Кіріспе

Бақыт белгісі ретінде көк құстың символы көптеген мәдениеттерде кездеседі және мыңдаған жылдар бұрын пайда болған болуы мүмкін.

Қытай мифологиясы

Мифтегі көк құстың ең көне үлгілерінің бірі (Шан әулетінің оракул сүйек жазуларында табылған, 1766-1122 б.з.д.) қазіргі заманға дейінгі Қытайдан шыққан, онда көк немесе жасыл құс (чинььяо) өмірді қорқынышты құдай және өлместік ретінде бастаған Си Ванмуның (Батыстың "Патша анасы") хабаршы құсы болған. Тан династиясы (618-906 ж.ж.) кезінде ол даосистік жұлдыз патшайымына айналып, "жырлайтын қыздар, өлі әйелдер, жаңадан келгендер, монахтар, адептер мен діни қызметкер әйелдердің қорғаушысы / қамқоршысы болды. Ши Ванму суреттерінде құс жиі кездеседі - алғашқы суреттердегі құстарды анықтау қиын, ал Тан династиясы кезінде құстардың көпшілігі шеңберде, көбінесе үш аяқты, күннің символы ретінде пайда болады.

Еуропа фольклоры

Орыс ертегілерінде көк құс - үміттің символы. Жақында Антон Деникин Ресейдің Азамат соғысында жеңілген ерікті армияның мұздық жорығын былайша сипаттады: "Біз рухани құлдықтың қараңғы түнінен көк құсты іздеуде белгісіз серуендеуге көштік. L'Oiseau Bleu ("Көк құс") - мадам д'Оуно (16501705) өзінің "Әңгімелер" жинағына енгізген танымал ертегіде, патша әсем көк құсқа айналады, ол өзінің сүйіктісіне, ханшайым Фиорделисаға, оның сынақтарына көмектеседі. Бұрынғы Лотарингияның халық аңызында "бақыт көк құсы" бар екені белгілі. 1886 жылы Катуль Мендес "Көк құстар" атты кітап шығарды. 1892 жылы Марсель Швоб, сол кездегі Мендестің хатшысы, "Le roi au masque d'or" жинағын жариялады, оған оның досы Оскар Уайльдқа арналған "Le pays bleu" әңгімесін қосты. Морис Метерлинк де Мендестің әдеби ортасына кірді және 1908 жылы сол материалдан әсер алған "Көк құс" атты символистік сахналық пьесасын жариялады. Екі баланы, Тайлтиль мен Митильді, пери Берилуна (Жесси Ральф) бақыттың көк құсын іздеуге жібереді. Үйге қолдары бос оралған балалар құстың үйде қамауда тұрғанын көріп, көрші балаға үй құсын сыйлап, басқа бір адамға үлкен бақыт сыйлайды. Александр Тейшейра де Маттос ағылшын тіліне аударған, ол Бродвейде 1910 жылдан бастап ойнатылды. 1912 жылы Лондондағы Хеймаркет театрында (оның қайта жаңғыруы) пьесасының бағдарламасында: "Көк құс, біздің армандарымыздың керемет көк елінің тұрғындары, Лотарингияның халық аңызында ежелгі символ болып табылады және бақытты білдіреді" деп түсіндірілді. Пьеса тез арада балалар романы, опера және 1910 және 2002 жылдар аралығында кем дегенде жеті фильмге бейімделді. Неміс тіліндегі аналогты қараңыз blaue Blume (көк гүл).

Танымал мәдениетте

Метерлинктің пьесасының үлкен танымалдылығы ағылшын тіліндегі идиомға себеп болған. 1934 жылы бұл әнді "Бақыт көк құсы" атты танымал американдық ән де нығайтты. Сандор Хармати мен Эдвард Хейман жазған, оны RCA Victor үшін американдық тенор Ян Пирс және сонымен қатар Арт Муни мен оның оркестрі бірнеше рет жазды. Көк құс танымал Anything Goes мюзикліндегі "Be Like The Bluebird" әнінде көрсетілген. 1939 жылғы "Оз сиқыршысы" фильміне арналған Гарольд Арлен мен Ип Харбургтің 1938 жылғы әніндегі "Көкжаудың үстінде көк құстар ұшады" деген сөздер де осы идиомға сілтеме болуы мүмкін. Ширли Темпл 1940 жылы америкалық "Көк құс" фантастикасында ойнады. 1942 жылы "There'll Be Bluebirds Over) The White Cliffs of Dover" атты танымал әнде, бұл жартастарда шынайы көк құстар болмағанмен, оларды рухты көтеру үшін басқа да бейнелер арасында қолданды. 1946 жылы Уолт Диснейдің "Оңтүстік әндері" фильміндегі "Зип а Ди Ду Да" атты "Оскар" сыйлығын жеңіп алған әнде "Мистер Блюбирд менің иығымда" деген сөз жақсы көңіл-күйдің символы ретінде қолданылады. 1946 жылы Жапонияда Акира Куросава режиссерлік еткен "Біздің жастарымызға өкініш жоқ" фильмінде Юки мен Ноге соғыс кезінде Токиода қайтадан кездескенде, Юки өзінің мансабынан бақытты емес екенін және азаттық үшін күресте шынымен мәнді нәрсе жасағысы келетінін айтады. Ноге: "Кім өмірінде бір рет осындай жұмыс табады? Бұл "Бақыт көк құсын" табуға ұқсайды". 1968 жылы "Битлз" тобының Yellow Submarine атты фильмі аяқталғанда көк құс туралы айтылады. Биттлз Пол Маккартни өз тобының "Wings" үшін олар туралы ән жазды. 1973 жылы "Band on the Run" альбомы "Bluebird". Velvet Underground әнінде "Candy Says" көк құстардың бақыттылық метафорасы ретінде ұшуын көруге қатысты жол бар. 1972 жылы Allman Brothers Band тобының "Blue Sky" әнінде "Ұшпа, мырза көк құс, мен тек жолмен жүріп жатырмын" деген сөз бар. 1977 жылы Диснейдің "Құтқарушылар" фильмінде көк құс "қашықтан көрінетін сенімнің" символы ретінде қолданылады. 1985 жылы "Сейзам көшесі таныстырады: сол құсты ээрчите жүр" фильмінде Слейз ағайындар Үлкен құсты ұрлап, оны өзінің ойын-сауық жәрмеңкесіне қызмет етуге мәжбүрлейді, онда ол көк боялып, Бақыттың көк құсы деп аталады. "Көк" сөзін ойнатып, Үлкен құс "Мен соншама көкпін" деген қайғылы әнді айтады. They Might Be Giants 1989 жылғы "Birdhouse in Your Soul" әнінің сөздеріне Джон Линнеллдің "көк құс достық" деген сөз тіркесі кіреді. 2001 жылы Айен Софтли режиссерлік еткен, Чарльз Ливитттің сценариі бойынша Джин Брюэрдің осыған ұқсас кітабының желісі бойынша түсірілген K PAX фильмінде басты кейіпкердің (Кевин Спейси ойнады) ғарыштан келген қонақ екендігін мәлімдейтін көрінісі бар. Ол психиатриялық палатаға түседі, онда ол "Бақыт құсын" табу міндетімен бірге пациентке "ұсынылады". Кейінгі бір көріністе, пациенттің өзі ақыры көк құсты тапқанын қатты қуанғаннан айқайлайды, нәтижесінде мекемедегі бірнеше қабатты қамтитын пациенттер арасында пандемия пайда болады. Көк құс 2006 жылы "Харухи Сузумияның меланхолиясы" эпизодының "Харухи Сузумияның меланхолиясы III бөлімі" эпизодында да айтылған. Музыкант Нил Янгтың 2007 жылғы Chrome Dreams II альбомында жоғалған махаббат туралы "Beautiful Bluebird" әнін жазған. "Blue Bird" - Хоуп Сандовал & The Warm Inventions тобының 2009 жылғы "Through the Devil Softly" альбомындағы ән. Көк құсқа ұқсас құрылғыны "The Bluebird of Zappiness" -да табуға болады. Эпизодтың басты антагонистi, Хакер басты кейiпкерлермен уақытша одақ құрғаны үшін, Хакерден бұрын көк құсты табуды армандайды. Олардың барлығы оны табуды қалайды, сондықтан таңертең оянады, себебі бұл эпизодтың мақсаты - көлеңкелердің ұзындығын табу. Басты кейіпкерлердің бірі Инез ақыр соңында ластану жарысы арқылы Ledge-ді құрылғыға ұшыруға тырысады, бірақ ақыр соңында теңдік болады және көк құс тағы да жоғалады. 2012 жылғы видеоойын мен визуалды романның Лунна кейіпкері Zero Escape: Virtue's Last Reward ойындағы көк құспен ойындалған алқа киеді, ал оқиға бір аяғында талқыланады. Эксперименталды хип-хоп тобы Death Grips-тің 2013 жылғы Government Plates альбомындағы "Birds" әнінің титулдық көк құсы Чарльз Буковскидің "Bluebird" поэмасына сілтеме жасады деп есептеледі, онда көк құс Буковскидің әкесі баласына зұлымдық жасағанынан кейін сезінген осалдықты білдіреді. 2015 жылғы "Ensemble Stars!" видеоойынында Цумуги Аоба кейіпкері оның тегінімен ойнау ретінде бақыттың көк құсы деп аталады. Күллі құсты Дэвид Боуи өзінің 2016 жылғы Blackstar альбомындағы "Lazarus" әнінде де атаған. 2018 жылғы Red Dead Redemption 2 видеоойындарында Джон Марстонның Бичер Хоуптағы ранчоны құрған көрінісі кезінде, олар ағашқа балта соғып, шегелеп жатқанда, топтың жанында көк құс көреді. Параллель ретінде, басты к�...

Табиғаттағы көк құстар

Сиалия тұқымдасына Солтүстік Американың көк баслы (Turdidae) үш түрі жатады. Ең кең таралған және ең танымал - шығыс көк құс (Sialia sialis), Канаданың далалық провинцияларынан Техасқа дейін және Маритимдерден Флоридаға дейін көбейеді; бұл түрдің дискретті популяциялары сондай-ақ оңтүстік-шығыс Аризонадан батыс Мексика арқылы Гватемала мен Никарагуаға дейін кездеседі. Тау көкқұсы (S. currucoides) Алясканың ортасынан Аризона мен Нью-Мексикоға дейінгі биік жазықтарда көбейеді, ал батыс көкқұсы (S. mexicana) Канаданың оңтүстік-батысынан Бая Калифорнияға дейін және Ұлы бассейннен оңтүстікке қарай Мексиканың батысына дейін құрғақ қылқан жапырақты ормандарда мекендейді. Солтүстік және Орталық Америкадағы барлық көк құстар көк мазақ құсы, көк балинг, индиго балинг, көк грусбик және көк жаңқаны қоса алғанда, бірқатар жаңқалар. Еуропада қанатында көк түстес құстар аз, соның ішінде үлкен сиыр (Parus major), түрлі көк сиырлар (Cyanistes) және қарапайым балықшы құс бар. Көк тас құрттың ересек еркегі - барлық көк түкті Еуропалық көбелек; бұл түрдің ең танымал түрі Жакомо Леопардидің әдеби қарауынан белгілі, оның "Il passero solitario" поэмасы тау құртты ақынның оқшаулануының бейнесі етеді. Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда көк құс, көк шыбыртқышы және көкжасыл құс тұяғы ерекше көк түсті.