Кіріспе

Словениялық ішкі күзет (Словениялық: Словенская домашняя гвардия, SD; Slowenische Landeswehr) - 1943-1945 жылдары Германияның Любляна провинциясын басып алуы кезінде жұмыс істеген словендік ішкі күзет. Гвардия бұрынғы ауыл күзетшілері (; ), Италияның қолдауымен коммунистерге қарсы ерікті отаршылдардың бөлігі, 1943 жылдың қыркүйек айында Италияның қарулы келісімінен кейін нацистік командалықпен қайта ұйымдастырылды. Гвардияның коммунистік саяси партиялар мен ұйымдармен тығыз байланысы болды, олар мүшеліктің көп бөлігін қамтамасыз етті, оларға көмек көрсетудің орнына немістерден көмек алды. Словенияның жағалауында ұқсас, бірақ әлдеқайда кішігірім бірлік, Словенияның ұлттық қорғаныс корпусы (, Slowenisches Nationales Schutzkorps), көбірек әдетте Жағалаудағы үй күзетшісі ретінде белгілі, идеологиялық және ұйымдық жағынан SD-ге байланысты болды. 1944 және 1945 жылдар аралығында Үрге Карниолада Үрге Карниоланың Үйдегі күзет деп те аталатын Үрге Карниоланың өзін-өзі қорғау (Оберкрайнер Ландшутц) қызметі жұмыс істеді. Үш "үй сақшыларының" құрамында тек словендер болды. Олардың ең жоғарғы деңгейінде олардың құрамында 21000 адам болды, оның 15000-ы Любляна провинциясында, 3500-і Юлиандық наурызда және 2500-і Жоғарғы Карниолада. Офицерлер мен команда тілі словен тілінде болды. Коммунистердің басшылығымен құрылған Словен Ұлтының Бостандық Фронтынан (ОФ) тыс кейбір қарсылық топтары ОФ-ның "Ақ гвардия" (словенше: Bela garda) деп аталатын. Британдық байланыс офицерлері словен партизандарымен ақ гвардияларды үй гвардиясының басқа аты ретінде көріп, оларды одақтастардың жаулары деп жариялады.

Өмірбаян

1941 жылдың сәуірінде Югославия Корольдігіне Осі державалары шабуыл жасап, тез арада басып алып, бөлді. Югославияның қазіргі Словения елін құрайтын аумақтары Германия, Италия және Венгрияға қосылды. Италиялықтар 336 279 адам тұратын оңтүстік словен аумақтарын Любляна провинциясы ретінде аннексиялады. Италияның XI армия корпусы жаңа провинцияны қорғады, фашистік заңдар енгізді және итальяндық азаматтық жоғары комиссар тағайындалды. Люблянаның ықпалды Рим-католик епискобы Грегорий Рожман және Марко Натлачен бастаған елдегі соғыстан бұрынғы саясаткерлер фашистік билікпен ынтымақтасуға дайындықтарын білдірді, Любляна провинциясының Италияға қосылуын қолдау туралы ашық хаттар жазды. 1941 жылдың 8 маусымында Натлачен словен саясаткерлері мен өнеркәсiпшілерін Римде Муссолинимен кездесуге алып барды, содан кейін олар өздерінің адалдықтарын қайталап, консультацияда итальяндықтармен ресми түрде ынтымақтаса бастады. Соғысқа дейінгі полиция мен мемлекеттік басқарудың көп бөлігі жаңа фашистік билік үшін жұмыс істеуді жалғастырды.

Қарсылық басталады

Аннексиядан кейін көп ұзамай бірнеше қарсылық топтары пайда болды, бірақ коммунистердің бастамасымен Словения Ұлтының азаттық майданы немесе жай ғана азаттық майданы (Osvobodilna fronta, OF) қарулы бөлімшелерді жинап, саботаж және белсенді қарсылық көрсетті. ОФ он сегіз түрлі топтан тұратын, оның ішінде Словенияның Коммунистік партиясы, Христиан-социалистік партияның көптеген мүшелері, гимнастикалық орган Сокольдың кейбір мүшелері, әртүрлі прогрессивті зиялылар, кейбір бұрынғы корольдік югослав армиясының офицерлері, тіпті кейбір мүшелері. Бұл ұйымдар шығу тегі, идеологиясы және күші жағынан әртүрлі болды, бірақ аннексия күштеріне қарсы қарулы қарсылық саясатында бірікті. ОФ-тан басқа, басқа да саяси топтар болашақта итальяндықтарға қарсы тұрудың өзегін құрайтын негізге құрылды. Бұл топтар, әдетте, жаудың басымдылығына байланысты, тез арада қарсы тұрудың ешқандай мәні жоқ деп санайды және бұл адам өмірі, мүлік және азаптар жағынан өте қымбат болады. Оның орнына олар одақтас әскерлер аймаққа келгенше күтіп, содан кейін жұмылдыруды және одақтастардан алынған қаруды немесе тұтқын арқылы итальяндықтарға қарсы айналып, соғыс аяқталған кезде жеңімпаз жақта болуды жоспарлады. Бұл ретте олар Германияның Сербияны басып алған жеріндегі четниктердің басшысы Дража Михайлович сияқты көзқарасты көрсетті. Бұл топтардың кейбіреулері батыс жақтас, ал басқалары ось жақтас болды, бұл италиялықтардың белсенді әріптестерінің санынан көрінеді. Словения Халық партиясының негізгі бөлігі Словения легионын құрды, Югославия Ұлттық партиясы және Соколдың көпшілігі Сокол легионын құрды, ал тағы бір топ құрылды. Соңғылардың барлығы соғыстың қандай да бір нәтижесін пайдаланып, өздерін ұстауға тырысты. Батыс жақтас топтар Югославияны қайта құруға ұмтылды, коммунистермен бірге Югославияның Италиямен қосылған немесе Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Австрияның бір бөлігі болып қалған словен жерлерін қамтуға тырысты. ОФ-тың басшылығы бірнеше коммунистер Борис Кидрич, Эдвард Карделж және Франк Лескошектің қолында болды. Тамыз айында ОФ қарсылық іс-шараларын үйлестіру үшін қауіпсіздік және барлау қызметін (ВОС) құрды. Бұл Борис Кидричтің әйелі Зденка Кидрич басқарған шағын және таңдаулы құпия полиция ұйымы болды. Ол ОФ құрамына кіргенімен, ВОС тек коммунистердің бақылауында болды. 1941 жылдың екінші жартысында ақ гвардияшылар итальяндықтарға қарсы белсенділік танытпады. Бұл маусым айының соңында Осестің Кеңес Одағына шабуыл жасағанынан кейін италиялықтарға қарсы алғашқы қарулы әрекеттерді жасаған ОФ-ға қарама-қайшы болды. Оның қарулы қанаты словен партизандары болды. ОФ Львовада және ауылдарда жер асты ұйымын құрды, ал партизандар шілде айынан бастап итальяндық күштерге шабуыл жасап, маңызды нысаналарды саботаж жасады. Итальяндықтар ОФ-қа және азаматтық халыққа қарсы жауап берді, жаздың аяғы мен күздің басында көптеген партизандық роталарды жойып немесе бөлшектеп, басқаларына залал келтірген операцияларды жүргізді. ОФ-қа жатпайтын топтар Михаиловичпен байланысқа шығып, итальяндықтарға қарсы болашақ көтеріліс кезінде оның "Отандарындағы Югослав армиясына" жауынгерлерді ұсынуды жоспарлады. ОФ-қа қарсы соғыстар, содан кейін қатаң және ерте қыс басталды, бұл партизандардың 1942 жылдың басына дейін аз жерді иеленуі дегенді білдірді. Желтоқсан айында VOS итальяндықтармен ынтымақтастық жасаған словендерге қарсы науқан бастады, бірнеше көрнекті басшыларды өлтірді.

Қайта өрлеу және реакция

1942 жылдың басында Партизандық Жоғарғы Штаб словен партизандарына өздерінің сарқылып қалған бөлімшелерін қайта құруға және шабуылдар мен саботаждарды арттыруға нұсқау берді. Бұл бұйрық сәуір мен маусым аралығында Любляна провинциясында партизандық операциялардың қарқынына әкелді. Бұл операциялар итальяндықтар көптеген кішкентай, әлсіз және кеңінен таралған гарнизондарын Primavera жоспарына сәйкес үлкен базаларға шоғырландырып жатқан кезде болды. Партизандар осылайша өздерінің бақылауын провинцияның жартысынан астамына және халыққа тиімді түрде кеңейте алды және олардың құрамын, санын және көлемін кеңейтті. Партизандардың 1942 жылдың ортасында табысты болуы итальяндықтардың оларға қарсы күреске одан да берік бел буғанын білдірді, ал ОФ-тан тыс күштер итальяндықтармен бірге партизандарға қарсы күресудің тиімді жолын іздеді. 1942 жылдың басында ОФ-қа қатысы жоқ күштер ОФ-тың Югославияны коммунистердің басып алуына жұмыс істеп жатқанын анықтады, бұл ОФ-ты итальяндықтарға қарағанда, әсіресе одақтастар жеңіске жеткен жағдайда, оларға әлдеқайда үлкен қауіп төндірді. Партизандар ОФ-тан тыс күштердің олардың басты жауы екенін түсінді. Бұл түсініктер екі топ арасында өрескел қақтығысқа әкелді. Одан кейін ОФ-қа жатпайтын күштер итальяндықтарға ОФ мен партизандардың мақсаттарына қарсы тұру мақсатында бірқатар ұсыныстар жасады. Сонымен қатар олар партизандыққа қарсы саясатын үйлестіру үшін словендік Альянсты құрды. Альянста Словен халық партиясы басым болды. Словения Халық партиясының басшысы, Лондондағы босқындықтағы Югославия үкіметінің вице-премьері болған Миха Крек, барлық одақ мүшелерін Михайловичтің бұйрықтарына бағынуға шақырды. Михайлович бұл кезде басқыншылықтағы үкіметте әскери-теңіз және әуе күштері министрі болған, бірақ ол физикалық тұрғыдан баспанасы басқыншылықтағы Югославияда болған. 1942 жылдың мамыр айында Словенияның алғашқы партизандық күштерін жасырын түрде жалдау және ұйымдастыру басталды. Бастапқыда бұл күш өте аз болды, оған словен, сокол және ұлттық легиондардың мүшелері, сондай-ақ майор Карл Новактың словен четниктері кірді. Бұл ұйым "Өлім легионы" деп аталды. Бастапқыда шағын болғанмен, бұл күш жиналғаннан кейін, оның жұмыс істеуі үшін Италияның қолдауы алу өте маңызды болды.

Қарулы ынтымақтастық басталды

Өлім легионының бөлімшелері 1942 жылдың шілде айының екінші жартысынан бастап қараша айының басына дейін жалғасқан партизандарға қарсы итальяндық ірі шабуыл кезінде итальяндық бөлімшелермен бейресми түрде ынтымақтасты. Мұндай бөлімшелердің әлеуетінен таңғалған және итальяндық көшбасшы Бенито Муссолинидің мақұлдауымен итальяндықтар словендік Альянстың ұсынысын қабылдап, партизанға қарсы бөлімшелерді көмекші ретінде қабылдауға шешім қабылдады. Тамыз айының басында итальяндықтар барлық қазіргі және болашақ словендік партизанға қарсы бөлімшелерді антикоммунистік ерікті отаршылдыққа (МВАК) қосуды тапсырды. Сол айда ауылдық жерлерде қарулы бөлімшелер ауыл күзетшілері болып құрылды, ол сондай-ақ MVAC-ке кірді және ақыр соңында итальяндық көмекшілердің ішіндегі ең ірі топқа айналды. MVAC-тің өсуіне 1942 жылдың қыркүйегінде епископ Рожманның итальяндық генерал Марио Роботтиге жіберген хаты үлкен көмек көрсетті, онда Рожман итальяндық командалықпен словендік әріптестік армиясы мен полиция күшін құруды ұсынды, бұл партизандармен күресуге және олардың жақтастарын іздеуге көмектеседі. MVAC күштері 1942 жылдың жазғы күзіндегі Италияның қатыгез шабуылдарына қатысты, онда 80 000 жақсы қаруланған итальяндық әскер 3000 нашар қаруланған партизандық күштерге шабуыл жасап, олардың жартысын өлтіріп, тапқан барлық тұтқындарды қарумен атып өлтірді. MVAC көмегімен итальяндықтар ақырында 30 000 словенді концлагерлерге жіберді, бұл Любляна провинциясының тұрғындарының 10% -ға жуығы, соның ішінде мыңдаған әйелдер мен балалар, ал онда мыңдаған адам қайтыс болды. Италия әскері мыңдаған словендік азаматтарды тұтқынға алып, Любляна мен басқа қалаларды тікенді сыммен қоршап алды, кіруге және шығуға тыйым салды. Люблянада MVAC бөлімшелері 1942 жылдың желтоқсанында "Рождестволық рейдтер" жүргізді, азаттық майданының 550 күдікті мүшелерін тұтқындады, олардың көбі концлагерлерге жіберілді. Қыркүйек айының аяғында провинциядағы MVAC бөлімшелерінің саны 2219 қарулы адам болды. Әр бөлімде бір немесе бірнеше итальяндық байланыс офицері болды. Бұл жылдам өсудің себебі MVAC-тің католик шіркеуіне барлық деңгейде тығыз байланыста болуымен, сонымен қатар словендік Альянс MVAC-ті көптеген мүшелерін заңдастырудың қарапайым әдісі ретінде қарастырған, сонымен қатар итальяндықтардан қару, оқ-дәрі, азық-түлік және ақы алу. Соколь және Ұлттық легиондардың мүшелері де сол себептерге байланысты MVAC-ке қосылды. Шілдеде басталған итальяндық шабуылдағы партизандық кері әсерлерден кейін және партизандық аумақтарды жоғалтудан кейін көптеген словендер оларды жеңілген деп санады және ынтымақтастыққа тартылды. 1942 жылы Словен Халық партиясының талабымен 600-ге жуық партизанға қарсы бұрынғы корольдік югослав әскерінің әскери тұтқындары итальян лагерьлерінен босатылып, провинцияға оралды және MVAC-ке қабылданды. Олардың бірі, подполковник Эрнест Петерлин, қазан айында құрылған Люблянадағы MVAC құрамына басшылық етуге тағайындалды. Келесі айға қарай MVAC-те қаруланған 4471 адам болды. MVAC құрамына Сокол легионының кейбір мүшелері мен көптеген бұрынғы әскери тұтқындар кірген болса да, оның ішіндегі басым күш Словен легионы болды, ал ол арқылы Словен халық партиясы. Алайда, ОФ-тан тыс саяси күштер бөлініп қалды, ал басқа қарулы күштер өздерінің MVAC-тегі жеке басын сақтауға тырысты. ОФ-қа қатысы жоқ күштердің осы бөлінісі ОФ-тың жұмысын жеңілдетті. Алайда, коммунистердің басшылығымен ОФ 1942 жылғы итальяндық шабуыл алдында және оның барысында көптеген қателіктер жіберді, бұл олардың ОФ-қа немесе ОФ-қа емес күштерге адалдық таныту мүмкіндіктерін құлдыратты. Олардың арасында солшыл қателіктер болды, олар нақты және болжамды әріптестерге қарсы террорды қолдануды және әлеуметтік санына байланысты болашақ қарсыластар деп саналатын, мысалы, бай шаруалар. ОФ сонымен қатар, негізінен тәжірибе жетіспеушілігіне немесе басшылығының нашарлығына байланысты бірқатар әскери қателіктер жіберді. Партизандар өз қателіктерін түзетуге тырысты, ал 1942 жылдың қарашасына қарай олар едәуір қалпына келді және MVAC күштерін жою олардың бірінші кезекте болуы керек деген қорытындыға келді. Италиялық офицерлер, олардың ішінде генерал Роата, MVAC-тің нашар тәртібін сынға алып, олардың "құқықсыздар отрядына ұқсайтынын", "қатыгез және шулы" екенін және тоналып жатқанын айтты. 1942 жылдың күзінде итальяндық генерал Витторио Руггеро Рожманға ескертті: "Мен словен емеспін, бірақ мен словендерді ...

Италия билігінің құлдырауы

1943 жылдың ақпан айында ОФ конференция өткізді, оның нәтижесінде Доломит декларациясы шығарылды, бұл солшылдық қателіктерінің салдарынан ОФ-тағы ішкі қақтығыстарды тегістеген мәлімдеме болды. Декларацияның практикалық әсері ОФ коалиция болудан бас тартып, Словения Коммунистік партиясының маңдай ұйымына айналды. 1943 жылдың басынан бастап итальяндықтар бірте-бірте әлсіреп, партизандарға қарсы ауқымды операцияларды жүргізуге қабілеті төмендей бастады. Бұл әлсіздікке итальян армиясының Совет Одағындағы жеңілісі және 1942 жылы Солтүстік Африкаға ағылшын-американдық күштердің қонуы, немістермен қарым-қатынастың нашарлауы, Италиядағы экономикалық проблемалардың өсуі, одақтастардың Сицилияға басып кіруі және 1943 жылдың шілдесінде Муссолиниді құлатуы себеп болды. Бұл уақытта словен халқының саны көбейіп, партизандарға қосылды, өйткені олардың жеңісі күшейді. 1943 жылдың ақпан айында провинциядағы Михаиловичтің бас өкілі Новак, бірнеше ай бойы словен Альянсын өздерінің кейбір күштерін өз қолбасшылығына беруге тырысқаннан кейін, өзінің көк гвардиясы деп аталатын, бірақ сонымен қатар словен четниктері деп аталатын өз әріптестік күштерін құрды. Алайда, бұл бөлім ешқашан 400-ден асатын емес, өйткені Новактың Словенияда саяси базасы болмағандықтан, ол ешқашан маңызды әскери немесе саяси күш болған жоқ. Соғыстан кейін Новак көк гвардияның итальяндық әскерлермен қарулы кездесулер өткізгенін және Михайлович үшін итальяндықтар туралы ақпарат жинағанын мәлімдеді, бірақ тарихшы Жозо Томасевичтің айтуынша, алғашқы талап негізсіз, өйткені итальяндықтар Новактың негізгі бөлімшесіне операциялық аймақ бөлді және жанама түрде оны жабдықтаумен қамтамасыз етті, ал оның көлемі мен қозғалысына шектеулер пайдалы ақпарат жинаудың мүмкіндігін болдырмады. Итальяндықтардың құлдырауымен, олармен ынтымақтастық жасаған адамдар қиын таңдау алдында тұрды: егер олар Словения жағалауына қоныс аударса, батыс одақтастарына қосылуға тырысу; Партизандармен келісімге келу; немесе Партизандармен күресу үшін немістермен ынтымақтастыққа дайындық. Коллаборационистердің саяси көзқарастарын ескере отырып, егер батыс одақтастары жағалауға қонбаса, қалған жалғыз тиімді нұсқа - немістермен ынтымақтастық жасау. Партизандар, 1943 жылдың шілде және тамызында итальяндық және MVAC бөлімшелеріне шабуыл жасай отырып, итальяндықтардың құлдырауынан кейін өз күштерін нығайтып, сақтап қалуға кірісті. Италия 8 қыркүйекте берілді.

Италияның берілуінен кейінгі салдарлар

Италиялықтардың берілген кезде провинцияда итальяндықтардың 50 000-ға жуық әскері болды, оларға 6049 MVAC сарбаздары мен 300-400 словен четниктері көмектесті. Партизандар 3000-ға жуық адамды жинады, бірақ жауынгерлік емес ұйымдарда көбірек болды. Новактің четниктерінің жартысы, одақтастардың Словения жағалауына қонуын күтіп, оңтүстікке қарай жылжиды. Партизандық бөлімшелер четниктерге шабуыл жасап, оларды оңтүстік-батысқа қарай Грячице ауылына, Люблянаның оңтүстік-оңтүстік-шығысына қарай итермеледі. Сонымен қатар, бұрынғы MVAC бөлімшелері, қазір Словен Ұлттық Армиясы деп аталады және Михайловичтің "Отандағы Югослав Армиясының" бөлігі болып табылады. Түржақтағы әскердің қару-жарағы мен азық-түлік қоры жеткілікті болды. Партизандық күштер итальяндық әскерлерді қарусыздануға және кез келген кездескен Четнк немесе MVAC күштерін тұтқындауға немесе жоюға бұйрықпен, әріптестермен бірдей бағытта қозғалды. Партизандар бұрынғы итальяндық көмекшілерге мүмкіндігінше көп залал келтіруді мақсат етті, олар немістерді өздеріне алған кезде оларды неғұрлым аз бағалайтын болды. Партизандық топтар кейбір итальяндықтарды, соның ішінде танк пен артиллериямен жабдықталғандарды өздеріне қосылуға шақырды. Екі жерде де командалық және байланыс байланысы бұзылып кетті. Четниктер Грячицеде күтіп қалуға шешім қабылдады, ал Туржактағы ерлердің шамамен үштен екісі, барлығы 695 және 750 арасында, Люблянадан көмек келгенше, қалада қалуға шешім қабылдады. Оларға 26 католик діни қызметкері мен семинария оқушылары қосылды. Словения Ұлттық армиясының қалған әскерлері Туржак қаласынан батысқа қарай орналасқан Запоток ауылына қайтты. Оларға басқа бұрынғы МВАК бөлімшелері мен екі кішігірім четник жасағы қосылды. 9-10 қыркүйекте екі итальян гаубицасының қолдауымен партизан бригадасы Гречарицеде четниктерді басып алды. Төрт күннен кейін партизандар Түржақ қалмағын толық қоршап алды, ал олардың берілу талаптары қабылданбағаннан кейін, қалмақты бес күн қоршап алды, олар бас тартқанға дейін қорғаушыларға қарсы ауыр қаруды қолданды. Осы кезеңде партизандар Zapotok-та орналасқан кейбір MVAC әскерлерін де тұтқынға алды. Қалғандары қатты зардап шеккен Львовнаға қарай кері шегінді, онда оларды жаңа келген немістер қарусыздады. Борис Кидрич партизандар 21 қыркүйекке дейін 1200-ге жуық коллаборационист әскерін тұтқындағанын мәлімдеді. Азғанасы соғыс қылмыстары үшін айыпталып, атылды, ал қалғандары партизандық бөлімшелерге кірігуге дайындық ретінде еңбек бөлімшелеріне бөлінді. Грячице мен Туржакта тұтқындалған әріптестік жасақтарының тағдыры туралы көп даулар бар. Партизандық деректерге сәйкес, барлығы 115 бұрынғы MVAC әскерлері мен четниктер өлім жазасына кесілді, ал басқалары жұмыс бөлімшелерінен қашып құтылуға тырысқанда атып өлтірілді. Партизандарға қарсы көздер 1000-ға жуық адам қаза тапқан деп мәлімдейді. Екі жақтың да бұл сандарды өз мақсаттарына жету үшін азайту немесе көбейту үрдісін ескере отырып, тұтқындалғаннан кейін қанша серіктес жасақшы қаза тапқаны белгісіз. Словениялық одақпен қарым-қатынасынан ренжіген және Грекарицедегі жеңілістен кейін Новак өзінің қалған әскерлерін таратып, қыркүйек айының соңында Италияға қашып кетті. Италияның берілу кезінде провинцияда болған шамамен 6500 серіктес әскердің 500-ге жуығы партизандармен күресте қаза тапты, шамамен 3000 адам тұтқындалды, ал 1000-ға жуығы партизандарға қосылуға келісті. Қалған 2000 адам әлі де далада болды, бірақ оларды немістер тез арада қарусыздады. Италияның берілуінен кейін, серіктестік күштер үшін олардың шығындары ғана емес, сонымен қатар партизандар қолға түсірген итальяндық қару-жарақ пен жабдықтың көп мөлшерінде, олардың күшін едәуір арттыруға мүмкіндік берді.

Неміс оккупациясы

Италияның берілу кезінде немістер Любляна провинциясын "Аксе" операциясының бөлігі ретінде басып алды. Бас тартудан екі апта бұрын немістер 71-ші жаяу әскер дивизиясының полкімен Любляна мен Адриатика жағалауындағы Триестке қарай жүретін Любляна-Постойна темір жолының қауіпсіздігін қамтамасыз етуге көшіп барды. 9-14 қыркүйек аралығында олар қосымша әскерлерді, соның ішінде СС, полиция және жандармерия элементтерін жылжытты. Олардың алғашқы мақсаты - провинция арқылы өтетін негізгі байланыс желілерін қорғау еді. Бұрын провинцияның бөлігі болған аймақтар Адриатика жағалауының операциялық аймағына қосылды. Ол аймақтың рейхсгау гаулайтерінің жалпы бақылауымен болды. Бұл аймақты операциялық аймақ деп белгілеу әскери қажеттіліктерді басымдыққа ие етуді қамтамасыз ету болды. 1943 жылдың қыркүйегінен қараша айының басына дейін аймақ генерал-фельдмаршал Эрвин Роммельдің басшылығымен B армия тобының жауапкершілігіне кірді. Қараша айында В әскер тобы Батыс Еуропаға жіберілгеннен кейін аймақ генерал дер Гебергструппе Людвиг Кюблердің қол астында генерал-фельдмаршал Альберт Кесселрингтің С әскер тобының бөлігі болды. 1944 жылдың қыркүйегінен бастап аймақтағы күштер Кюблердің LXXXXVII армия корпусы ретінде ұйымдастырылды және 1945 жылдың сәуіріне дейін Кесселрингтің жалпы командалығымен болды, ол корпус Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы бас қолбасшы генерал-оберст Александр Лёхрға берілді. Райнер аймақты алты провинцияға бөлді, оның бірі Любляна болды. Любляна провинциясында Райнер Леон Рупникті провинциялық үкімет президенті етіп тағайындады. Рупник соғысқа дейінгі Югославия генералы, итальяндықтар кезінде Любляна қаласының мэрі болған. Рупниктің әскери тәжірибесі мен итальяндықтармен бұрынғы ынтымақтастығынан басқа, оны Люблянаның католик епискобы Грегорий Рожман да ұсынды. Негізгі неміс оккупациялық "кеңесшісі" және Рупниктің тиімді басшысы SS Obergruppenführer Эрвин Росенер болды, ол тікелей Рейхсфюрерге жауап берді. Рупник пен оның әкімшілігін қадағалаумен қатар, Розенер провинциядағы партизандармен, сондай-ақ 1941 жылдың сәуірінде Германияға қосылған словен жерлерінде күресу үшін жауапты болды. Розенер провинцияның саяси және қауіпсіздік жұмыстарына жауапты болған Sicherheitsdienst (Қауіпсіздік қызметі) және Sicherheitspolizei (Қауіпсіздік полициясы) басқаруын жүргізді. Бұл қызметтердің провинциялық бөлімі Рупниктің өкілі және Люблянаның бұрынғы полиция бастығы Ловро Хацин басқарған жергілікті саяси полицияны бақылады. Немістер итальяндықтар мен әріптестік күштерінің арасындағы бұрынғы қарым-қатынасты түсінді және олардың шектеулі адам күшін толықтыру үшін ұқсас келісімді орнатуға тырысты. Бұл ниет итальяндықтардың берілуінен кейін партизандардан үлкен қауіп төнген антипартизандық күштермен тұспа-тұс келді.

Құрылу

Неміс билігін қолға алғаннан кейін Розенер Рупникке провинцияда партизандарға қарсы жаңа күш ұйымдастыруды ұсынды. 24 қыркүйекте Рупник еріктілерді шақырды, ол Словеннің негізгі католик газетінде жарияланды, Словенец, солай Словенияның ішкі күзет мақсаттарын сипаттады:"Біздің сүйікті словен отаны ағылшын-американдық плутократияның көмегімен большевизмге берілуі керек еді. Бұл - біздің жақсы, еңбекқор, діндар халқымызды азап-тозок, зорлық-зомбылық, ашаршылық, ұрлық пен кісі өлтіруге ұшыратып отырған қасірет. Оны жәбірлеушілердің арасында Құдайға мойынсұнбайтын, жансыз қызметшілер мен арам көмекшілер де бар. Олар яһуди әлемінің төрешілігін пайдаланып отыр. Осыны болдырмау үшін, Фюрердің бұйрығы бойынша, Ұлы Германия әскері бізге келіп, бізді қорғап отыр. Германияның басшылығымен Еуропаның жас халықтары большевизм мен капитализмді жеңеді. "Италияның берілуінен кейін жойылудан құтылған үш бұрынғы MVAC құрамының мүшелері алға шықты және 1 қазанға қарай жаңа словендік ішкі күзетке (, SD) 1000 адам қабылданды. Жаңа күш бастапқыда бұрынғы MVAC бөлімшелеріне негізделген 2000 адамнан тұратын үш батальоннан құралған. Рупник SD-ге жауынгерлерді шақыра бастағаннан кейін көп ұзамай Розенер SD ұйымын қолға алды, оны басқару үшін штаб-пәтерлер штабын құрды және оны ұйымдастыру және үгіт-насихат бөлімдеріне бөлді. Словениядан шыққан Югославияның Корольдік армиясының офицерлері MVAC тәжірибесі бар, бірақ Германияның қатаң бақылауында болды. Әсіресе, Словен халық партиясымен, ауыл күзеттерімен және Словен легионымен тығыз байланысы бар адамдар артықшылыққа ие болды. Рупниктің СД-ға ешқандай бақылауы болмаған, тіпті ол 1944 жылдың қыркүйегінде бас инспектор болып тағайындалғаннан кейін де. Тіпті осы қызметте ол тек қана жауынгерлерді тарту мен оқытумен айналысты.

Қайта ұйымдастыру

Құрылғанынан кейін SD 43 жаяу әскер ротасына ұйымдастырылды, олар халықты мекендейтін орталықтар үшін жергілікті гарнизон ретінде, тағы 20 батальонға топтасты. Сонымен қатар, инженерлер, сигнал, медициналық және еңбек компаниялары және төрт артиллерия батареясы болды. Ал басқа бір компания бес бронепоездмен жұмыс істеді. Батальон бірнеше рет қайта ұйымдастырылды. 1943 жылдың қазан айына дейін бес батальон болды, бірақ 4-батальон оқу құралы болды. Желтоқсан айында әскери міндеттілік жарияланды, бұл SD-нің жалпы санын 10 500-ге жеткізуге көмектесті. Осы күшейтілген күшпен батальон жеті жауынгерлік топқа (17) және екі оқу тобына қайта құрылды. 1944 жылдың 25 ақпанында SD төрт топқа қайта ұйымдастырылды: 1-ші оқу тобы, 1-ші ұрыс тобынан құрылды; бұрынғы 4-ші және 5-ші ұрыс топтарынан тұратын 2-ші темір жол қауіпсіздігі тобы; 2-ші, 6-шы және 7-ші ұрыс топтарынан құрылған 3-ші операциялық топ, оның ішінде шабуыл батальоны Криз; және 4-ші Ново-Место қорғаныс тобы. 16 мамырда SD-нің жалпы саны 12 000 адам болды, ол төрт операциялық аймаққа бөлінді. Әр аймақ шабуыл батальонын құрады. 5 шілдеде аймақтар төрт негізгі бағыт бойынша аталды және әрқайсысында бір батальон құрылды. 1945 жылдың тамызында бесінші, ал наурыз айында алтыншы батальон құрылды. Алайда 1944 жылдың желтоқсанында словендердің дезертирлік әрекеттері көбейген сайын, неміс 14-ші және 17-ші СС полиция полктері 2-ші батальоннан басқа әр SD батальонына қосылуға бір рота бөлді, ал неміс офицерлері әр батальонға қолбасшылық етті. 1945 жылы 28 наурызда батальондар қайта нөмірленді; 1-ші батальон өзгермеді, 2-ші батальон 5-ші батальонға айналды, 4-ші батальон 2-ші батальонға, 5-ші батальон 6-шы батальонға, ал 6-шы батальон 10-шы батальонға айналды. Осы кезде 12-ші батальон да болды.

Неміспен ынтымақтастық

1943 жылдың қыркүйегінде итальяндықтардың бас тартуына қарсы шығып, Любляна провинциясына шабуыл жасаған немістер тез арада тәртіп орнатып, Орталық Еуропаның стратегиялық байланыс және көлік торабын тыныштыққа бөлуге үміттенді. Оның орнына олар, өз еріктерімен немесе еріксіз, коммунистердің қарсылық күшінің, Освободильный фронт (ОФ азат ету фронты) және олардың антикоммунистік қарсыластары арасындағы бұрыннан бар қатыгез азаматтық соғысқа енеді, олардың көбі итальяндықтармен ынтымақтасқан.

Санақалылық анттары

Гитлердің туған күні 1944 жылдың 20 сәуірінде СД мүшелері фюрер Адольф Гитлердің басшылығымен СС және неміс полициясымен бірге коммунистік партизандар мен олардың одақтастарына қарсы күресуге ант берді. Бұл SD-нің Кеңес Одағы мен Батыс одақтастарына қарсы күресуге ант бергенін білдірді. SD мүшелері осы антқа мәжбүрлі түрде тұрып, оған күмәнмен қараған болуы мүмкін, бірақ ант оларды батыс одақтастарының көзқарасынан күдікті етті. СД 1945 жылы 30 қаңтарда нацистердің билікке келген күні екінші рет адалдық ант берді. Ант бергеннен кейін СД бас инспекторы Леон Рупник СД әскерлеріне антисемиттік сөйлеген сөзін айтып, еврейлерді "шайтанның өзі басқаратын" деп атады, олардың басты жауы, еврейлерді қолдаған адамдармен бірге шығыстағы большевиктер мен "батыс бандиттері" - мұның бәрі толықтай қайта шығарылды негізгі словен католик газетінде.

SD командасы мен ұйымы

СД СС генерал-лейтенанты Розенердің қол астында жұмыс істеді, ол өз кезегінде тікелей СС бастығы Генрих Гиммлерге есеп берді. SD бастапқыда роталар мен батальондарға бөлінген, бірақ немістер оны бірнеше рет қайта ұйымдастырды. Соғыстың соңында неміс офицерлері бірнеше батальонға қолбасшылық етті, ал кейбір бөлімшелерде словен және неміс сарбаздары болды. СД-ға жақын дереккөздердің мәліметінше, 1944 жылдың қыркүйегінде әскери қызметке алынғандардың саны 13 000-ға жетті. SD қаруланды, қамтамасыз етілді және ақысын немістер төледі, ал далаға шыққанда әрқашан неміс командасы астында болды. SD итальяндық жабдықты (итальяндық 1943 жылдың қыркүйегінде қолға алынған) және қару-жарақ, киім-кешек пен жабдықты қолданды.

SD-нің Германияның соғыс күшіндегі рөлі

SD өзінің мақсаттары мен идеологиясы бойынша партизанға қарсы, коммунизмге қарсы және антисемит болды. Словенияның ішкі күзет (СД) Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропаның басым бөлігіне ұқсас болды, бірақ автономиясы шектеулі болды және алдымен Германияға партизандық операцияларға көмектесетін көмекші полиция күштері ретінде қызмет етті. Кейіннен ол көбірек автономияға ие болды және Словениядағы партизандарға қарсы операциялардың көпшілігін жүргізді, бірақ әлі де командалық құрамында неміс офицерлері болды. Бұл немістерге одақтастарға қарсы өздерінің көбірек әскерлерін жіберуге мүмкіндік берді. Отан қорғаушылар сонымен қатар Италия мен Балқандағы одақтастарға қарсы Германияның соғыс күш-жігеріне тікелей көмектесті, маңызды соғыс инфрақұрылымын - жолдарды, темір жолдарды, көпірлерді, электр желілерін, отын қоймаларын және т.б. күзетті. Отан қорғаушыларының үгіт-насихаттары словендерді Словения мен Германиядағы нацистік еңбек бөлімшелеріне қосылуға шақырды және нацистік мәжбүрлі еңбек бөлімшелерінің қашып кеткен мүшелерін тұтқындады. СД өздерінің әскери іс-әрекеттерін тұрақты газет пен памфлеттер басып шығару арқылы қолдады. SD мүшелері, ось жағында болған кезде, провинция үстінде атып түсірілген одақтас ұшқыштарға кейде көмектесті. SD бөлімшелері немістерге соқтығысқан одақтас ұшқыштарын тұтқындауға да көмектесті. Неміс ерлігі үшін медальдар SD мүшелеріне берілген жалғыз медальдар болды. Уақыт өте келе Розенер СД-ны провинцияның басты партизанға қарсы күшке айналдырды. 1944 жылы неміс және СД әскерлері партизандарды жоюға күш салды, ал словендердің жалпы құрбандары 1943 жылы 16 600-ден 1944 жылы 27 000-ға дейін өсті. Олардың 2700-і немесе 10 пайызы партизандар, ал қалған 90 пайызы немесе 24 300 словендер неміс СД-ның қолынан қаза тапты. Бұл Лиубляна провинциясын қарулы ынтымақтастықтың эпицентріне айналдыруға көмектесті. Ал Приморскте (Словения жағалауы) 20 жыл бойы фашистік билікте болған көптеген жергілікті діни қызметкерлер Азат ету майданына қолдау көрсетті, ал Приморскте Лиубльян провинциясынан әкелінген офицерлер басқаратын SD-ға мүше 2000 әскермен ғана аз ынтымақтастық болды. Сондай-ақ, Штайерскада (Түсініш Штирия) нацистер барлық словендерді германизациялауға тырысты, 83.000 адамды, соның ішінде барлық мұғалімдер мен діни қызметкерлерді қатыгездікпен қуып жіберді, мектептер мен мемлекеттік мекемелерде словен тілін қолдануға тыйым салды, мыңдаған тұтқындарды өлтірді және т.б. Епископ Рожманнан айырмашылығы, Марибордың стириялық епискобы Иван Томажич бейтарап болып қалды және SD-ді қолдамады. Осылайша, ішінара нәтижесінде, ынтымақтастық аз болды, бірақ соғыс Львован провинциясына қарағанда осы басқа провинцияларда аз қаза болды, сонымен қатар соғыстан кейінгі жазалаулар аз болды.

Достастардың рөлі

СД-ның философиясы және оның саяси басшылығы итальяндықтар кезінде болғандай болды - одақтастардың Словения жағалауына қонуын күту, содан кейін оларға адалдықты беру және немістерге шабуыл жасау. Облыстағы Словен халық партиясының басшылығы өздерінің ынтымақтастығын босқындықтағы Югославия үкіметіне және ағылшындарға бірнеше рет түсіндіруге тырысты. Олар коммунистердің немістерге қарағанда үлкен қауіп төндіретінін, және партизандарға қарсы тұруды оларға коммунистер мәжбүрлегенін айтты. Бұл ұстаным 1943 жылдың қараша-желтоқсанындағы Тегеран конференциясынан кейін қатты бұзылып, партизандарды одақтас күштер ретінде ресми түрде белгілеп, олардың күресіне қолдау көрсетуге шақырды. Британдық байланыс офицерлері словен партизандарымен бұл байланыссыздықты күшейтіп, SD-нің ынтымақтастығы партизандарды өте қажетті адам күшінен айырды және немістердің жұмысын жеңілдетті, сондықтан "ақ гвардиялар (үй гвардиясының басқа атауы) одақтастардың жаулары деп жарияланды" деп қорытындылады. 1944 жылы Батыс одақтастарының үндеуімен Лондондағы жер аударылған Югославия үкіметінің словендік мүшелері SD-ді партизандарға адалдықтарын беруге және Тито Шубашич келісімін мойындауға шақырды, оны одақтастар да қолдады. Партизандар рақымшылық жасауды ұсынғанына қарамастан, SD мүшелерінің көпшілігі хорваттардың көптеген үй қарауылдарынан, четниктерден және басқа да әріптестік жасақтарынан айырмашылығы, партизандарға қарсы күресті жалғастырды немесе күресті тоқтатты. Кейбір СД мүшелері неміс бас тартқаннан кейін де партизандармен күресуді жалғастырды, 1945 жылы 11 мамырда Австрияның Ферлах қаласына жақын жерде словен партизан бригадасына шабуыл жасап, 180 партизанды өлтірді.

Ішкі күзет полиция корпусы

Нацистер сонымен қатар соғыс алдындағы Люблянадағы полиция бастығы Ловро Хациннің басшылығымен Словенияның ішкі күзет полиция корпусын құрды. Корпустың құпия бөлімшесі болды, оның негізгі міндеті - Азат ету майданының мүшелерін және олардың жақтастарын анықтау, сондай-ақ партизандық әрекеттер үшін кек алу үшін атып өлтірілетін тұтқындардың тізімін жасау. Бұдан басқа, олар "словендік полиция мемлекеті" болған жерде провинциялық әкімшілік мүшелерінің бәрін, сондай-ақ денсаулық сақтау қызметкерлерін, мұғалімдерді, университет профессорларын, өнеркәсіп қызметкерлерін, банк қызметкерлерін және т.б. тыңдады. Полиция корпусы Ішкі күзет армиясы мен Гестапомен бірлесіп, Любляна провинциясында 6000-ға жуық саяси тұтқынға алды, олардың үштен бірі әйелдер болды, ал партизандық қолдау көрсеткен көптеген әйелдер "селке" ретінде қамауға алынды. Полиция нацистік концлагерлерге жіберілетін словен саяси тұтқындарының тізімін жасады және оларды депортациялауға көмектесті. Полициямен байланысты жеке құпия ұйым, Қара қол, Азат ету майданының күдікті мүшелерін тұтқындау, азаптау және өлтіру үшін құрылды және олар 129 мен мың словенді өлтірді деп бағаланады. Нәтижесінде, 1944 жылы Словения мен Хорватиядағы британдықтардың тыңдау желілерін ұйымдастыруға көмектескен антипартизандық, словендік барлау офицері полковник Владимир Воухник полиция мен словендік ішкі күзет "солтүстік симпатиясына күдік туғызатын барлық нәрсені тазалады" деп жазды. Югославия үкіметінің ішкі істер министрі болған кезде, Словенияның жетекші саясаткері және бұрынғы католик діни қызметкері Антон Корошек "барлық яһудилерді, коммунистерді және масондарды сатқын, заговоршы және мемлекет жауы" деп жариялады. 1940 жылы Корошек Югославияда еврейлерге азық-түлік өнеркәсібінен тыйым салу және жоғары мектептер мен университеттердегі еврей студенттерінің санын шектеу үшін екі антисемит заңын енгізді. Мұндай антисемитизм соғыс кезінде қатты күшейді. Нацистер Рупникті Ішкі күзеттің бас инспекторы етіп тағайындағанда, ол өзінің сөзінде: "партизандарды еуропалықтар есiрткiмен есiрткiп, сатып алды, словен ұлтын жою міндетімен, және словен ұлтының жағында әлемдегі еврейлерге қарсы соғысып жатқан неміс сарбазы болды" деп жариялады. Отан қорғаушыларының үгіт-насихатшылары "еврей большевиктерінің айла-шарғысына" үнемі қарсылық білдіріп, 1944 жылы Словендік басты Отан қорғаушыларының газетінде былай деп жазды:"Иудаизм бүкіл әлемді құл қылуға тырысады. Ол барлық халықтарды экономикалық жағынан құлдыққа түсіре алады. Сондықтан да ол халықтарды соғысқа итермелеп, өздерін құртуға тырысты. Коммунизм либералды демократиямен бірге еврейлік тәртіптің ең адал орындаушысы болып табылады. Еврейлер бұл екі идеяны да яһуди емес халықтар үшін ойлап шығарған. Словения халқы да яһуди дінін моральдық құлдырау мен кедейлендірумен бірге тізе бүктіруді қалайды". 1944 жылдың қыркүйегінде Словенияның ішкі күзет полициясы 32 яһудиді тұтқындады, олар сол кезге дейін Люблянада жасырынған еді, содан кейін оларды нацистерге тапсырды, содан кейін оларды Аушвицке және басқа да концлагерлерге жіберді, олардың көпшілігі жойылды.

Екінші дүниежүзілік соғыстың салдары

SD-ның барлық мүшелері дерлік Словениядан қашып кетті және соғыс соңында (1945 жылдың мамыр айында) оңтүстік Австрияның Каринтия провинциясына бас сауғалады. Олардың көпшілігін британдық әскери әкімшілік Югославияға қайтарып жіберді, ал көпшілігін жаңа коммунистік билік орындары өлтірді. Билік тарапынан жаппай жазалау кезінде жазасын тартқан Домобранцилердің жалпы саны 11 400-ден асады. Турадан-тура атып өлтірілмегендер бір түрмеден екіншісіне бірнеше рет өлім шеруіне жіберілді. Словения үкіметі Словениядағы жасырын жаппай қабірлер жөніндегі комиссия құрды және POW-тердің жаппай қабірлерін құжаттады. Олар 2005 жылдың қараша мен 2009 жылдың қазаны аралығында тексерілді. Ажыратылмаған әскери тұтқындар бірліктері Югославияның концентрациялық лагерлеріне орналастырылды. Қысқаша жазалаулар жазушы Борис Пахордың ақын және саясаткер Эдвард Кочбекпен берген сұхбатында алғаш рет жарияланды, нәтижесінде Тито үкіметінің екеуіне де қарсы "1975 жылғы Залив скандалы" кампаниясы басталды.