Кіріспе

1921 жылы Ирландияның Тәуелсіздік соғысындағы шайқас Кросбарри шабуылы немесе Кросбарри шайқасы 1921 жылы 19 наурызда болды және Ирландияның Тәуелсіздік соғысындағы ең үлкен жауынгерлік оқиғалардың бірі болды. Бұл оқиға Корк қаласының оңтүстік-батысына қарай 20 км жердегі Кроссбари деген шағын ауылдың маңында болды. Том Барридің қолбасшылығындағы жүзге жуық Ирландиялық республикалық армиясының (ИРА) еріктілері, оларды қоршауға алуға тырысқан 1200 британдық әскерден құтылды. Бір сағатқа созылған ұрыста он британдық сарбаз және үш ИРА еріктілері қаза тапты.

Өмірбаян

ИРА-ның 3-ші Корк бригадасының табысы артып, батыс Корктегі ИРА еріктілері деп күдіктілердің тұтқындалуы мен тергеуіне әкелді. Бұл кезде колоннада барлығы 104 ерікті бар еді. 1921 жылы 15 ақпанда ИРА Үптон қаласында әскери пойызға қарсы шабуылын жасады, онда алты азамат пен үш ИРА еріктілері қаза тапты. Басқа да еріктілер тұтқындалды. Британдықтар ИРА еріктісін азаптау арқылы сындырды және Батыс Корк бригадасының Балимурфиде штаб-пәтері бар екенін анықтады. Британдықтар бригаданың осы аймаққа бірнеше күн бойы Кинсаль-Бандон жолында тосқауыл күткеннен кейін қайта оралғандығын білді. Бұл сандар әскери зерттеулер, сондай-ақ Кроссбаридегі жергілікті тұрғындардан алынған мәліметтерге қайшы келеді. Олар бұл аймақта 34 британдық көлік саналғандығын және Флоренс Беглидің куәгерлік куәлігін растады. Сол күні кешке Макрумнан 120-ға жуық көмекші де шықты. Британдықтар 19 наурыз күні таңертең ертерек шабуылға шықты. Кросбарриде кейбір әскерлер жүк көліктерінен түсіп, жаяу немесе велосипедпен ИРА-ны байқамай ұстауға тырысты. Том Барри қауіпті тек соңғы сәтте ғана түсінгендіктен, 104 адамнан тұратын өз адамдарының қоршаудан шығу үшін күресуге тура келетінін шешті. Барридің есебі бойынша, әр адам 40 ревлинге ие болған оның адамдары күні бойы күресуге қабілетті емес еді, егер олар британдықтардан бұрын отставкаға кетсе, олар күтуге болатын еді. Оның үстіне, егер олар осылай әрекет етсе, кішігірім колонна тұтқынға түсетін еді. Алайда Барри Кросбарриге қарай алға қарай келе жатқан британдық колонналардың бірі басқа британдық бөлімшелерден алда екенін байқады. Егер оның адамдары осы британдық күшті, оның өз күштерімен бірдей күшті, бұзып шыға алса, онда олар британдық қоршаудан шыға алады. Барри британиялықтарға жол қиылысында тұзақ құрды, оның адамдары таңғы сағат 5:30-да орнында болды. Баридің есебі бойынша алғашқы британдық жүк көліктері, шамамен 12 көлік, ИРА-ның назарына таңғы сағат 8:00-де келді. Олар Кросбарриге жеткенде, оларды күтпеген жерден ұстап алады және өте жақын аралықтан өрескел атыс соғады. Барридің адамдары жүк көліктеріне от жағар алдында ағылшын қару-жарағы мен оқ-дәрілерін жинады. Бұл кезде оларға оңтүстік-батыстан келген тағы бір 200-дей британдық колонна тағы да шабуыл жасады, бірақ олар да қатты атыс-жарақтан кейін кері шегінді. Өрттің қайталануы сол күні ИРА-ның үш өліміне әкелді. Оңтүстік-шығыстан аймаққа жиналған тағы екі британдық бөлімше ИРА-ны олардың тұзақтан шығаруға тырысты, бірақ олар да сәтсіз қашып кетті. Жеңісті жылдам жеңіп, қашып кету мүмкіндігін пайдаланып, Барри өз адамдарын Гурранрейг аймағына қауіпсіз жерге алып барды, ал британдықтар әлі де тұзақтан адасқан. ИРА колоннасы қашып кеткен кезде, ұзақ қашықтықтан тағы бір қысқа атыс болды. Бұл іс-қимыл бір сағатқа созылды. Оқиғаны түсінгеннен кейін, Эссекс полкінің майоры Персиваль өз әскерлерімен бірге оқиға орнына аттанады, бірақ қашып бара жатқан ИРА адамдарына тек алыс қашықтықтан оқ атуға мүмкіндік алды. Кейін ол британдық операцияның сәтсіздігін көмекші бағанаға кінәлады, ол кездесуге дұрыс емес нүктеге барды және сондықтан қоршауда олқылық қалдырды. Кровхилл мен Реарурда ИРА колоннасының шегіну сызығында тағы да атыс болды, бірақ екі жақта да зардап шеккендер жоқ. Барридің есебі жарылғыш заттарды қолдану туралы айтпайды, бірақ сол кездегі баспасөзде үш британдық жүк көлігін Кросбарридегі көпірдің астына қойылған минамен жойып, олар өткен кезде жарылды деп жазылған.

Салдары

Қаптау кезінде қаза тапқандар туралы мәліметтер хабарлаған дереккөзге байланысты әртүрлі болды. Барридің айтуынша, оның үш адамы ұрыста қаза тауып, тағы үш адам жараланды. Британдықтар 6 ИРА азаматы қаза тапқан деп мәлімдеді. ИРА бұл шайқаста отыздан астам британдық сарбаз қаза тапқан деп мәлімдеді. Баридің колонкасындағы бөлім басшысы ерікті Том Келлехер атыс кезінде 22 британдық сарбазды жеке өзі атып, өлтіргенін немесе жарақаттағанын мәлімдеді. Британдықтар өздерінің 10 адам қаза тауып, үш адам жараланғандығын мәлімдеді. RIC мемориалдық жазбасында бір RIC констеблі мен алты сарбаздың қаза тапқаны жазылған. Келесі күні жарық көрген "Нью-Йорк таймс" газетінде жеті сарбаз мен бір полиция қызметкері, сондай-ақ IRA-ның жеті адамы қаза тапқаны туралы хабарланды. Тарихшы Майкл Хопкинсон бұл әрекетті қорытындылай отырып, "Кроссбери айтарлықтай әділдікпен ИРА-ның жеңісі деп саналады, бірақ оны британдықтардың жоғалтқан мүмкіндігі ретінде де қарастыруға болады".