Кіріспе

Галмаил III ұлы Хиллел 3-шы ғасырда (біздің эрамыздың) еврей ғалымы болды, амораимдердің екінші буынының өкілі.

Өмірбаян

Ол Гамалиел III-нің ұлы, Яһуда II-нің ағасы және, әлдебір, әжесі Яһуда I-нің шәкірті болған. Оның ерте өмірі туралы ештеңе белгілі емес. Оның қарапайымдылығын көрсететін мына оқиғаларды айтуға болады: Бір күні ол өзінің ағасымен Бириде болды, ондағы адамдар сенбі күні алтын тоқасы бар аяқ киім киіп жүргендеріне қарсылық білдірді, себебі ол жерде мұндай әдет болмаған. Олар ықыласпен аяқ киімдерін шешіп, ілесіп келген құлдарына тапсырды. Тағы бірде Кабулде бірге жуынбақ болғанда, халық оларға ағайын-туыстардың бірге жуынуының адал емес екенін жеткізді. Гиллел мен оның ағасы дереу бас тартты. Олар өз әрекеттерінің толыққанды заңды екенін халыққа көрсетуге мүмкіндігі болған, бірақ олар жергілікті дәстүрлерді сақтауды жөн көрді. Гиллел еврей заңнамасымен байланысты жиі еске алынбаса да, ол Еврей Киелі кітабының шебер түсіндірушісі болған; осы себепті Ориген оны іздеп, Киелі кітаптың қиын мәселелері бойынша жиі кеңес сұраған. "Иуделердің күтетін Мессиясы жоқ, себебі олар оны Езекия заманында-ақ жойды", - дегенді айтқан да осы Гиллел болған деседі. Кейбір деректерде мына қағидалардың авторы осы Гиллел екені айтылады, бірақ одан гөрі белгілі болған оның әріптесі: "Қоғамнан оқшаланба"; "Өліміңе дейін өзіңе сенбе"; "Қоңсыңды оның орнына қойғанша кінәлама"; "Түсініксіз сөздерді қолданба, соңында түсінілетін болады деп ойлап"; "Бос уақытым болғанда оқимын" деме, мүмкін ешқашан бос уақытың болмас".