Кіріспе
Фантастикалық оқиғалық тақта ойыны
Talisman: The Magical Quest Game – екіден алтыға дейін ойыншыға арналған, фантастикалық тақырыптағы оқиғалық тақта ойыны, бастапқыда Games Workshop компаниясымен әзірленген және шығарылған. Ойын алғаш рет 1983 жылы жарық көрді және үш рет жаңартылды. 2021 жылға дейін төртінші басылым (2008) ең соңғы нұсқа болып табылады. 2000 жылға дейін 800 000 данадан астам сатылды. 2008 жылдан 2017 жылға дейін Fantasy Flight Games компаниясы Games Workshop лицензиясы бойынша Talisman ойынын шығарды. 2019 жылдан бастап Pegasus Spiele Talisman және ойынның барлық кеңейтімдерін өндіруді өз мойнына алды.
Тарих
Ойынды Роберт Харрис өзінің және достарының ойын-сауығы үшін жасаған. Ойынның бастапқы мақсаты – ұлдар мектебінің префекті болу еді. Тақырыпты фантастикаға өзгертіп, ойынға "Талисман" деп атау арқылы Харрис Games Workshop компаниясымен авторлық құқықтар бойынша келісімге келді және ойын 1983 жылғы Games Day шарасында көрсетілді. Үшінші нұсқасы шығарылғаннан кейін, Games Workshop оның қалған үлесін сатып алды. Ойынның басты шарты – тақтаның ортасындағы Басқару Тажына жету. Ойын үш аймақтан тұрады: Сыртқы, Орталық және Ішкі. Ойыншылар Сыртқы аймақтан бастап, Орталық аймақ арқылы, От аңғарына өтіп, Басқару Тажына қол жеткізуге тырысады. Ойынның атауы "Талисман" – От аңғарына тек Талисман картасы бар кейіпкерлер ғана кіре алатын ережеге сілтеме жасайды.
Бірінші және екінші басылым
Ойын кейіпкерді немесе "батырды" таңдау арқылы басталады. Барлық кейіпкерлердің Өмір, Күш және Шеберлік сипаттамалары бар; барлық кейіпкерлер төрт өмірмен және бір алтын қаппен басталады, бірақ әртүрлі кейіпкерлер Күш пен Шеберлік деңгейлерінің әртүрлілігімен басталады және әртүрлі ерекше ойын қабілеттеріне ие. Ойыншылар кезекпен ойыншық лақтырып, кейіпкерлерін жылжытады және қонған жерлеріне сәйкес тақтадағы нұсқауларды орындайды. Жерлер оқиғаларды іске қосуы, кездесулерді бастауы немесе "Оқиға" карталарын беруі мүмкін. Оқиға карталары оқиғалар, кездесулер, орындар немесе қазыналар болуы мүмкін, ал кейбір карталар басқа ойыншылар үшін тақтада қалуы мүмкін. Ойын барысында ойыншылар Талисманды іздеп, кейіпкерлерінің сипаттамаларын арттырып, Команда Тәжіне қадам басуға жеткілікті күш жинайды. Тәжге жеткеннен кейін кейіпкер Команда Спеллін оқып, қарсыластарының әр сәтті оқылған сайын бір өмірін жоғалтуына себеп болады. Ойын, барлық қарсылас ойыншылар өмірлерін жоғалтқанда аяқталады. "Талисманның" екінші басылымы бірінші басылымға қарағанда тек сыртқы өзгерістер енгізді. Гари Чалктың қара-ақ суреттерімен жасалған 1-ші басылым карталары түстіленді, ал ойын тақтасы бір бүктелген бөліктен төрт біріктірілетін бөлікке өзгертілді. Қаптамада қаламмен салынған суреттің орнына Крис Ахиллеостің суреті қолданылды.
Кеңейтулер
Games Workshop ойынға бірнеше кеңейтімдер шығарды. Әр кеңейтім ойынға жаңа орындар, кейіпкерлер мен Оқиға карталарын қосты, ал кейбіреулері жаңа сиқырлар мен заттарды ұсынды. Кейбір кейіпкерлер тіпті От аңғарынан өтіп, тікелей Ішкі аймаққа немесе Басқару тағына көшу мүмкіндігіне ие болды. Біріншісі, «Талисман кеңейтім жинағы», 1986 жылы жарық көрді, одан кейін «Талисман: Оқиға» шықты, ол ережелерді нақтылады, баламалы аяқтамалар, кейіпкерлердің тізімдері және 12 ойыншыға арналған қосымша ұялы негіздер ұсынды. Үшінші кеңейтім жинағы, «Талисман Зинданы», 1987 жылы шықты және негізгі «Талисман» ойын тақтасымен қатар қойылатын екінші «зиндон» тақтасын қосты. Зиндон ортасындағы Қазына бөлмесіне апаратын спираль тәрізді құрылыммен салынған. Зиндон ішінде кейбір сиқырлар мен кейіпкерлердің қабілеттері жойылады немесе өзгереді. Ойыншылар негізгі «Талисман» тақтасында зиндон кіреберісімен кездеседі және зиндонға кіргеннен кейін ортадағы құнды қазынаға жету үшін оның қақпақтары мен жаратылыстарын басып өтеді. Қазына бөлмесіне жеткеннен кейін келесі кезекте ойыншылар тастау арқылы анықталатын негізгі тақтадағы бір орынға қайтарылады. «Зиндонды» негізгі ойын тақтасынсыз да ойнауға болады, зиндон кіреберісінен бастап ортаға қарай бәсекелесіп, бірінші жеткен жеңімпаз деп жарияланады. 1988 жылы «Warhammer 40,000» ғылыми-фантастикалық әлеміне негізделген «Талисман Уақыт кеңістігі» жарық көрді. «Уақыт кеңістігі» әртүрлі өлшемдердің байланысқан тізбектерін, сондай-ақ ғылыми-фантастикалық тақырыптағы жаңа кейіпкерлер мен заттарды бейнелейтін жаңа тақтаны қосты. Кейіпкерлер Уарп қақпасына кездесіп, Қорқынышты Қара Бос кеңістікке тап болып немесе Сиқыршы немесе Құпиягер сияқты ерекше тұлғаларды аралап «Уақыт кеңістігіне» кіре алады. «Уақыт кеңістігінде» кейіпкерлер бір-бірімен кездесе алмайды, олар мүлдем басқа шындыққа телепортталған. Қозғалыс үшін ойыншылар тастау арқылы келесі қай орынға тартылатынын анықтау үшін кестеге жүгінеді. Келесі кеңейтім, «Талисман қаласы», 1989 жылы шықты және «Талисман» тақтасындағы Сыртқы аймақтағы жалғыз «қала» орнын толыққанды «қала» тақтасымен алмастырды. Жаңа қала аймағында көруге тағы көп орындар бар және қосымша заттарды сатып алуға болады. Кейіпкерлер қалада алтынсыз немесе төбелеске қатысқандықтары үшін тұтқындалуға рұқсат ала алады. Егер ордері бар адам қалалық патрульмен немесе күзетпен кездессе, ол тұтқынға алынып, түрмеге қамалады. Соңғы кеңейтім, «Талисман Аждаһалар», 1993 жылы шықты және аждаһаға байланысты карталар мен кейіпкерлер қосылды.
Қабылдау
Энди Блейкман «Talisman» ойынын «Imagine» журналына қарап, «Әрине, бұл сәттілік ойыны, ал қажетті сәттіліктің мөлшері кейде өте көңілді емес. Дегенмен, ойынның айналасында керемет фантастикалық атмосфера қалыптасады, және ол тиімді әрі таза ойналады. Егер сіз фантастикалық тақта ойындарын ұнататын болсаңыз, онда бұл өте жақсы мысал» деді. 1984 жылдың сәуір айында шыққан «Ақ жұлдыз» журналының (52-ші саны) редакторы Алан Паулл ойын компоненттерінің жоғары сапасын бағалап, бірақ ойынның тым ұзаққа созылатынын және жеңіске жетудің сәттілікке байланысты екенін айтты. Паулл ойынға 10 балдық шкала бойынша 6 бал берді, соңында «Talisman жаман ойын емес. Егер ол қысқарақ болса, отбасылық ойын ретінде тамаша болар еді» деген қорытынды жасады. 1985 жылдың наурыз-сәуір айларында шыққан «The Space Gamer» журналының (73-ші нөмірінде) авторы Мэтью Костелло «Бұл сіздің ойын ойнамайтын достарыңыз немесе туыстарыңыз үшін тамаша фантастикалық ойын. Оларға таныс «тақта ойыны» элементтері жеткілікті, сондықтан олар жайлы сезінеді, бірақ «Talisman» FRP әлемінен күрделі және қызықты жаңалықтар қосады» деп мәлімдеді. 1993 жылдың желтоқсан айындағы «Dragon» журналының (200-ші саны) басылымында Аллен Варни «Talisman» ойынын классикалық туынды деп атап, оны «көп сәттілік, көңілді көңіл күй және жабайыға айналуға төзімділік қажет болатын шалқыған ойын» деп сипаттады. «Осы ойын сізді қанша рет бақаға айналдыратынына сіз өзіңіз сенбейсіз» деді ол. «Talisman» 2007 жылғы «Хобби ойындары: 100 үздік» кітабына қосылуға лайық деп танылды. Шейн Лейси Хенсли «Talisman» атауының өзі «отызға жуық ойыншылардың көптеген мектеп және колледж жылдарын еске түсіріп, күлімдеуге немесе тіпті шымшықтай күлуге шақырады» деп түсіндірді.
Үшінші басылым
Үшінші нұсқада ойынның көркемдік дизайны мен механикасына көптеген өзгерістер енгізілді. Games Workshop 1994 жылдың көктемінде Talisman үшін үшінші басылымын шығарды. Үшінші басылымда бірінші және екінші басылымдардағы көптеген орындар болды, бірақ жаңа көркемдік безендірілуі бар жаңа ойын тақтасы енгізілді. Ішкі аймақ Сиқыршының мұнарасына айналды. Мұнарада батырлар Аждаһа патшасымен шайқасқа түсу алдында бірнеше тұзақтар мен сынақтардан өтеді, оны жеңу арқылы ғана ойынды жеңіп алуға болады. Бірінші және екінші басылымдарда ойын кейіпкерлерін бейнелеу үшін карталар қолданылды. Карталар пластикалық тұғырларға ("slotta тұғырлары" деп аталады) орналастырылып, ойын барысында тақтада жылжытылды (кейіпкерлерге арналған бояуға болатын металл миниатюраларын бөлек сатып алуға болады). Үшінші басылымда тұрғызылатын кейіпкер карталары алынып тасталды, олардың орнына пластикалық миниатюралар қосылды. Ол екінші басылымнан көптеген кейіпкерлерді алып тастады және Talisman әлемін Warhammer Fantasy әлеміне жақынырақ байланыстыратын жаңа кейіпкерлерді қосты. Үшінші басылымда кейіпкердің қабілеттерін дамытуға көмектесетін, рөлдік ойындарға ұқсас, тәжірибе атты қосымша атрибут енгізілді. Жауларды жеңу арқылы (жауынгерлік монстрлар, бірақ басқа ойыншы кейіпкерлері емес) кейіпкерлер тәжірибе ұпайларын жинақтайды. Алынған тәжірибе ұпайлары жеңілген жаулардың шеберлігіне немесе күшіне тең болады. Бұл тәжірибе ұпайларын алтынға, күшке, шеберлікке немесе өмірге айырбастауға болады, мұнда бір бірлік үшін жеті тәжірибе ұпайы төленеді. Алдыңғы басылымдарда күшке қатысты ұқсас, бірақ шектеулі мүмкіндік қолданылған.
Кеңейтулер
Үш кеңейтім шығарылды және кейбір қосымша кейіпкерлер "Ақ жұлдыз" журналы арқылы басылды. Әр кеңейтімде "аймақ текшесі" (1–4 сандарымен белгіленген текше) қолданылды, ол аймақтардағы қозғалысты баяулатты. Әдетте, аймақтарға тек негізгі тақтадағы бір шаршыдан ғана кіруге болатын. 1994 жылы шыққан "City of Adventure" атты алғашқы кеңейтімде екі тақта қосылды: "City" тақтасы (2-ші нұсқадағы "Talisman City" кеңейтіміне негізделген, бірақ одан ықшам) және "Forest" әлемі. "Dungeon of Doom" 1994 жылы жарық көрді және 2 қосымша ойын тақтасын қосты: "Dungeon realm" және "Mountain realm", олар "City of Adventure" кеңейтімі қолданбаған бастапқы тақтаның 2 бұрышына орналасты. Ол 2-ші басылымның "Talisman Dungeon" кеңейтіміне шамалы негізделген. "Mountain realm" және "Dungeon realm" әлемдерінің соңында құнды қазыналар болды; "Mountain realm" әлеміне жетіп, Жылан патшасын жеңу ойыншыға тақтадағы кез келген шаршыға, соның ішінде Сиқыршы мұнарасын ортаңғы тақтаға жалғайтын жолға өтуге мүмкіндік берді. 1995 жылғы "Dragon's Tower" кеңейтім жинағы бір ойын тақтасын, айдаһар мүсінімен безендірілген карта мұнарасын, қосымша ережелерді, аймақ текшесін және төрт қосымша кейіпкерді қосты. Оның жарық көргеніне орай "Ақ жұлдызда" екі қосымша кейіпкер басылды. "Dragon's Tower" ортаңғы шаршыға кірудің әдеттегі соңын алмастырды. Мұнара арқылы қозғалыс баяу (тек 1 және 4 сандары бар текше қолданылады) және өзінің жеке оқиға карталарын пайдаланды.
Төртінші басылым
2007 жылдың 8 қаңтарында Black Industries (Games Workshop баспа бөлімінің, BL Publishing) Talisman ойынының жаңа басылымын 2007 жылдың 5 қазанында шығатынын жариялады. Бұл жаңа басылым екінші басылымға негізделген, үшінші басылымнан кейбір ережелерді өңдеулермен қоса, сондай-ақ алты бөліктен тұратын үлкен ойын тақтасын қамтиды. Ойын тақтасы екінші басылымдағы тақтадан шамамен 30% үлкен және Games Workshop-тың заманауи фантастикалық рөлдік ойындарымен үйлесетін көркемдік безендіруге ие. Ойынға 14 ойналатын кейіпкер кіреді: Пастор, монах, пайғамбар, әнші, эльф, колдовщик, әйел колдовщик, саскін, гуль, жауынгер, ұры, друид, эльф және тролль. GAMA сауда көрмесінде ойынды кеңейтулердің болатыны хабарланды, бірақ сол кезде ешқандай толыққанды мәлімет берілмеді. 2007 жылдың 23 қыркүйегінде өткен Games Day 2007 іс-шарасында төртінші басылымның бірнеше данасы сатылды. Ойынның өндіріске дейінгі нұсқасының көптеген суреттері 2007 жылдың 5 қазанында ойынның ресми жарыққа шығар алдында Board Game Geek сайтында жарияланды.
Қайта қаралған төртінші басылым
2008 жылдың 28 қаңтарында Black Industries компаниясы "Talisman" қоса, үстел ойындарын шығаруды тоқтататынын хабарлады. 2008 жылдың 22 ақпанында Fantasy Flight Games компаниясы "Talisman" лицензиясын өз мойнына алып, 4-ші басылымды және оның кеңейтімдерін шығаруды жалғастыратынын мәлімдеді. Fantasy Flight Games 2008 жылдың 17 желтоқсанында "Talisman Revised 4th Edition" және түпнұсқа 4-ші басылымды сатып алғандар үшін жаңартылған карталар мен миниатюралары бар жаңарту жинағын шығарды.
Видео ойын нұсқалары
1985 жылы ZX Spectrum платформасы үшін Talisman ойынының нұсқасы жарық көрді. 2007 жылы Capcom компаниясы PlayStation Network, Xbox Live Arcade және Microsoft Windows платформалары үшін Talisman ойынының нұсқасын шығару жоспарларын жариялады. Бұл өнім бастапқыда үстел ойынының төртінші басылымымен (2007 жылдың төртінші тоқсаны) бірге шығуы тиіс еді, бірақ 2008 жылдың 12 қазанында Capcom компаниясының стратегиялық жоспарлау жөніндегі аға директоры «сәтсіздік» және жобаны жаңа әзірлеушілерге беруге кеткен шығындарға байланысты әзірлеуді тоқтату туралы хабарлады. Ол Talisman ойынының құқықтары Games Workshop компаниясына қайтарылғандығын мәлімдеді. Бұл цифрлық нұсқада төрт ойыншыға дейін онлайн немесе офлайн режимінде ойнау мүмкіндігі болған еді. Ойын мен оның кеңейтулерінен 25 түрлі кейіпкерлерді қамтитын, сондай-ақ қосымша кейіпкерлер мен баламалы аяқтау шарттары сияқты жүктеліп алуға болатын қосымша мазмұн да болжаныпты. 2012 жылдың 15 қарашасында Nomad Games Ltd компаниясы Talisman: Prologue ойынын – Talisman ойынының бір ойыншылық видео ойын нұсқасын шығарды. 2014 жылдың 12 ақпанында Nomad Games компаниясы Steam платформасында Talisman: Digital Edition деп аталатын ойынның көп ойыншылық нұсқасын шығарды, кейіннен ол PlayStation 4 және Nintendo Switch платформаларына, сондай-ақ Android және iOS мобильді құрылғыларына көшірілді. Nomad Games 2019 жылдың 16 мамырында PC, Mac, iOS және Android үшін Talisman: Origins ойынын шығарды.
Мұра
Интернетте ойынға арналған бірнеше белсенді қауымдастықтар бар, және көптеген адамдар ойынның өз нұсқаларын жасады, оларда авторлық кеңейтімдер, сондай-ақ авторлық оқиға карталары, кейіпкерлер мен заттар толыққанды түрде қамтылған. Random Games компаниясы Talisman ойынын Microsoft Windows бейнеойынына айналдыруға тырысты. Бірақ олар баспагерлерінен қолдау ала алмады және банкротқа түскенге дейін басқа баспагер таба алмады. 2008 жылдың шілдесінде ресми емес Talisman бейнеойыны шықты, бірақ Games Workshop өзінің авторлық құқығын қорғағаннан кейін ол қолдан алынды. 2012 жылы Fantasy Flight Games компаниясы 2013 жылдың басында қолжетімді болатын Relic атты тақта ойынын жариялады, ол Talisman ережелері жүйесін пайдаланады және Games Workshop-тың Warhammer 40,000 әлемінде өтеді. Talisman: Batman 2019 жылы шықты, ол ойыншыларға Аркхэм псих. ауруханасынан қашуға тырысатын Бэтменнің жауларының бірнеше мүшесінің рөлінде ойнауға мүмкіндік береді.
Халықаралық басылымдар
"Талисман" бірнеше тілге аударылды: фин тілінде (2-ші басылым), француз тілінде (1-ші, 2-ші, 3-ші және 4-ші қайта қарастырылған басылым), неміс тілінде (2-ші, 3-ші және 4-ші қайта қарастырылған басылым), итальян тілінде (2-ші және 4-ші қайта қарастырылған басылым), чех тілінде (2-ші басылым және 4-ші қайта қарастырылған басылым), словак тілінде (2-ші басылым), иврит тілінде (1-ші, 2-ші және 4-ші басылым), швед тілінде (1-ші және 2-ші басылым), поляк тілінде (2-ші және 4-ші басылым) және венгр тілінде (4-ші басылым). Польша тіліндегі аудармадан басқасының бәрі түпнұсқа ойынның аудармалары еді.
Еврей тіліндегі басылым
Еврей тіліндегі басылымын Израильдегі Meytzuv баспасы шығарды. Ол 1-ші және 2-ші басылымдарда жарық көрді. Meytzuv банкротқа ұшырағаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, ойынды Lemada қайта жариялады және оны әлі күнге дейін Израильдегі көптеген жанкүйерлер ойнайды. 2006 жылы өткен Чемпиондар залының 2-ші съезі – ChampsCon кезінде. 2015 жылы Израильдегі Fantasy Flight Games дистрибьюторы Monkey Time ойынның 4-ші түзетілген басылымын аударды және оны Израильдегі дүкендерде әлі де сатылып тұрған 2-ші басылымның орнына жариялайды.
Польшалық нұсқасы
1989 жылы BPiRF Sfera (Biuro Promocji i Reklamy Fantastyki Sfera) компаниясы Magia i Miecz (Magic and Sword) деп жариялаған поляк тіліндегі басылым 1-ші басылым ережелеріне негізделген және барлық карталар үшін жаңа суреттері бар жалғыз басылым болды. Барлық 2-ші басылым кеңейтулері аударылды, бірақ кейбіреулері біріктірілді (Talisman Expansion карталары негізгі жиынтықпен бірге, ал The Adventure карталары Dungeon-мен бірге келді). Сонымен қатар, поляк тіліндегі басылымда жаңа тақта, карталар мен кейіпкерлер бар "Яскиния" (Масқаба) деген қосымша кеңейту болды. Үңгірде өте күшті монстрлар бар еді, тек өте тәжірибелі батырлар ғана ішке баруға батылар еді. Sfera Games Workshop-тан Talisman лицензиясын жоғалтқаннан кейін, олар ойынның рұқсатсыз жаңа нұсқасын жариялады: pl (The Magic Sword). Негізгі тақта өзгертілді (онда төрт аймақ және "Адамзат", Командалық тәждің орнына Аждаһа патшасының баламалы соңының көшірмесі болды), кейіпкерлер мен карталар өзгеше болды (біреулері есімдері ауысқан түпнұсқалардың көшірмелері болса да) және терминология өзгертілді (оқиға карталары саяхат карталарының орнына, жын-сыйыр карталары сиқыр карталарының орнына, және т.б.). Magic Sword-та толығымен жаңа графика болды (поляк Talisman-ының ешқандай суреті сақталмады, Cave-тің қайта басылымынан басқа, барлық кеңейтулер жаңа атаулармен қайта шығарылды), ол Talisman-мен салыстырғанда жақсы қабылданбады. Magic Sword-та тағы бір тақта болды, Krypta upiorów (Періштелердің мазары), жаңалықтарымен бірге. Magic Sword Talisman жанкүйерлері үшін жақсы қабылданбады, бірақ көптеген жаңа ойыншыларға ұнады. Кейіннен бұл ойынның графикасы жақсартылған екінші басылымы шығарылды (бұл жолы тек негізгі жиынтық). 4-ші қайта қарастырылған басылым "Талисман" деген атпен Польшада аударылып, басылды, 1990-жылдары Magia i Miecz-тің танымалдылығына байланысты.
Танымал мәдениет
Телевизиядағы "Биг Бенг Теориясы" сериалының бірнеше бөлімінде, кейбір негізгі кейіпкерлер Шелдон мен Леонардтың тұрғын бөлмесінде "Талисман" (4-ші басылым) ойынын ойнап жатқанын көруге болады.