Кіріспе

Фреге жұмбақтары - бұл жеке атаулардың семантикасы туралы жұмбақтар, бірақ олар индекстік атаулар жағдайында да туындайды. Готтлоб Фреге (18481925) 1892 жылы "Über Sinn und Bedeutung" ("Сенс пен сілтеме туралы") атты мақаласының басында аналитикалық философия мен тіл философиясының ең ықпалды мақалаларының бірінде жұмбақты енгізді.

Қиындықтар

"Фреге түйіндісі" термині әдетте екі байланысты мәселеге қолданылады. Бірі - Фреге "Сенс және сілтеме туралы" еңбегінің басында көтерген сәйкестік мәлімдемелер туралы мәселе, ал екіншісі - сөйлемдік көзқарас туралы есептерге қатысты.

Екінші жұмбақ

Екінші жұмбақ сенімі туралы есептер сияқты ұсынысты көзқарасты есептерге қатысты. Әдетте, кореферациялық атаулар сальва вертате ауыстырылатын, яғни шындық мәні өзгермейтін. Мысалы, егер "Геспер жарық" деген дұрыс болса, онда "Фосфор жарық" деген де дұрыс, өйткені "Геспер" және "Фосфор" бір планетаға қатысты. Фреге келесі дәлелді қарастырады: Алекс Хеспердің кешке көрінетіндігіне сенеді. Геспер = Фосфор. Алекс Фосфорды кешке көруге болады деп есептейді. Бұл дәлел жарамсыз болып көрінеді: (3) және (4) дұрыс болса да, (5) жалған болуы мүмкін. Егер Алекс Геспер мен Фосфордың бір планета екендігін білмесе, онда ол Геспердің кешке көрінетінін сенуі мүмкін, бірақ Фосфордың кешке көрінетінін жоққа шығарады (бәлкім, ол таңғы жұлдыз Фосфорды тек таңертең ғана көреді деп ойлайды). Сондықтан, кореферациялық атаулар Salva veritate ауыстырмалы деген қағида сенім есептері аясында (және басқа да ұсыныстылық көзқарастар есептері үшін) сәтсіз болып көрінеді. Фреге бұл мәселені өзінің сезім мен сілтеме арасындағы айырмашылығына жүгіну арқылы шешуге ұсыныс жасады. Оның айтуынша, белгілі бір атау "Phosphorus" деген сөздің ортақ мағынасына ауысады: мысалы, "Phosphorus is visible in the evening" деген сөйлемде немесе (4) сияқты бірдей сөйлемде кездескенде, "Phosphorus" деген сөз Венера планетасын білдіреді, ал (5) сияқты ортақ сөйлемде кездескенде, оның ортақ мағынасын білдіреді.

Жаңа анықтамалық теориялар мен Фреге жұмбағының қайта оралуы

Фреге түйткілі 1970 және 1980 жылдары Кит Доннелан, Саул Крипке, Рут Баркан Маркус, Хилари Путнам және Дэвид Каплан сияқты философтар жасаған атаулардың сипаттамалық теориясына шабуылдан кейін көп көңіл бөлді. Дескриптивизмге жасалған осы шабуылдардан кейін көптеген философтар Миллиандық немесе тікелей сілтемелік аттар көзқарасын қабылдады, оған сәйкес есімнің мағынасы жай ғана оның сілтемесі болып табылады. Жоғарыда айтылғандай, бұл Миллиандық көзқарас (1) және (2) бірдей ұйғарымды білдіреді. Сол сияқты, (3) және (5) -тен "Hesperus кешке көрінеді" және "Phosphorus кешке көрінеді" деген кіріктірілген сөйлемдер бірдей ұйғарымды білдіреді. Сондықтан (3) және (5) шындық мәнінде айырмашылық бола алмайды, өйткені олар бір және сол ұйғарымға сенуді білдіреді. Осы мәселені ескере отырып, көптеген философтар тілдің шешуге тырысты жұмбақ шешеді шегінде тікелей сілтеме теориясы нақты атаулар. Осы философтардың кейбіреулеріне Натан Салмон (мысалы, Фрегедің жұмбағы мен мазмұны, таным және қарым-қатынас), Говард Веттштейн (мысалы, "Семмантика қателікке негізделген бе? "), Скотт Сомс, Дэвид Каплан, Джон Перри (мысалы, сілтеме және рефлексивтілік) және Джозеф Алмог.