Кіріспе
Уильям Стэнли Джевонстың "Көмір мәселесі: Ұлттың ілгерілеуі және біздің көмір шахталарының ықтимал сарқылуы туралы зерттеу" деген кітабы - экономист Уильям Стэнли Джевонстың 1865 жылы Британияның көмірге тәуелділігінің салдарын зерттеу үшін жазған кітабы. Көмірдің шекті, жаңартылмайтын энергия ресурсы екенін ескере отырып, Джевонс тұрақтылық мәселесін көтерді. "Біз ақылдымыз ба, - деп сұрады ол риторикалық түрде, - осы елдің сауда-саттығы біз оны ұзақ уақыт ұстай алатындай деңгейден жоғары көтерілуіне жол беруде?" Оның негізгі тезисі Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігінің әлемдік істердегі үстемдігі оның негізгі энергия ресурсының шекті табиғатын ескере отырып, уақытша болды. Осы тезисті ұсынған кезде Джевонс тұрақтылық үшін маңызды бірқатар мәселелерді, соның ішінде өсудің шектерін, халық санының артуын, энергияның энергияға жұмсалуының қайтарылуын (EROEI), энергия ресурстарына салық салуды, жаңартылатын энергияның баламаларын және ресурстардың шыңы - бүгінгі күні мұнайдың шыңы деген тақырыппен кеңінен талқыланған тақырыпты қамтыды.
The Coal Question; An Inquiry Concerning the Progress of the Nation, and the Probable Exhaustion of Our Coal Mines is a book that economist William Stanley Jevons wrote in 1865 to explore the implications of Britain's reliance on coal. Given that coal was a finite, non renewable energy resource, Jevons raised the question of sustainability. "Are we wise," he asked rhetorically, "in allowing the commerce of this country to rise beyond the point at which we can long maintain it?" His central thesis was that the supremacy of the United Kingdom of Great Britain and Ireland over global affairs was transitory, given the finite nature of its primary energy resource. In propounding this thesis, Jevons covered a range of issues central to sustainability, including limits to growth, overpopulation, overshoot, energy return on energy input (EROEI), taxation of energy resources, renewable energy alternatives, and resource peakinga subject widely discussed today under the rubric of peak oil.
Джевонс парадокс
Энергияның сарқылуы қоғамға ұзақ мерзімді қауіп төндіретінін ескере отырып, Джевонс ықтимал жеңілдету шараларын талдады. Осылайша ол Джевонс парадоксы деп аталатын құбылысты қарастырды. Ол былай деп жазды: "Жоғар майды үнемдеу - тұтынуды азайту деген түсініктің бұрмалануы". Шын мәнінде, керісінше. Жевсон қозғалтқыш технологиясының тарихи дамуын сипаттап, Ұлыбританияның көмір тұтынуының үлкен өсуі технологиялық инновациялардың тиімділігіне (немесе "экономикаға") байланысты екенін, әсіресе Джеймс Уотттың 1776 жылы жасалған бу қозғалтқышын ойлап тапқанына байланысты екенін айтты. Көптеген жаңалықтар сияқты, мысалы темірді балқытудың жақсартылған әдістері, үлкен экономика пайдалануды кеңейтті және энергия тұтынуды арттырды. Сондықтан, көмірдің тиімділігін арттыруға және оны пайдаланудың құнын азайтуға әкелетін кез келген нәрсе, тікелей бу машинасының құнын арттыруға және оның жұмыс істеу аясын кеңейтуге бағытталған. Сондай-ақ, Джевонс тұтынуды азайтатын басқа да шараларды, мысалы көмірге салынатын салықтар мен экспортқа шектеулерді қарастырды және қабылдамады. Сондай-ақ, ол шахтада сапасыз көмірді өртеудің ысырапшылдық практикасын өкінішпен қараса да, ол табиғатты қорғау туралы заңдарды қолдамады. Ол тиімді деп санайтын балама - мемлекеттік қарызды азайту үшін салықтық түсімдерді пайдалану негізінде мемлекеттік фискалдық саясатты күшейту болды. Қатты фискалдық саясат экономикалық өсімді баяулатады, осылайша көмірді тұтынуды баяулатады, кем дегенде қарызды жойғанға дейін. Дегенмен, Джевонс мұндай шараның, тіпті ол жүзеге асырылса да, жалпы әсері өте аз болатынын мойындады. Бір сөзбен айтқанда, қоғамның тұтынуды өз еркімен азайтатыны күмәнді.
It is wholly a confusion of ideas to suppose that the economical use of fuel is equivalent to a diminished consumption. The very contrary is the truth. Jevons described the historical development of engine technology and argued that the great increase in the UK's consumption of coal was due to the efficiency (or "economy") brought about by technological innovations, with particular credit going to James Watt's 1776 invention of the steam engine. Like many innovations that followed, such as improved methods for smelting iron, greater economy broadened usage and led to increased energy consumption. Whatever, therefore, conduces to increase the efficiency of coal, and to diminish the cost of its use, directly tends to augment the value of the steam engine, and to enlarge the field of its operations. Jevons also considered and rejected other measures that might reduce consumption, such as coal taxes and export restrictions. Similarly, although he deplored the wasteful practice of burning away low quality coal at the mine site, he did not support conservation legislation. An alternative that he did consider practical was tightened government fiscal policy, based on using tax revenue to reduce the national debt. Tightened fiscal policy would have the effect of slowing economic growth, thereby slowing coal consumption, at least until the debt was erased. Still, Jevons admitted that the overall impact of such a measure, even if it were implemented, would be minimal. In short, the prospect that society would voluntarily reduce consumption was dim.
Энергияның баламалы түрлері
Джевонс осы тақырыптағы қазіргі заманғы пікірталастарды алдын ала болжап, баламалы энергия көздерінің мүмкіндігін қарастырды. Ол жел мен толқын күштері туралы айтып, мұндай үзіліссіз энергия көздерін энергияны сақтау арқылы, мысалы, суды гидроэнергетика ретінде пайдалану үшін биіктікке дейін сорғылау арқылы тиімдірек ету мүмкін екенін түсіндірді. Ол биомассаны, атап айтқанда ағаштарды қарастырды және Ұлыбританияның барлық ормандарын қамтитын орман қазіргі көмір өндірісіне тең энергияны қамтамасыз ете алмайтынын айтты. Ол сондай-ақ геотермальдық және күн энергиясының мүмкіндіктерін атап өтіп, егер бұл көздер пайдалы болса, Ұлыбритания әлемдік өнеркәсіптегі бәсекеге қабілеттілігін жоғалтады деп атап өтті. Ол өзінің кітабы жарық көргеннен кейін дамығандықтан, табиғи газ немесе мұнайдың болашақтағы маңыздылығын негізгі энергия көздері ретінде білмеді. Электр энергиясына қатысты, ол энергия көзі емес, энергияны тарату құралы екенін атап өтті, Джевонс гидроэлектр энергиясы мүмкін екенін, бірақ су қоймалары балшық жиналу проблемасымен бетпе-бет келетінін айтты. Ол сутегін өндіруді электр энергиясын сақтау және тарату құралы ретінде қабылдамады, сутектің энергия тығыздығы оны ешқашан практикалық етпейді деп есептеді. Ол будың электр энергиясын өндірудің ең тиімді құралы болатынын болжады.
Джевонстан кейінгі әлемдік даму
Жевсонның болжауы бойынша, көмір өндірісі мәңгілік өспейді. Ұлыбритания өндірісі 1913 жылы шыңына жетті, ал ел өзінің әлемдік басымдығын жаңа энергия өндіру гигантына, АҚШ-қа жоғалтты, бұл оқиғалар Жевсонның болжамымен де болды. Сол кезде Ұлыбритания Таяу Шығыста мұнай ресурстарын дамытып, отынды электр энергиясын өндіру үшін көбірек қолданды. Ұлыбритания өндірісі жыл сайынғы 3,5% өсуді жалғастыра алмаса да, әлемдегі табиғи отын тұтыну шамамен 1970 жылға дейін осы қарқынмен өсті. Джевсонның айтуынша, Ұлыбританияның 1865 жылғы көмір өндіруі әлемнің қалған бөлігіндегі өндіріске тең деп бағаланды, бұл шамамен 200 миллион тоннаны құрайды. АҚШ Энергетика министрлігінің мәліметтері бойынша, 1970 жылы жер бетіндегі табиғи отынның жалпы тұтыну көлемі 200 квадрат BTU немесе 7,2 миллиард тонна көмірге тең болды. Осылайша тұтыну 36 есеге өсті, бұл 105 жыл ішінде 3,4% шамасындағы орташа жылдық экспоненциалды өсімді білдіреді. 2004 жылға дейін 34 жыл ішінде тұтыну 2,1 есеге, яғни жылына 2,2%-ға өсті, бұл ASPO сияқты ұйымдардың айтуынша, әлемдік энергия ресурстарының азайып бара жатқанын көрсетеді. Әлемде қалған энергия ресурстарының мөлшері дау-дамайға ұшырап, қатты алаңдатады. 2005-2007 жылдар аралығында мұнай бағасының үш есеге көтерілуіне қарамастан, мұнай өндіру салыстырмалы түрде біркелкі болды, бұл көптеген адамдар мұнай өндірудің ең жоғары деңгейіне жеткенін көрсетеді. Калифорния технология институтының Дэйв Ратледж және Германияның Энергияны бақылау тобының зерттеулері бойынша, көмір өндіру қазіргі ұрпақ ішінде, мүмкін 2030 жылы, ең жоғары деңгейге жетеді. Energy Watch Group тобының параллель зерттеуі де уранның шектеулі жеткізілімін көрсетеді; бұл баяндамада 200 жыл бұрын Ұлыбританиядағы көмір өндірісі сияқты уран өндірісі де жоғары сапалы кендерді мақсат етіп алған, ал қалған көздер тығыздығы төмен және қол жетімділігі қиын. Феттердің айтуынша, қазіргі әлемдік тұтыну деңгейі бойынша, кем дегенде 230 жыл дәлелденген уран қоры бар, ал теңіз суынан уран алу арқылы 60 000 жылға дейін уран бар. Сонымен қатар, озық селекциялық реакторларды және ядролық қайта өңдеуді қолдану арқылы 230 жылдық дәлелденген уран қорын 30 000 жылға дейін ұзартуға болады; теңіз суынан 60 000 жылдық уран қорын пайдалану арқылы осындай пайдаға қол жеткізуге болады.