Кіріспе

Крест теологиясы (лат. Theologia Crucis, Kreuzestheologie) немесе ставрология (грек. stauros: крест және logy: "зерттеу") - неміс теологы Мартин Лютер жасаған термин.

Лютер түсіндіргендей

"Theologia crucis" термині Лютерде өте сирек қолданылған. Ол бұл терминді алғаш рет пайдаланып, оны 1518 жылы Гейдельберг таласында даңқ теологиясына қарама-қайшы етіп анықтайтын. Бұл пікірталаста ол августиндіктердің атынан өз тұжырымдарын ұсынды, олар кейіннен реформация қозғалысын анықтауға мүмкіндік берді.

Негіздер

Бұл тезистерді оқығанда, Лютердің адамзаттың Құдайдың заңын орындауға толықтай қабілетсіз екеніне баса назар аударғанын көруге болады. Оның евангелистік ілімге деген көзқарасына сәйкес, ол құтқарылудағы Құдайдың рақымын баса көрсетеді. Адамның заңға сай істегені оның мәртебесін көтермейді. Лүтерге сәйкес, крест теологы дүниеге ақымақтық болып көрінетін нәрселерді уағыздайды (1 Кор. 1:18). Атап айтқанда, айқышқа ілесуші теолог (1) адамдар әділдікке ешқандай жолмен ие бола алмайды, (2) адамдар айқышқа ілесу әділдігін арттыра алмайды және (3) адамзаттың әділдігі бізге сырттан келеді (extra nos). Ал Лутердің пікірінше, даңқ теологы (1) адам баласының өзінде бар жақсылықты жасауға қабілеті бар (quod in se est), (2) күнәдан кейін де жақсылықты таңдауға біраз қабілеті бар және (3) адам баласы Құдай берген әділдікке қатыспаса немесе онымен ынтымақтаспаса құтқарыла алмайды деп уағыздайды. Лютердің түсінуі бойынша, бұл екі теологияның бастауы екі түрлі: олардың эпистемологиясы немесе адамдардың Құдай мен әлем туралы қалай білетінін түсіну жолдары әртүрлі. Ал, ақиқатты білетін адам Құдай мен әлем туралы білімін арттыру үшін ақыл-ой мен жеке түсінігін қолдану керек. Демек, бір іс-әрекет жақсы болып көрінгендіктен, ол жақсы болуы керек. Крест теологы үшін адамдар тек Құдайдың өзін-өзі аян етуінен ғана Құдай туралы және Құдаймен қарым-қатынастары туралы біле алады. Құдайдың ең кемелді өзін-өзі аян етуі - Құдайдың сөзі, Иса Мәсіх. Осылайша, іс-әрекет жақсы болып көрінсе де, Мәсіх айқышқа шегеленіп, адам күнәлары мен күнәлары үшін өлген, сондықтан іс-әрекет көрінгендей жақсы емес. Мартин Лютер әділдіктің екі түрі туралы уағызында айқыш ағаштың теологиясын "басқаша әділдік" деп, ал даңқ теологиясын "тиісті әділдік" деп атайды, өйткені ол өзін іс-әрекетпен ақтайды деп есептейтін адамнан бастау алады.

Кресттен теология

Кейбір жазушылар Лютердің сөзін "тілге байланысты теология" деп аударып, теологияны қалыптастыруда әлеуметтік жағдайдың маңыздылығына баса назар аударады. Бұл бостандық теологиясы мен тұрғыдан теориясының кең тараған үрдісінің бір бөлігі болды, ол сонымен қатар халық тарихына әкелді.