Кіріспе
Тарихи зерттеулер Винсент ван Гогтың денсаулығы туралы жалпы пікір жоқ. 1890 жылы қайтыс болғандығы жалпыға бірдей өзін-өзі өлтірген деп саналады. Оның қандай аурумен ауырып жатқаны туралы көптеген болжамдар айтылған. Бұларға эпилепсия, биполярлы бұзылыс, шекаралық тұлғалық бұзылыс, күн соққысы, жедел аралық порфирия, қорғасынға улану, Менеер ауруы, шизофрения, шизоафективті бұзылыс, заттарды пайдалану бұзылысы, өзін-өзі жарақаттауға ұмтылмаған бұзылыс ("өз-өзіне зиян келтіру") және мүмкін алаңдаушылық бұзылысы жатады.
There is no consensus on Vincent van Gogh's health. His death in 1890 is generally accepted to have been a suicide. Many competing hypotheses have been advanced as to possible medical conditions that he may have had. These include epilepsy, bipolar disorder, borderline personality disorder, sunstroke, acute intermittent porphyria, lead poisoning, Ménière's disease, schizophrenia, schizoaffective disorder, substance use disorder, non suicidal self injury disorder ("self harm"), and a possible anxiety disorder.
Симптомдары мен сипаттамалары
Ван Гогтың хаттарында және Сен-Ремдегі паналық тізілімі сияқты басқа құжаттарда әртүрлі симптомдар сипатталған. Оның белгілері: ас қорытудың нашарлауы, асқазанның ауыруы, галлюцинациялар, қорқынышты түстер, маниакалды сезімдер, депрессиялық сезімдер, ұйқысыздық, ұйқысыздық, уайым. Ван Гог бірнеше рет ұстамадан немесе дағдарыстан зардап шекті, және осы шабуылдардың бірінде, 1888 жылы 23 желтоқсанда сол құлағының бір бөлігін немесе мүмкін бәрін кесіп тастады. Сол шабуылдан кейін ол Арльдегі ауруханаға жатқызылды, онда оның жағдайы "жалпыланған делириймен бірге өткір мания" деп анықталды. Сондай-ақ, аурухананың жас интернирі доктор Феликс Рей, бұл аурудың "эпилепсияның бір түрі" болуы мүмкін екенін айтты. Бұл шабуылдар 1890 жылы жиілей түсті, ең ұзақ және ең ауырсы - 1890 жылдың ақпан-сәуір айлары аралығында тоғыз аптаға созылады. Бастапқыда ол шатасып, есінен танып қалады, содан кейін ол ұйқысы келіп, еш нәрсені түсінбейді, әдетте сурет салуға, сурет салуға, тіпті хат жазуға да қабілетсіз болады. Ван Гогтың хаттарында жиі айтылатын шағымдардың бірі - оның асқазан және ас қорытудағы қиындықтары. Ван Гог кейде галлюцинациялардан және түстерден зардап шегеді. Ол жиі қызуының жоғары екенін айтады. Ол ұйқысыздық сезімінің пайда болатынын бірнеше рет айтқан. Гаагада гонорея диагнозы қойылғанға дейін ол үш апта бойы ұйықтай алмады (әдетте жұқпалы аурудан болған ұйқысыздық пен қызба). Кейде ол біршама ұйқыға кетіп, ұйқысы түсіп кететін. Ван Гог Арльге келгеннен кейін жаз айында өзінің импотенттігін ағасы Теоға айтып берді. Бір айдан кейін Бернардқа хат жазғанда, ол әлі де бұл туралы ойлап жүрген сияқты. Ван Гог өмірінің соңына таман жазған хаттарында бірнеше рет өзін-өзі өлтіру туралы айтқан; Дегенмен, Найф және Смит ван Гогтың өзін-өзі өлтіруге түбегейлі қарсы болғанын атап өтті.
Мінез-құлық
Көптеген сарапшылар, мысалы американдық психиатр Дитрих Блюмер, Винсент ван Гогтың бір ауруы биполярлық бұзылысқа шалдыққаны туралы пікірде. Бұл психикалық ауру өзінен-өзі пайда болады және егер оны емдеуге жол берілмесе, одан да күшейе түседі. Биполярлы бұзылысқа маниактық және депрессивтік эпизодтар тән; маниактық эпизодтар ойланбасты мінез-құлық, эйфория және импульсивтілікпен ерекшеленеді. Депрессияның белгілері: күйзеліс, ашу-ыза, шешім қабылдамау, адамдармен араласпау, өлім немесе өзін-өзі өлтіру туралы ойлар. Осы белгілердің көбі оның өмірбаянында байқалған және оның көптеген әрекеттерін түсіндіреді. Ван Гог жас кезінен сурет салу мен дінге деген берік сүйіспеншілікпен өсті. Ол ағасының Голландиядағы сурет сатушысында жұмыс істегеннен кейін, Лондонға ауысты. Сол жерде ол үй иесінің қызы Эуджини Лойерге ғашық болды. Ол қыздың үйлену ұсынысын қабылдамағанынан кейін, оның алғашқы психикалық күйзелісі болды, бұл оны Құдайға бағыштау үшін бүкіл өмірін өзгертуге мәжбүр етті. 20 жасында болған бұл сәтсіздік оның денсаулығын төмендете бастаған алғашқы қадам болды, бұл 1890 жылы өзін-өзі өлтіруге әкелді. Бір автор "Оның отбасында психикалық аурулар болған" деп атап өтті. Алайда оның бұзылған өмір салты оған құрметсіздік пен бас тартудан басқа ештеңе әкелмеді, мысалы 1878 жылы бүкіл Еуропадағы бірнеше теология мектептерінен бас тарту. Оның ойланбай, шешілмейтін, бірақ импульсивті мінез-құлқы туралы мәліметтер біполярлы бұзылысқа нұсқайды. Өнер сатушының жұмысын жалғастыру сияқты нәрселер, тек қана клиенттерге "бұл құнды емес өнерді сатып алмаңыз" деп айту аурумен өте жақсы түсіндірілуі мүмкін. Келесі жылдары шешімсіздік пен жеке басының проблемалары байқалады. Ван Гог келесі 10 жылда жыныстық қатынастан бас тартуға байланысты жиі көшіп-қонып жүрді. 1880 жылы суретші болу үшін Брюссельге көшіп келеді. Ол Гаагаға көшіп барды, өйткені оның туысы Кейт оны қабылдамады. Ол 1886 жылы Парижге көшіп барды, өйткені оның серігі Класина Мария Хорник қайтадан жезөкшелік пен алкогольге тәуелді болды. Ван Гог ағасы Теоның кішкентай пәтерінде баспана тауып, үйінің алдына шақырылмаған күйі келіп қалады. Парижде сурет салу оның сезімдерін тегістеп, тыныштағандай болды. Мұның бәрі тамақтанудың төмендеуіне әкелді. Ол ешқашан түтігін тастамай, тіпті өлім жағында да түтін тартқан, және ол бірнеше рет тым көп түтін тартқанын мойындаған. Ол сондай-ақ алкогольді, әсіресе абсентті, шамадан тыс іше бастады. Ван Гогтың суреттерін жегеніне кейбір дәлелдер бар, ал бояуларды жеу 1890 жылы Жаңа жыл айналасындағы ұстамамен байланысты болуы мүмкін. 1890 жылы қаңтарда Винсенттің тағы бір шабыттанғаннан кейін Тео оған: "Егер сіз өзіңіздің қасыңызда түстердің болуы қауіпті екенін білсеңіз, неге оларды бір уақытқа алып тастап, суреттер жасамасқа?" деп жазды. Тео Винсенттен хабар алғаннан кейін біршама алаңдаушылықты азайтады, ал бес күннен кейін ол түсіндірді:
Эпилепсия
Эпилепсия - бұл танымал диагноз. Ван Гогтың өзі де эпилепсия болуы мүмкін деп ойлады және оның дәрігері доктор Феликс Рей Арльдегі ескі ауруханада доктор Пейрон сияқты жалпы диагноз қойды. Тендік жамбас эпилепсиясының диагнозын 1928 жылы Лерой мен Доито ұсынды және көп қолдау тапты. Арнольд Ван Гогтың ұстамаларының үлгісі, олардың уақыты мен ұзақтығы сопақша жасушалы эпилепсиямен байланысты күрделі ішінара ұстамалармен жақсы сәйкес келмейтінін айтады. Сонымен қатар, Винсенттің жағдайы бромды қолдану арқылы бақыланатын сияқты, ол ірі шабытқа қарсы тиімді, сондай-ақ абсент интоксикациясы мен порфирияға қарсы, бірақ сопақша жамбас эпилепсиясына қарсы емес.
Биполярлық бұзылу
Перри 1947 жылы биполярлық бұзылысты немесе "маникалық депрессияны" диагноз қою үшін бірінші болып ауыр жағдайды жасады. Бұл қатты белсенділік пен шаршау мен күйзеліс кезеңдерімен араласқан, жақсы құжатталған кезеңдерге сәйкес келеді. Ван Гогтың тек биполярлық емес екендігі, бірақ оның соңғы екі жылдағы дағдарыстары абсент тұтынудан болған тужондық уланудың қосымша әсерінен туындаған деген болжам бар. Арнольд маниактық депрессия мен шығармашылық арасындағы байланыстың танымал екенін және Ван Гогтың жағдайында жалған болуы мүмкін екенін айтты. Голландиялық психиатр Эрвин ван Микерен өзінің "Жұлдызды жұлдызды түн: Винсент ван Гогтың өмірі мен психиатриялық тарихы" атты кітабында Ван Гогтың мінез-құлқының ең ықтимал түсіндірмесі болжамдық тұлғалық бұзылысы деп ұсынды. Шектеулі тұлғалық бұзылыстың сарапшысы д-р Джон Г. Гундерсон Ван Гогтың "мақсаты махаббат, оның көңіл-күйінің кенеттен өзгеруі (әсіресе оның күтпеген және негізсіз ашуы) және оның импульсивті әрекеттерінің үлгісі, соның ішінде есірткілерді қолдану, бәрі де шекті синдромның танымал компоненттері Ван Гог шекті ме, жоқ па, бұл оның қиын өмірін көруге арналған пайдалы призма".
Күн соғу
Ван Гогтың созылмалы күн сәулесінің әсерінен зардап шеккен болуы мүмкін деген пікірді Рош Грей қатты қолдады. Винсент Арльс күнінің әсерін хатта былай сипаттады: "Ой! Бұл жерде жаздың әдемі күн сәулесі. Ол адамның басын соғады, ал оның адамды ақылдан адастыратынына күмәнім жоқ. Бірақ мен басталған кезде ғана, мен тек қана ұнайды". Бір ай бұрын ол Теоға жазған хатында күннің әсерінен сөз қозғаған болатын: Доктор Гаше "турпентинге улану және солтүстік миына күннің әсері" деген диагнозды сипаттаған, бірақ бұл атрибуцияны растау үшін жасалған әрекеттер сәтсіз болды.
A remark has been attributed to Dr Gachet describing a diagnosis of "turpentine poisoning and the effects of too intense sun on a Nordic brain," but attempts to confirm this attribution have failed.
Меньер ауруы
Винсенттің Меньер ауруынан зардап шеккен болуы мүмкін деген гипотеза - ішкі құлақтың тепе-теңдік бұзылуы, ол жүрек айнумен, құсумен, есту қабілетін жоғалтумен және бас айналумен бірге жүреді. Бұл идея 1990 жылы Journal of the American Medical Association (JAMA) журналында қайтадан пайда болды. Арнольд бұл гипотезаны жоққа шығарып, Меньердің жағдайы жоқ екенін және JAMA мақаласының логикасы қате екенін, өйткені ол тек эпилепсияны баламалы диагноз ретінде ұсынды. Меньердің диагнозы Ван Гогтың асқазан-ішек ауруын Меньердің ауруымен байланысты ыстық ыстық пен құсу ретінде түсіндіруге негізделген. JAMA мақаласында Винсенттің құлағын кесуі Меньердің құлақтағы шуын жеңілдету үшін өз бетінше операция жасау әрекеті болды деген пікір алысқа созылған деп саналады.
Қорғасынмен улану
1991 жылы докторлық диссертациясына сәйкес, ван Гог өзінің импасто техникасында қорғасын пигменттерін теріс және абайсызда қолданған, ал бірнеше айдан кейін ол қорғасынға уланудың негізгі белгілерін (анемия, стоматит, іштің ауырсынуы, радиалдық нейропатия белгілері және т.б.) және басқа да сипаттамалары бар арльдегі сатурниндік энцефалопатия, делирийлік күйлер мен эпилепсиялық дағдарыстар, олар өмірде диагноз қойылған. Винсенттің преморбидтік тұлғасына қарамастан (импульсивті және эмоционалды тұрақсыз), сананың бұзылуы немесе психоздық симптомдары бар бұл дағдарыстар оның өнеріне әсер еткен шығармашылық қызметімен сәйкес келді, ал ешқашан солтүстікте емес; Голландиялық суретші бір хатта айтқандай (607 хат). Басқа суретшілер улы бояуларға ұшырағаннан кейін қорғасынға уланып қалады. Алайда, бұл тезис тек Ван Гогтың сүйектерін, сондай-ақ Караваджоның сүйектерін сот-медициналық зерттеу арқылы расталуы мүмкін. Ван Гогтың елеусіз қолданған улы қорғасын пигменттері туралы соңғы химиялық зерттеулер сатурнизм диагнозын нығайтады.
Жедел аралық порфирия
Арнольд пен Лофтус жедел аралық порфирия диагнозын ұсынды (көбінесе жай ғана "AIP" деп аталады). Арнольд АИП-ті тамақтанудың нашарлауы мен абсентті теріс пайдалану күшейтті деп болжайды. Ол 30 жастағы ер адамдардың екі оқиғасын келтіреді, олардың АИП-ы бар екендігі және Ван Гогтың кейбір белгілеріне ұқсас белгілері бар екендігі дәлелденді, соның ішінде бір жағдайда депрессия мен галлюцинациялар, ал екіншісінде күрделі ішінара ұстамалар. Алайда Эриксон және басқалар бұл диагнозды жоққа шығарып, несептің түстерінің өзгеруінің негізгі белгісі ешқашан байқалмаған және Ван Гогтың "қарынның нашарлауы" АИП-пен байланысты жиі кездесетін "қатыгез іш ауруына" сәйкес келмейді деп дәлелдейді. Эриксон мен Арнольд отбасы тарихының қолдауына қатысты келіспейді, әсіресе Винсенттің әкесі денсаулығының жағдайына қатысты: Арнольд өзінің пікірін Тральбаутқа негіздеп, Теодордың өмірінің көп бөлігінде денсаулығы жақсы емес деп санайды, ал Эриксон оны 63 жасында кенеттен қайтыс болғанға дейін белсенді адам ретінде қарастыруды таңдайды. Арнольд Теодордың тыныш, теңгерімді өмір сүруі оның балаларының ауруын жеделдетіп, аурудың өршуіне себеп болатын бірнеше факторлардан аулақ болғанын білдіреді. Кез келген жағдайда, Тео ұрпақтарында осы сирек кездесетін аурудың тұқым қуалайтын ақаулығы расталмаған. Алайда қорғасынға улану АИП-ке ұқсас симптомдарды тудыруы мүмкін, ал дағдарыс тамақтанудың нашарлауы немесе алкогольдің әсерінен де күшейеді.
Шизофрения
Кейбір авторлар Ван Гогқа шизофрения диагнозын қойды, көбінесе оның есту галлюцинацияларына байланысты. Басқалар оны мүмкін емес деп санайды, өйткені оның психозы созылмалы емес, эпизодикалық болды.
Шизоафективті бұзылу
Ясмин Купер мен Марк Агиус Ван Гогтың шизоафективті бұзылыстан зардап шеккенін, оның психоз, мания және үлкен депрессия сезімдері болғандықтан, биполярлық типті болғанын болжаған.
Есірткілік заттарды қолдану бұзылысы
Ван Гогтың алкогольді болғаны оның абсентті көп қолданғанынан. Ван Гог та темекі шегуші еді.
Қауіптілік
Ван Гог "жансарығу" мен ашушаңдыққа ұшыраған. Өзін-өзі жаралайтын емес жанжалдық бұзылу психикалық бұзылулардың диагностикалық және статистикалық нұсқаулығында ұсынылған психикалық бұзылу болып табылады.
Басқа диагноздар
Винсент пен Тео сифилиспен ауырып қалған деп болжанады; шынында да Винсент 1882 жылы гонореядан емделді. Бірақ Теоның қайтыс болғандығы туралы куәлікте өлім себебі "бүйректегі тас" болуы мүмкін "тозған бүйрек ауруы" деп жазылған. Екінші жағынан, психиатриялық зерттеулер Винсенттің сифилис ауруынан психикалық ауытқудан зардап шеккенін жоққа шығарады. Сонымен қатар, екі ағайынды да Париждің жезөкшелік үйлерінде сифилис жұқтырған деп болжанса (1886 жылдың наурызы - 1888 жылдың ақпаны), олардың инфекциядан кейін 10-20 жылдан кейін пайда болатын нейросифилис психикалық бұзылысы тез дамығандығы мүмкін емес. Доктор Кавеналь суретшіге "сифилис" диагнозын қойды, бірақ бұл диагнозды Винсентті ауруханада күтіп жүрген дәрігерлер (доктор Урпар, доктор Рей және доктор Пейрон) немесе Аувердегі доктор Гаше растамады. Бұл күрделі ауру, оның барлық белгілері абсентпен уланумен сәйкес келеді деп болжанады. Бірақ Винсентті емдеген дәрігерлер, және абсент ішетін адамдармен таныс болған дәрігерлер Винсентті "абсентші" деп диагноз қойған жоқ. Хюльскер сондай-ақ Винсенттің абсентке тәуелділігін де жоққа шығарады. Сонымен қатар, соңғы зерттеулер алкогольдік ішімдіктерге қарағанда алкогольдің тихоны қауіпсіз екенін көрсетті. Ван Гогтың эпилепсияны емдеу үшін қолданылатын лисицалық өсімдіктердегі дигоксиннің уытты түрін көрсеткен болуы мүмкін деп болжанады. Оның сары кезеңін ("сары көру"), жоғалған құлағын ("ото токсикоз") және пейзаж объектілерінің айналасына галоларды бояуға бейім ("гало көру") медицина студенттері дигоксин токсикоздың жалғауларын есте сақтау үшін көбінесе мнемоника ретінде қолданады. Болжамдарға Ван Гогтың өзінің дәрігері доктор Пол Фердинанд Гачеттің портреті (1890), онда Гачет Digitalis purpurea ұстап тұр. Алайда ван Гог цифрлық гүлмен емделмеген, ал доктор Арнольд өсімдікті ксантопсияның (сары гало) себебі деп есептейді.