Кіріспе

200-500 жылдар аралығындағы еврей ғалымдары Аморайлар (אמורא, жекеше Амора; "айтушылар" немесе "халыққа сөз жеткізушілер", немесе "сөзгерлер") – шамамен 200-500 жылдар аралығында өмір сүрген және ауызша Тораның үйретілімдерін жеткізген еврей ғалымдарын білдіреді. Олар негізінен Вавилон және Израиль аймақтарында қоныстанған. Олардың құқықтық талқылаулары мен пікірталастары Гемарада жинақталған. Аморайлар Танаимдерден кейінгі ежелгі еврей ғалымдарының тізбегінде келеді. Танаимдер кодталмаған ауызша дәстүрді тікелей жеткізсе, Аморайлар оның алғашқы кодталуынан кейін ауызша заңды түсіндіріп, кеңейтті.

Аморейлер дәуірі

Бірінші вавилондық амораимдер – Абба Ариха, оған құрметпен Рав деп аталған, және оның замандасы әрі жиі пікірталасқа түсетін серігі Шмуэль болды. Израильдегі ең алғашқы аморлықтардың арасында Йоханан бар Нафаха мен Шимон бен Лакиш есімдері кездеседі. Дәстүр бойынша, аморлық кезең жеті немесе сегіз ұрпақтан тұрады (кімнің қайсысынан басталып, қайсысымен аяқталатынына байланысты). Соңғы амораимдер ретінде Равина I, Рав Аши және Равина I-нің туысы Равина II саналады, ол шамамен 500 жылы Вавилон Талмудын жинақтады. Иерусалим және Вавилон Талмудтарында барлығы 761 амораимнің есімдері айтылады. Олардың 367-сі шамамен 200-350 жылдар аралығында Израиль аймағында қызмет еткен, ал қалған 394-і 200-500 жылдар аралығында Вавилонияда өмір сүрген. Талмудтың өзінде жеке амора әдетте лекция оқып жүрген адамның көмекшісін білдіреді; лекция оқыған адам өз ойларын қысқаша айтатын, ал амора оларды көпшілікке жеткізу үшін дауыстап қайталайтын, қажет болған жағдайда аударма мен түсіндірмелер қосатын.

Көрнекті Амораим

Талмудта есімдері жиі кездесетін (жүздеген) аморраимдердің ең белгілілерінің қысқаша тізімі төменде берілген. Көбірек ақпарат алу үшін төмендегі сыртқы сілтемелерді қараңыз. Сондай-ақ, Раббилер тізіміне қараңыз.

Алтыншы буын (шамамен 371-427 жылы)

Рав Аши (427 ж. қайтыс болды), Рав Кахананың шәкірті. Мата Мехасиядағы ешиваның деканы. Вавилон Талмудының басты редакторы. Равина I (421 ж. қайтыс болды), Абай мен Раваның шәкірті. Мата Мехасиядағы ешивада Рав Ашимен бірге жұмыс істеген және Вавилон Талмудын редакциялауға көмектескен.

Жетіінші ұрпақ (шамамен б.з. 425-460 жылдары)

Мар бар Рав Аши.

Сегізінші ұрпақ (шамамен б.з. 460-500 жылдары)

Равина II (475 немесе 500 жылы қайтыс болды), Равина I және Рав Ашидің шәкірті. Сура ешивасының деканы. Бабыл Талмудын толықтырып, редакциялауды аяқтады.

Қалыптастыру

Стаммаим – бұл кейбір заманауи ғалымдар, мысалы Дэвид Вайс Халивни, Талмудтағы авторсыз (штам) мәлімдемелер мен аргументтерді жасаған раббилерді атау үшін қолданатын термин. Олардың кейбіреулері Аморайлар дәуірінде жұмыс істеген болуы мүмкін, бірақ көпшілігі өз үлесін Аморайлар дәуірінен кейін қосты. Саворайм туралы да қараңыз.