Кіріспе
Астрономия және аспан навигациясында эфемерид (/ɪ/'/f/ɛ/m/ə/r/ə/s/; көпше түрі: ephemerides, /ɛ//f//ə/'/m//ɛ//r//ə//d//iː//z/) – аспандағы табиғи астрономиялық объектілер мен жасанды спутниктердің траекториясын, яғни уақыт бойынша олардың орнын (және мүмкін жылдамдығын) көрсететін кестелер жинағы. Тарихи тұрғыдан алғанда, объектілердің координаттары белгілі уақыт аралықтарымен берілген басылған мәндер түрінде ұсынылған. Мұндай кестелерді есептеу механикалық компьютерлердің алғашқы қолданылуларының бірі болды. Қазіргі заманғы эфемеридтер көбінесе электрондық форматта ұсынылады. Дегенмен, басылған эфемеридтер де әлі де шығарылады, себебі олар есептеу құралдары қолжетімді болмаған жағдайларда пайдалы. Эфемеридтен есептелген астрономиялық орын көбінесе тік бұрыш және еңіс координаттарының сфералық жүйесінде, қажет болған жағдайда бастапқы нүктеге дейінгі арақашықтықпен бірге көрсетіледі. Астрономдарды қызықтыратын астрономиялық құбылыстар: күн және ай тұтылулары, көрінетін кері қозғалыс/планеталық тоқтаулар, планеталардың енуі, жұлдыздық уақыт, Айдың орташа және нақты түйіндерінің орналасуы, Ай фазалары және Кирон сияқты кіші аспан денелерінің орналасуы. Эфемеридтер аспан навигациясы және астрономия салаларында қолданылады. Оларды астрологтар да пайдаланады. GPS сигналдары орбитадағы спутниктердің орнын есептеу үшін қолданылатын эфемеридтік деректерді қамтиды.
In astronomy and celestial navigation, an ephemeris (/ɪ/'/f//ɛ//m//ə//r//ə//s/; pl. ephemerides ,/ɛ//f//ə/'/m//ɛ//r//ə//d//iː//z/; ) is a book with tables that gives the trajectory of naturally occurring astronomical objects as well as artificial satellites in the sky, i. e., the position (and possibly velocity) over time. Historically, positions were given as printed tables of values, given at regular intervals of date and time. The calculation of these tables was one of the first applications of mechanical computers. Modern ephemerides are often provided in electronic form. However, printed ephemerides are still produced, as they are useful when computational devices are not available. The astronomical position calculated from an ephemeris is often given in the spherical polar coordinate system of right ascension and declination, together with the distance from the origin if applicable. Some of the astronomical phenomena of interest to astronomers are eclipses, apparent retrograde motion/planetary stations, planetary ingresses, sidereal time, positions for the mean and true nodes of the moon, the phases of the Moon, and the positions of minor celestial bodies such as Chiron. Ephemerides are used in celestial navigation and astronomy. They are also used by astrologers. GPS signals include ephemeris data used to calculate the position of satellites in orbit.
Қазіргі эфемеристер
Ғылыми мақсаттар үшін қазіргі заманғы планеталық эфемеридалар планеталардың және олардың спутниктерінің, астероидтардың немесе кометалардың орнын пайдаланушы қалаған кез келген уақытта анықтайтын бағдарламалық құралдарды қамтиды. 1950 жылдары электронды компьютерлердің енгізілуінен кейін эфемеридаларды есептеу үшін сандық интеграцияны қолдану мүмкін болды. Реактивті қозғалыс зертханасының (Jet Propulsion Laboratory) дамыту эфемеридасы осыған жарқын мысал. Координаттар үшін қатарлық кеңейтулерді пайдаланатын дәстүрлі, аналитикалық эфемеридалар да жасалды, бірақ компьютерлерді он мыңдаған шарттарды басқару үшін пайдалану арқасында бұрынғыға қарағанда әлдеқайда үлкен көлемде және жоғары дәлдікте қолданылады. Эфемерид Лунаре Паризиан және VSOP осыған мысалдар. Әдетте, мұндай эфемеридалар бірнеше ғасырды, өткенді де, болашақты да қамтиды; болашақ кезеңдерді қамтуға болады, себебі аспан механикасы саласы бірнеше дәл теорияларды әзірледі. Дегенмен, эфемеридалармен толыққанды қарастырылмаған секулярлық құбылыстар бар. Планеталардың орналасуындағы ең үлкен белгісіздіктер көптеген астероидтардың бұзылыстарынан туындайды, олардың көпшілігінің массалары мен орбиталары нашар белгілі, бұл олардың әсерін анықсыз етеді. Жаңа деректер мен байқаулардың үнемі түсуін ескере отырып, NASA-ның Реактивті қозғалыс зертханасы (JPL) 1981 жылдан бері жарияланған эфемеридаларын жыл сайын жаңартып келеді. Күн жүйесінің эфемеридалары ғарыш кемелерін бағыттау үшін және планеталарды, олардың табиғи серіктерін, жұлдыздар мен галактикаларды ғарыштан бақылау үшін маңызды. Аспан бақылаушылары үшін ғылыми эфемеридалар көбінесе аспан денелерінің тік көтерілу және бұрылысын қамтиды, өйткені осы координаттар жұлдыз карталарында және телескоптарда ең көп қолданылады. Координаталар жүйесінің теңдігі көрсетілуі керек. Көбінесе бұл нақты теңдік (сол сәтте жарамды теңдік, көбінесе «күніне» немесе «ағымдағы» деп аталады) немесе «стандартты» теңдіктердің бірі болады, әдетте J2000.0, B1950.0 немесе J1900. Жұлдыз карталары көбінесе стандартты теңдіктердің бірін пайдаланады. Ғылыми эфемеридалар көбінесе ай, планета, астероид немесе комета туралы аспандағы координаттардан басқа пайдалы деректерді қамтиды, мысалы, Күнге қатысты созылу, жарқырауы, қашықтығы, жылдамдығы, аспандағы көрінетін диаметрі, фазалық бұрышы, көтерілу, транзит және бату уақыттары және т.б. Сатурн планетасының эфемеридалары кейде оның сақинасының көрінетін еңісін де қамтиды. Аспандық навигация спутниктік навигацияға қосымша қызмет етеді. Осы навигация түріне көмектесетін бағдарламалық құралдар кеңінен қол жетімді; олардың кейбіреулерінде өздігінен эфемерида бар. Эфемериданы қамтамайтын бағдарламалық құрал қолданылса немесе бағдарламалық құрал қолданылмаса, аспан денелерінің орналасу деректерін қазіргі заманғы Теңіз альманахи немесе Әуе альманахинан алуға болады. Эфемерида әдетте Жер бетіндегі нақты бір орналасқан жер үшін ғана дұрыс. Көп жағдайда айырмашылықтар тым шағын. Алайда, жақын маңдағы астероидтар немесе Ай үшін олар өте маңызды болуы мүмкін. Жақында жасалған басқа да заманауи эфемеридалар – Ресей Ғылым академиясының Ресей қолданбалы астрономия институтының EPM (Планеталар мен Айдың эфемеридасы) және француз IMCCE-нің INPOP (Париж обсерваториясының сандық планеталық интеграторы).