Кіріспе

Вавилондық еврей раввині және Талмудтанушы Абай Вавилониядағы Талмуд академияларының төртінші буынының амарасы болды. Ол III ғасырдың аяғында дүниеге келіп, 337 жылы қайтыс болды.

Өмірбаян

Оның әкесі Кайлил Пумбедитадағы ұстаз Рабба бар Нахманидің ағасы еді. Абайдың шынайы аты Нахмани, ол өзінің атасының атымен аталған. Жас шағында жетім қалған ол өзінің ағасы Раббаның қолына тиді. Оның лақап аты Абайдың қайдан пайда болғаны туралы пікірлер әртүрлі. Кейбіреулер бұл атау оның ата-бабасымен шатаспау үшін (немесе, мүмкін, сол ата-бабаға құрмет көрсету үшін) "кішкентай әке" дегенді білдіретін abba (әке) сөзінің кішірейтетілуі деп айтады. Басқалар Абай есімі лақап емес, "Сен арқылы жетім балаға мейірімділік танылады" деген Киелі кітап сөзінің қысқартылған түрі деп айтады. Қазіргі пікір бойынша, Абайе - ежелгі арамей сөзі, "тілек" деген мағынаны білдіреді, сондықтан оның еврейше Нахмани деген есімінің тікелей аудармасы. Содан бері ол басқа атағы жоқ, Абай деген атпен танылды. Абай машықты жонглер болған, ол өзінің ағайындысын Симхат Бейт ХаШойва мерекелерінде жонглерлікпен көңіл көтереді. Бір қызығы, ол өзінің асырап алған анасын есімімен атаған. Оның есімі көптеген рецепттер мен тамақтану ережелеріне енгізілген. Ол әрбір рецептімен "Анам айтып берді" деген сөзбен таныстырды. Абайдың ұстаздары оның ағасы Рабба және Рав Йосеф бар Хия болды, екеуі де бірінен соң бірі Пумбедита академиясының президенті болды. Рав Йосеф қайтыс болған кезде (324 жылы), бұл мәртебе Абайға берілді, ол оны бес жылдан кейін қайтыс болғанға дейін сақтады. Рабба оны диалектикалық әдісті халахикалық мәселелерге қолдануда үйретті, ал Рав Йосеф өзінің дәстүрлі білімдерінің қорын қолдана отырып, оны нақты білімнің құндылығын бағалауға үйретті. Абай өзінің шәкірттерінің бірі Мишна трактатын оқып бітіргеннен гөрі ешқашан да қуанышқа кенелген емес. Мұндай жағдайларда, ол әрқашан сыйлық берді оның оқушылары, оның жағдайы мұқтаж болды, және шарап ешқашан пайда болды, оның үстеліне. Абай - қаһарман. Ол Елидің ұрпағы болса да, 60 жасында қайтыс болды. Ол Бебай бен Абайдың әкесі болды.

Оқыту

Абайдың халаханың диалектикалық талдауындағы ұлылығына қарамастан, оны ерте жастан бері тығыз байланыста болған Рава озып кетті. Осы амораимдер арасындағы дау-дамайларға біз халахи дәстүрлерді қарастырудағы диалектикалық әдістің дамуына қарыздармыз. Олардың пікірталастары "Абай мен Рава пікірталастары" ("Havayot d'Abaye ve'Rava") деп аталады, олардың тақырыптары Талмуд білімінің маңызды элементтері деп саналды, сондықтан анахронизм арқылы олар бірнеше ғасыр бұрын өмір сүрген Йоханан бен Заккайға белгілі болды деп ойланды. Олардың халахтық даулары Вавилон Талмудының барлық жеріне шашырап жатыр. Яэль Кагам (יע"ל קג"ם) деген аббревиатурамен белгілі алты шешімінен басқа, Раваның пікірлері әрқашан түпкілікті деп қабылданды. Киелі кітаптың түсіндірмесінде ол мәтіннің анық мағынасы (пешат) мен мидрашалық түсіндірмесімен берілген мағынаның арасында айқын сызық салушы алғашқылардың бірі болды. Талмуд заңын түсіндіруде аса маңызды болып табылатын келесі ережені шығарды: "Бірыңғай тармақ әртүрлі тақырыпқа қатысты болуы мүмкін, бірақ бірнеше тармақ бір тақырыпқа қатысты бола алмайды". Ол өзінің ұстазы Рав Йосефке қарсы Апокрифтік кітапты қорғады. Ол бірнеше пайдалы үзінділерді келтіріп, бұл кітаптың тыйым салынған еретикалық кітаптарға жатпайтынын көрсетті, тіпті мұғалімін де одан цитаталар алудың пайдалы екенін мойындауға мәжбүр етті. Дәстүрді жақсы білетін Абай Израиль амораларының көптеген түсіндірмелерін Бабылға әкелген Димидің құлшынысты шәкірті болды. Абай Димиді Израиль мектебінің өкілі ретінде, білікті Киелі кітап түсіндірушісі ретінде қарастырды және одан "Батыста" немесе Израильде Киелі кітаптың осы немесе сол тармағы қалай түсіндірілетінін сұрайтын. Абайдың Киелі кітап тармақтарының бірнеше аггадикалық сипаттағы түсіндірмелері сақталған; бірақ ол көбінесе ескі билік өкілдерінің пікірлерін толықтырады, түсіндіреді немесе түзетеді.

Дәйексөздер

Адам баласы (Құдайға) сиынуда әрдайым ақылы бар (соған сай әрекет етуі керек). Жігіт жауап қаһарын басады, ағайындармен, туыстарымен, тіпті базарда басқа ұлттың адамымен де татулық орнатады. Осылайша ол жоғарыда сүйікті, төменде қалаулы, әрі басқа адамдармен де татулық орнатады. Сендер көктің есімін жақсы көрулерің керек: адам оқып, оқып, тальмидей хахамимге қызмет етуі керек, адамдармен жағымды қарым-қатынас жасау керек. Адамдар ол туралы не айтады? "Оны Тауратты үйреткен әкесі мадақталсын, оны үйреткен рабысы мадақталсын. Тауратты білмеген халыққа қасірет!