Кіріспе

Шаммай (шамамен 50 б.з.б. – 30 ж., Шаммаи) – бірінші ғасырдың еврей ғалымы және Иудаизмнің рабби әдебиетінің негізгі еңбегі – Мишнаның маңызды тұлғасы. Шаммай – Хиллелдің ең көрнекті замандасы. Оның ілімдері үш мәселеден басқа Хиллелдің ілімімен келіседі. Олардың екеуі де бұрынғы раввиндік дауға қатысты, яғни мереке күні құрбандыққа шалынған малға қол қою рәсіміне қатысты, оған Хиллел рұқсат берген. Олардың шәкірттері, ұстаздарынан өзгеше пікір білдірген, көптеген халахи мәселелерді талқылады. Шаммайдың ой мектебі Шаммай үйі (Бейт Шаммай) деп, ал Хиллелдің мектебі Хиллел үйі (Бейт Хиллел) деп белгілі болды. Менахим Санхедриннің Ав Бейт Дин (немесе вице-президенті) лауазымынан кеткеннен кейін Шаммай оған сайланды, ал Хиллел сол кезде президент болып отырды. Хиллел шамамен 10 жылы қайтыс болғаннан кейін Шаммай президенттікке өтті, бірақ азшылықтан вице-президент сайланбады, сондықтан Шаммай мектебі толық үстемдікке жетті. Осы кезеңде Шаммай өз идеяларына сәйкес "18 жарлық" шығарды. Талмудта айтылғандай, ол Хиллелдің пікіріне қайшы келетін жарлық шығарғанда, сол күн "Израиль үшін алтын бұзау жасалған күндей ауыр болды". Көптеген пікірлерге сәйкес, Шаббос трактатының Мишнаның ArtScroll басылымындағы қосымшада тізімделген жарлықтар Теруманың діни тазалығы және яһудилер мен басқа ұлттар арасындағы ажырымды күшейтуге қатысты.

Мұра

Хиллельдің немересі Гамалиел 30 жылы Шаммайдан кейін президент лауазымына ие болды, бірақ 70 жылға дейін Синедрион Шаммайдың үйінің ықпалында болды (Ямния кеңесіне қараңыз). "Аспаннан келген дауыс" Шаммай үйінің үкімдерінің заңдылығын жойды деп айтылады, сондықтан раввиндік иудаизм Хиллельдің жолын ұстанды. Шаммай өзінің туған жеріндегі саяси және діни қиындықтарға белсенді қатысты. Оның қатал мінезі болды, ол заңдағы қатаңдық пен талапкерлік қасиеттерін дамытты, бұл Хиллельдің көзқарасын ерекшелендірген мол шыдамдылыққа қайшы келді. Бір күні, оған бір жұрттан келген адам келіп, яһуди дініне (немесе Х. Фальк пікірінше, Нуахтың монотеизміне) өте қысқа талаппен ("бір аяқтап") ауысуды сұрады, бірақ Шаммай мұны мүмкін емес деп санады және осылайша батыл сұранушыны қуды. Ал Хиллель оны мейіріммен жауаптап: "Өзің үшін ұнатпаған нәрсені, өзгеге жасама. Міне, Тораның барлық мәні. Қалғаны – түсіндірме. Барып үйрен" деді. Кейіннен ол адам сенімге келді.

Діни көзқарастар

Шаммай барлық адамдарға достықпен қарауды ұсынды. Оның ұраны: «Тораны оқуды өмірлік міндет қыл, аз сөйле, көп істе, және әрбір адамды көңілді күйде қарсы ал». Ол тіпті шәкірттеріне де қарапайым болды. Шаммайдың діни көзқарастары қатаң болған. Ол баласын кішкентай кезінде Йом Кипур күні ораза ұстау туралы заңға бағынуға мәжбүрлемек болды, бірақ достарының әрекеттері арқасында ол өз ниетінен бас тартты. Бір күні келіні Суккот мерекесінде ұл туғанда, ол келіні жатқан бөлменің шатырын бұзып, оны суккаға айналдырды, соның арқасында жаңа туған немересі мерекелік діни міндетін орындай алды. Сифра кітабында Шаммайдың үш аятты түсіндіргені айтылады: (1) 5-Моисей кітабының 20:20 аяты; (2) 2-Самуил кітабының 12:9 аяты; (3) Леуіліктер кітабының 11:34 аяты (бұл үзіндіде Сифрада аты-жөні көрсетілмейді, бірақ ол Шаммайдың Орла 2:5-те берілген халахасының негізі болып табылады) немесе Шығу кітабының 20:8 аяты («Сенбі күнін есте сақта») (Мекхилтада Елазар бен Ханания атынан берілген, бірақ оның Шаммайдан бастау алғаны мүмкін, өйткені ол сенбіге дайындалу салтына сәйкес келеді).