Кіріспе

"Ұрқыр мен жеті жас ешкі" (Der Wolf und die sieben jungen Geißlein) - ағайынды Гриммдер жинаған және Гримм ертегілерінде (KHM 5) жарияланған ертегі. Ол - Арн Томпсонның 123 үлгісіндегі "Ақсұрт пен балалар" атты суреті.

Шығу тегі

Бұл әңгімені ағайынды Гриммдер 1812 жылы "Киндер унд Хаусмархеннің" алғашқы басылымында жариялаған. Олардың көзі Ханаудан шыққан Хассенпфлюг отбасы еді. Бұған ұқсас ертегі, "Құрт пен балалар" Таяу Шығыста және Еуропаның кейбір жерлерінде айтылған, және бәлкім бірінші ғасырда пайда болған.

Қысқаша мазмұны

Бір ешкі анасы жеті баласын үйде қалдырып, азық іздеп орманға шығады. Ол кетер алдында, үйге ұрсып кіріп, балапандарын жалмап кетуі мүмкін қасқыр туралы ескертеді. Ол балалардың анасы болып, есікті ашады. Жас балалар өздерінің шынайы аналарын ақ аяқтары мен жұмсақ дауысынан тани алады. Егіз анасы кетіп, жеті баласы үйде қалады. Көп ұзамай олар есіктен: "Қолағымды ашыңдар, балалар, аналарыңыздың әрқайсыңызға арнаған сыйлығы бар", - деген дауысты естиді. Бұл - қасқыр, оның қатал дауысы оған сатқындық жасайды, ал балалар оны кіргізбейді. Қасқыр базарға, дүкенге немесе дәріханаға барып, дауысын жұмсарту үшін бал, дәрі немесе сазды ұрлайды. Бірден есіктен: "Балалар, кіре беріңіздер, аналарыңыз әрқайсыңызға бір сыйлық сыйлады", - деген дауысты естіді. Бұл жолы дауысы анасындай жоғары әрі тәтті. Олар оны кіргізуге дайындалып жатқанда, кіші бала есіктің жарығынан қарап, қасқырдың үлкен қара аяқтарын байқайды. Олар есікті ашудан бас тартқанда, қасқыр қайтадан қашады. Қасқыр нан пісіретін немесе диірменге барып, ұн ұрлап, оны бүкіл жамылғысына жайып, қара аяғын ақтайды. Ол балалар үйіне қайта оралып, "Балалар, мені кіргізіңдерші, аналарыңыздың әрқайсысы үшін бір нәрсесі бар" дейді. Балалар оның ақ аяғын көріп, тәтті дауысын естіп, есікті ашады. Қасқыр үйге кіріп, алты баланы жалмап қояды. Ең кіші бала ата-баба сағатындағы қасқырдан жасырынып, жемейді. Сол күні ана ешкі орманнан үйіне қайтады. Ол есіктің ашық екенін, бірінен басқа балаларының жоғалғанын көріп, қатты күйзеледі. Ол айналасына қарап, қасқырды ағаштың астында қатты ұйықтап жатқанын көреді. Ол көп жеді, қозғала алмайды. Егіз ана кіші баласына: "Тез арада қайшы, ине және жіп алып кел" деп шақырады. Ол қасқырдың құрсағын кесіп, алты бала керемет түрде аман-есен шығады. Олар қасқырдың құрсағын таспен толтырады, анасы оны қайтадан тігеді. Қасқыр оянғанда, қатты шөлдеген. Ол өзенге су ішуге барады, бірақ қатты ауырғанына қарамастан, таспен ауырғаннан суға батып қалады. Барлық балалар өздерін қауіпсіз сезінуде. Отбасы бақытты өмір сүрді.

Талдау

Бұл ертегі "Үш кішкентай шошқаға" ұқсайды және балаларды қасқырдың құрсағынан құтқару және оны таспен толтыру арқылы жазалау Қызыл шапшақтың қасқырға қарсы құтқару және кек алумен салыстыруға болады (Аарне Томпсон 333 типті).

Нұсқалар

"Ешкі, бала және қасқыр" - Эзоптың нұсқасы. Мари де Франс өзінің "Эзоп" жинағына "Күре, ешкі және бала" деген нұсқаны енгізді. Ульрих Бонердің "Дер Эдельштейн" атты жинағында отыз үшінші әңгіме - бұл нұсқа. Румынша нұсқасы, "Der alte Mann und der Wolf" ("Қарт пен қасқыр") Генрих фон Вислоцкий жариялаған. "Тыңсыз балалар" - чехословакиялық нұсқа. Марокконың халық аңыздары жинақтарында да осы түрдің бар екені айтылған. Хасан Эль Шами Аджур әл Кубрадан Мысыр нұсқасын тапты, оны "Темір мүйізді бала күтімі" деп атады. Орыс фольклоршысы Александр Афанасьев "Күрегек пен балалар" атты тағы бір нұсқаны атап өтті. Шотландтың "Сұр ешкі" деп аталатын нұсқасын А. Бруфорд "Шотландтық дәстүрлі ертегілер" жинағына енгізді. Кирманиден "Құрт пен ешкінің оқиғасы" атты ирандық нұсқасы жинақталған.