Кіріспе
Макулярлық дегенерацияның генетикалық түрі Старгардт ауруы - ең көп таралған бір генді тұмсық жасушасының ауруы. Аурудың алғашқы сипаттамасына сәйкес, ол аутосомалық рецессивті тұқым қуалау үлгісіне сәйкес келеді, кейіннен ол ABCA4 биаллельді гендік варианттарымен (STGD1) байланысты болды. Алайда, STGD3 және STGD4 деп аталатын, STGD4 немесе PROM1 гендерінің ақаулықтарына байланысты аутосомалық доминантты тұқым қуалайтын, STGD3 және STGD4 сияқты фенотиптері бар Stargardt аурулары бар. Ол балалық шақта, жасөспірім шақта немесе ересек шақта басталатын, содан кейін көрінудің бірте-бірте жоғалуына әкелетін макулярлық дегенерациямен сипатталады.
Stargardt disease is the most common inherited single gene retinal disease. In terms of the first description of the disease, it follows an autosomal recessive inheritance pattern, which has been later linked to bi allelic ABCA4 gene variants (STGD1). However, there are Stargardt like diseases with mimicking phenotypes that are referred to as STGD3 and STGD4, and have a autosomal dominant inheritance due to defects with ELOVL4 or PROM1 genes, respectively. It is characterized by macular degeneration that begins in childhood, adolescence or adulthood, resulting in progressive loss of vision.
Диагностика
Диагноз алдымен клиникалық тарихта және әдетте Slit шаммен тексерістен өтеді. Егер сипаттамалық белгілер табылса, жүргізілетін зерттеулер жергілікті жерде қол жетімді жабдықтарға байланысты болады және олар желбезек патологиясымен байланысты автофлуоресценция аймақтарын ерекшелендіруге арналған сканерлеу лазерлік офтальмоскопияны қамтуы мүмкін. Диагностикалық және прогностикалық мақсаттарда спектрлік доменді оптикалық когерентті томография, электроретинография және микропериметрия да пайдалы. Флюоресцеиндік ангиография бұрынғыға қарағанда аз қолданылады. Бұл зерттеулер қате диагноз қоюды болдырмау үшін генетикалық тексеруден өткізілуі мүмкін. Басқа аурулар Старгард ауруымен фенотиптік ерекшеліктерімен қатар болуы мүмкін және аурудың өзі бірнеше нұсқаларға ие. Бір зерттеуде физикалық офтальмологиялық тексеру арқылы Старгардт ауруы диагнозы қойылған науқастардың 35% - ы кейінгі генетикалық тексеру кезінде қате диагноз қойылған. Генетикалық тестілеу дұрыс диагнозды анықтау үшін және дұрыс емдеуді қамтамасыз ету үшін пайдаланылуы мүмкін.
Емдеу
Қазіргі уақытта Старгардт ауруына қарсы гендік терапия жоқ. Алайда офтальмологтар аурудың даму қарқынын бәсеңдететін шараларды қолдануды ұсынады. Бұл ұсыныстарды растайтын клиникалық зерттеулер жоқ, бірақ олар ауру патологиясының негізіндегі механизмдерді ғылыми түсінуге негізделген. Дәрігерлер зиянды әсерін азайту үшін үш стратегияны ұсынады: желке қабығының зиянды ультрафиолет сәулесіне әсерін азайту, липофуцин жиналуын азайту үмітімен А витамині артық болудан аулақ болу және жалпы денсаулық пен тамақтануды сақтау. MD Stem Cells әдісі сүйек майынан алынған дің жасушаларын қолдану арқылы түрлі торсық ауруларында пайдасы бар екендігін көрсетті. Stargardt зерттеуінде 94, 1% емделушілердің көру қабілеті жақсарды немесе тұрақты болды, нәтижелер жоғары статистикалық мәнділікпен (p=0, 0004) көрсетілді. Жағдайдың жақсару себептері органеллдердің (митохондриялар, лизосомалар) көшуі, токсикалық А витамині қосалқы өнімдерінің тазартылуының жақсаруы және фоторецепторлардың нейроқорғанышы болуы мүмкін. Ультрафиолет сәулесі көруді қажет ететін сәуледен гөрі қуатты және зиянды толқындық спектр болып табылады. Бұны азайту үшін кейбір офтальмологтар сыртында жүрген науқасқа кең жиекті шапқын немесе күн көзілдірігін киюді ұсына алады. А дәрумені көп тағамдар, мысалы, құмшекер, құмырсқа, тәтті картоп сары немесе қызғылт сары түсті, ал бауыр сияқты кейбір тағамдар сары немесе қызғылт сары емес. А витаминінің тәуліктік мөлшерінен артық мөлшерін құрайтын қосымшалар бар, олардан аулақ болу керек, бірақ әр адам бұл туралы дәрігермен сөйлесуі керек. Темекі шегу, артық салмақ немесе семіздік, тамақтанудың сапасыздығы де тез нашарлауына ықпал етеді. Ал басқа жағынан, майлы балықтарды тамақтану, дәрігерлер жаспен байланысты макулярлық дегенерацияға байланысты ұсынылатын диетамен салыстырғанда, аурудың дамуын баяулата алады. Технологияның дамуы көзді көру қабілетін жоғалтқан Старгардт пациенттеріне өз тәуелсіздігін сақтауға көмектесетін құрылғыларды әкелді. Көзінің нашар көретіндігіне көмектесетін құралдар қол линзаларынан бастап электронды құрылғыларға дейін болуы мүмкін және көру қабілетін жоғалтқан адамдарға күнделікті іс-әрекеттерді атқаруға мүмкіндік береді. Старгард ауруы жалпы денсаулыққа әсер етпейді және өмір сүру ұзақтығы қалыпты. Кейбір науқастар, әдетте, кеш пайда болатын формасы барлар, ұзақ уақыт бойы тамаша көру өткірлігін сақтай алады, сондықтан оқу немесе көлік жүргізу сияқты міндеттерді орындай алады.
Тарих
Карл Старгардт (18751927) - Берлин қаласында туған неміс офтальмологы. Киль университетінде медицинаны оқып, 1899 жылы біліктілік алды. Кейін ол Бонн университетінің офтальмология клиникасының меңгерушісі болды, содан кейін Марбург университетінің офтальмология кафедрасының төрағасы болды. 1909 жылы ол рецессивті тұқым қуалайтын макулярлық дистрофиямен ауыратын 7 науқасты сипаттады, қазір Старгардтың ауруы деп аталады, ол өмірдің бірінші және екінші онжылдығында дамыған орталық көрудің прогрессивті және ауыр азаюы ретінде сипатталады. Kubota Vision Stargardt ауруын емдеу үшін RPE65 белсенділігін реттейтін визуалды цикл модуляторының III фазалық клиникалық сынақтарында. Kubota Vision компаниясы Emixustat деп аталатын дәрі-дәрмектің дозалық диапазоны зерттеуінің нәтижелерін жариялады, олардың нәтижелері 2022 жылдың маусым айында аяқталатын ІІІ кезеңдегі сынақ үшін дозаны таңдауға әсер етеді. Стенциалдық жасушалар терапиясы - дифференциацияланған және жұмыс істейтін торша жасушаларына жетілу мүмкіндігі бар жасушаларды инъекциялауды қамтиды. Бұл терапия аурудың прогрессиясын тоқтатуға және ұзақ мерзімде көру қабілетін жақсартуға мүмкіндік береді. Көздің көру қабілетін жақсарту үшін бұл әдіс торшаның күрделі көп қабатты және нейрологиялық анатомиясын қайталауға қажет. Алғашқы жасушалармен жұмыс істейтін бірнеше зерттеу тобы бар, олардың бірі - "Ocata Therapeutics". Alkeus Pharma компаниясы деутерленген А витаминін ALK 001 препараты ретінде қолдану мүмкіндігін қарастыруда. Деутерленген А витамині желкөз қабығында токсикалық А витамині метаболиттерінің жиналуын азайтады және соған байланысты көру қабілетінің нашарлау жылдамдығын баяулатады деген үміт бар. Деутерленген А витамині үшін кейбір сутек атомдары қосымша нейтроны бар деутер изотобымен ауыстырылады, сондықтан сутегінің стандартты атомдық массасынан екі есе көп. ALK 001 әдісін қолдана отырып, ІІ фазалық клиникалық зерттеу жүргізілуде, оның аяқталу мерзімі 2024 жылдың желтоқсанына жоспарланған. MD Stem Cells, аутологтық сүйек майынан алынған түбірлі жасушаларды (BMSC) пайдаланатын зерттеу дәрігерлерінің клиникалық даму компаниясы, өздерінің жалғасып жатқан Көз аурулары бойынша II зерттеу (SCOTS2) клиникалық сынағының (NCT 03011541) шеңберінде Старгардт ауруы кохортының нәтижелерін жариялады. Орташа көру қабілетінің жақсаруы 17, 96% (95% CI, 16, 39- дан 19, 53%) болды, көздің 61, 8% жақсарды, ал 23, 5% - ы тұрақты болды, ешқандай жағымсыз оқиғалар болған жоқ. Ретиналық имплантаттар дамудың алғашқы кезеңдерінде және оларды қолдану көру қабілеті нашар көптеген адамдарға пайдалы болуы мүмкін, бірақ көру жүйкесімен байланысатын көздің ішінде электр құрылғысын орнату және ұстау көптеген қиындықтар тудырады. Аргустың ретиналық протез құрылғысының мысалы, камера - көзге ұсталатын сыртқы құрылғы, камера сигналы өңделеді, содан кейін желкеге сымдар арқылы беріледі, содан кейін оптикалық жүйкемен байланысатын кейбір электродтарда аяқталады.