Кіріспе

1865 жылы Мэри Мейпс Додждың «Ханс Бринкер, немесе Күміс конькилер» (толық атауы: «Ханс Бринкер; немесе, Күміс конькилер: Голландиядағы өмір туралы әңгіме») романы алғаш рет 1865 жылы жарық көрді. Роман Голландияда өтеді және 19 ғасырдың басындағы голланд өмірінің жарқын көркем бейнесі, сонымен қатар жастық құрметі туралы әңгіме. Кітаптың атауы Ханс Бринкер қатысуға үміттене жатқан мұз шана жарысының жеңімпазына табыс етілетін әдемі күміс конькилерге сілтеме жасайды. Роман американдықтарға голландтық жылдам шана спортын таныстырды, ал АҚШ ақпарат құралдарында Ханс Бринкер әлі де жылдам шанамен сырғанаудың үлгісі саналады. Кітап сонымен қатар саусағымен бөгетті бітеп тастаған голланд баласының тарихын кеңінен танымал етуімен ерекшеленеді.

Шолу

Романды жарыққа шығарғанға дейін Нидерландыға ешқашан бармаған Мэри Мапес Додж 34 жасында осы романды жазды. Ол Джон Л. Мотлидің ұзақ, көп томдық тарихи еңбектерінен шабыттанды: «Голландия Республикасының өрлеуі» (1856) және «Біріккен Нидерландтар тарихы» (1860–1867). Кейіннен Додж ел туралы қосымша библиографиялық зерттеулер жүргізді. Ол сонымен қатар голланд иммигранттары, Шарффтардан голланд өмірі туралы көптеген бірінші қолдан ақпарат алды, және Додж кітаптың 1875 жылғы алғы сөзінде Ханс Бринкердің әкесі туралы әңгіме «қатаң фактіге негізделген» деп жазды. Дегенмен, әңгіменің көптеген кейіпкерлерінің аттары морфологиялық тұрғыдан голланд емес, неміс тіліне жақын немесе түсініксіз. Кейбір басылымдарда «Людвиг, Гретель және Карл неміс достарының құрметіне аталған» деп түсіндіріледі және Лодевик, Гриетье және Карел голланд тіліндегі баламалары ретінде дұрыс көрсетілген. «Voost», «Broom» немесе «Rychie» сияқты басқа да ойдан шығарылған аттар, бұл жағдайда «Joost», «Bram» және «Riekie» сияқты, бұрыннан бар голланд формаларының бұрмалануы болуы мүмкін. Кітаптың голланд тіліндегі басылымдарында голланд балаларына оқиғаны сенімді ету үшін аттар мен басқа элементтер бейімделді; сондықтан аудармашы П.Ж. Андриессен 1867 жылғы алғашқы голланд басылымында неміс тіліндегі «Гретельді» «Гриетке» өзгертті, ал Маргрет Брюййн 1954 жылғы бейімделуінде басты кейіпкерлердің аттарын «Ханнес» және «Гертье» деген нағыз голланд аймақтық формаларына өзгертті. Голланд мәдени және тарихи ақпаратқа толы осы кітап бірден бестселлерге айналды, алғашқы жылы Чарльз Диккенстің «Біздің ортақ достасымыз» кітабынан басқа, барлық кітаптардан көп сатылды.

Сюжет

Голландияда кедей, бірақ еңбекқор және ар-ұяты бар 15 жасар Ханс Бринкер мен оның кіші қарындасы Гретль желтоқсандағы арнадағы үлкен коньки тебу жарысына қатысуды армандайды. Олардың қолмен жасаған ағаш конькилерімен жақсы нәтижеге жету мүмкіндігі аз, бірақ жарыс перспективасы және күміс конькилердің сыйлығы оларды қуантады және армандарына қанат бітіреді. Ханстың әкесі Рафф Бринкер бөгеттен құлап, бас жарақаты алған. Ол содан бері аурумен күресіп, есінен танып, кейде ашуға беріліп, жұмыс істей алмайды. Бринкер ханым, Ханс және Гретль отбасын асырау үшін жұмыс істейді және кедейліктеріне байланысты қоғамда сырттай қарап, қорлайды. Сәке айдала Ханс атақты хирург доктор Бокманмен кездесіп, әкесін емдеуді өтінеді, бірақ дәрігердің гонорары қымбат, ал ол әйелінің қазасы мен ұлының жоғалуынан кейін қатал мінезді болған. Ақырында доктор Бокман мырза Бринкерді қарап тексеруге көндіріледі. Ол миға қысымды анықтап, қауіпті және қымбат операция арқылы емдеуге болатынын айтады – бұл операцияда бас сүйегіне тесік жасау (трепанация) қажет. Ханс Гретльге жарысқа қатысу үшін болат коньки сатып алуға ақша жинайды. Кейін, өзіне де коньки алуға жеткілікті ақша тапқанда, ол оның орнына дәрігер Бокманға әкесінің операциясын төлеу үшін береді. Осы әрекетіне риза болған доктор Бокман операцияны тегін жасап, Ханс жарысқа қатысу үшін жақсы конькилер сатып ала алады. Ханс досының жеңісіне көмектесу үшін жарыстан бас тартып, ұлдар арасындағы жарыста жеңіске жету мүмкіндігінен бас тартады. Гретль қыздар арасындағы жарысты жеңіп, бағалы жүлде – сол аттас күміс конькилерді жеңіп алады. Мырза Бринкердің операциясы сәтті аяқталып, ол денсаулығына және естелігіне қайта қол жеткізеді. Доктор Бокман да өзгереді, күтпеген көмек арқасында жоғалған ұлымен қайта табысқаннан кейін қатал мінезін жоғалтады. Бринкерлердің тағдыры одан әрі өзгереді, он жыл бұрын жоғалған немесе ұрланған деп есептелген мырза Бринкердің жинаған ақшасы керемет түрде табылады. Бринкерлердің ата-анасы ұзақ және бақытты өмір сүреді. Доктор Бокман Хансқа медицина институтына түсуге көмектеседі, ал Ханс табысты дәрігер болады. Гретль де бақытты ересек өмірге қадам басады.

Киноға бейімделу

Ханс Бринкер немесе күміс конькилер бірнеше фильмдерге және пьесаларға бейімделді, олардың барлығы кітапқа сәйкес оқиғаның шыңы ретінде мұз үстінде коньки тебудің драмалық жарысына негізделген. Фильмдік бейімделулерге кіреді: 1958 жылғы Hallmark Hall of Fame теледидар мюзиклінің тікелей эфирі, «Ханс Бринкер және күміс конькилер», режиссері Сидни Люмет, ал Ханс рөлінде Таб Хантер. 1962 жылғы теледидар үшін түсірілген Дисней фильмі, Рони Зеанер басты рөлде. АҚШ-та Уолт Дисней антологиялық телесериалдарында екі бөлімде көрсетілді. 1969 жылғы NBC теледидар үшін түсірілген музыкалық фильм, онда Робин Асквит Ханс рөлін ойнады. 1991 жылғы Burbank Animation Studios шығарған австралиялық анимациялық телефильм. 1998 жылғы Дисней арнасының түпнұсқа фильмі «Бринк!». Оқиға Лос-Анджелесте, Калифорнияда өтеді және мұз үстінде сырғанаудың орнына бәсекелестік сызықты сырғанауға бағытталған. Эрик фон Деттен Энди «Бринк» Бринкер рөлінде ойнайды. 2020 жылғы орыс фильмі «Күміс конькилер» кітаптың еркін қайта баяндалуы болып табылады, сюжет оқиғалары 1899 жылғы Рождествоға дейінгі Санкт-Петербургте өтеді.

Бала мен бөгет мүсіндері

Туризм мақсатында, мифтік бөгетті бітеуші баланың мүсіндері Нидерландтың Спаарндам, Мадуродам және Харлинген сияқты жерлерінде орнатылды. Мүсіндер кейде қате түрде "Ханс Бринкер" деп аталады; ал кейбіреулері "Харлемдік Питер" деп белгілі. Алайда, бөгетті бітеуші баланың оқиғасы Нидерландта кеңінен танымал емес – бұл американдық, емес, нидерландтық фольклордың бір бөлігі.