Мульатули: Голланд жазушысы және «Макс Хавелар» романы

Кіріспе

Голландиялық жазушы Эдуард Доуес Деккер (2 наурыз 1820 – 19 ақпан 1887), Multatuli (латын тілінен "multa tulī" – "Мен көп қиындықтар көрдім") атты псевдониммен әйгілі, Голландиялық жазушы. Ол Голландиялық Шығыс Индиядағы (қазіргі Индонезия) отаршылдық әрекеттерінің кемшіліктерін әшкерелеген "Макс Хавелар" (1860) сатирикалық романымен танымал. Ол Нидерландының ең ұлы авторларының бірі саналады. Энгель әкесі Питер Доуес пен анасы Энгельтье Деккердің есімдерін мұра еткен, ал Multatuli отбасы екі есімді де сақтап қалған. Multatuli-дің ағасы Ян Доуес Деккер (1816–1864) – голланд-явандық саясатшы Эрнест Доуес Деккердің әкесі. Multatuli жас кезінде Амстердамдағы Сингельде орналасқан латын мектебінде оқыған. Бұл қазіргі Барлей гимназиясының алдағысы.

Натал, Суматра

1838 жылы ол әкесімен бірге Батавияға (қазіргі Джакарта) Голландиялық Шығыс Үндістанға аттанды, онда екі онжылдық бойы колониялық үкіметте түрлі лауазымдарды атқарды. Қаржылық тәртіпсіздіктер мен қаражаттың жетіспеуі – олардың бір бөлігі оның қызметке кіргенге дейін болған – Суматраның батыс жағалауындағы аймақтың губернаторы, генерал Андреас Виктор Михиелстен қатаң сөгіс пен уақытша шеттетуге әкелді. Бұл ложаның басшысы В. Дж. ван Хассельт болды. Мултатули өзінің «Макс Хавелар» қолжазбасын ван Хассельтқа жіберді, ал ван Хассельт осы қолжазбаны тағы бір масон, Якоб ван Леннепке жолдады. Мултатулидің алғаш рет жарияланған туындысы – «Geloofsbelydenis» («Иманды мойындауы») болды. Ол 1859 жылы «De Dageraad» («Таң») масондық журналында жарық көрді. 1865 жылы Амстердамдағы масон әріптесі Р.С. Мейер оны «Bloemlezing door Multatuli» деген атпен қайта басып шығарды. 1861 жылы сол баспаханада «Minnebrieven» («Махаббат хаттары») кітабы жарық көрді. Деккердің көптеген кітаптары мен басылымдарын Р.С. Мейер жариялады. Доуес Деккердің досы және әріптес жазушысы Якоб ван Леннеп басылымға шығар алдында жер-су аттарының өзгешеленгенін қамтамасыз еткенімен, кітап үлкен дау тудырды. Мултатули үздіксіз шығармашылықпен айналысты. Оның екінші кітабы, «Minnebrieven» («Махаббат хаттары», 1861) – шын мәнінде, ойдан шығарылған хаттар түріндегі тағы бір өткір сатира. Карл Маркс, Анатоль Франс, Виллем Эльсшот, Герман Гессе, Томас Манн, Генрих Манн, сондай-ақ Йоханна ван Гог және көптеген бірінші толқын феминистері (суфражистер) сияқты түрлі буынның бірнеше жазушылары Мултатулиді бағалады. 2002 жылдың маусым айында Голландияның Нидерланд әдебиеті қоғамы (Maatschappij der Nederlandse Letterkunde) Мултатулиді барлық уақыттағы ең маңызды голланд жазушысы деп жариялады. Голландтың әдеби сыйлығы – Мултатули сыйлығы оның құрметіне аталды. Woutertje Pieterse сыйлығы Мултатулидің «De geschiedenis van Woutertje Pieterse» кітабындағы Woutertje Pieterse кейіпкерінің құрметіне аталған. Мултатули мұражайы Амстердамда, Корсжеспорцтег 20 мекенжайында орналасқан. 2018 жылдың 11 ақпанында Индонезияның Бантен провинциясындағы Лебак округіндегі Ранкасбитунг қаласында тағы бір Мултатули мұражайы ашылды. Мултатули Готтадағы крематорийде өрттелді. Оның күлі кейін Дрихуистегі Вестервельд зираты мен крематорийіне жеткізілді. Оның әйелі Тина Сан-Микеле зиратының протестанттық бөлімінде жерленген. Индонезия теңіз күштерінің командалық кемесі Эдуард Доуес Деккердің құрметіне аталды.

In 1838, he left on one of his father's ships for Batavia (present day Jakarta) in the Dutch East Indies, where over the next two decades he held a series of colonial government posts. Financial irregularities and a deficit in funds – at least some of which dated to before his time in office – led to a serious reprimand from the governor of Sumatra's west coastal region, General Andreas Victor Michiels, and to a temporary suspension. The head of this loge was W. J. C. van Hasselt. Multatuli sent his manuscript of Max Havelaar to Van Hasselt, and Van Hasselt sent this manuscript to another Freemason, Jacob van Lennep. The very first text ever published by Multatuli was "Geloofsbelydenis" (Profession of Faith). It appeared in the Freemason periodical "De Dageraad" (The Dawn) in 1859. In 1865 it was reprinted in "Bloemlezing door Multatuli" by R. C. Meijer, a fellow Freemason in Amsterdam. Already in 1861 the book "Minnebrieven" (Love letters) was published at the same printer/bookseller. Many more books and editions of Dekker were published by R. C. Meijer. Although Douwes Dekker's friend and fellow writer Jacob van Lennep had seen to it that identifiable place names were changed before publication, the book still caused enormous controversy. Multatuli continued to write prolifically. His misleadingly titled second book, Minnebrieven (Love Letters, 1861), is actually another mordant satire, this time in the form of a fictitious correspondence. Several other writers from different generations were appreciative of Multatuli, like Karl Marx, Anatole France, Willem Elsschot, Hermann Hesse, Thomas Mann, Heinrich Mann as well as Johanna van Gogh, and many first wave feminists (suffragists). In June 2002, the Dutch Maatschappij der Nederlandse Letterkunde (Society of Dutch Literature) proclaimed Multatuli the most important Dutch writer of all time. The annual Multatuli Prize, a Dutch literary prize, is named in his honor. The literary award Woutertje Pieterse Prijs is named after the character Woutertje Pieterse in Multatuli's De geschiedenis van Woutertje Pieterse. The Multatuli Museum is located in Amsterdam at Korsjespoortsteeg 20, where Eduard Douwes Dekker was born. Another Multatuli Museum was opened on 11 February 2018 in Rangkasbitung, Lebak Regency in the province of Banten, Indonesia. Multatuli was cremated in Gotha. His ashes were later brought to the cemetery and crematorium Westerveld in Driehuis. His wife Tine is buried in the Protestant section of the San Michele cemetery. An Indonesian Navy command ship was named in honor of Eduard Douwes Dekker.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

1868 Макс Хавелар, немесе Голландия сауда компаниясының кофе аукциондары. Аударма. Альфонс Нахуис жасаған. Эдинбург: Эдмонстон және Дуглас
1927 Макс Хавелар, немесе Нидерланд сауда компаниясының кофе сатуы. Аударма. В. Сибенхаар жасаған. Нью-Йорк: Knopf
1948 Индонезия: тағы бір рет еркін еңбек. Аударма. Николас Стиллинк жасаған. Нью-Йорк: Экспозиция Пресс
1961 Тас кесушінің арманы. Аударма. Густав Рутер жасаған. Торнхилл: Ауылдық баспасөз. Макс Хавелардың голланд және ағылшын тілдеріндегі параллель мәтіні
1974 Острица мен бүркіт: Мультатулидің таңдалған афоризмдері мен астарлы әңгімелері. Аударма. Э. М. Бикман жасаған. Амхерст: Массачусетс университеті баспасы
1982 Макс Хавелар, немесе Голландия сауда компаниясының кофе аукциондары. Аударма. Рой Эдвардс жасаған. Амхерст, Массачусетс: Университет баспасы
2019 Макс Хавелар, немесе Голландия сауда компаниясының кофе аукциондары. Аударма. Айна Рилке және Дэвид МакКей жасаған. Нью-Йорк: Нью-Йорк шолу кітаптары.