Кіріспе

Үндістандағы заңгерлер конференциясы (1959) Нью-Дели конгрессі немесе Дели декларациясы - 1959 жылы Үндістанның Нью-Дели қаласында өткен, әлемнің 53 елінен келген 185 судьялар, заңгерлер және заң профессорларының халықаралық жиналысы. Нью-Делиде өткен конгресс "Еркін қоғамдағы заң үстемдігі" тақырыбында өтті. Конгресс заңның үстемдігіне негізделген қағидалар мен рәсімдерді одан әрі дамытты, сондай-ақ бұл ұғымның өзін анықтады және нақтылады.

Тарих

Англо-американдық дәстүрде заңның үстемдігінің ең ықпалды нұсқасы 1885 жылы британдық заңгер А. В. Дисидің танымал болғаны. Дисидің заң үстемдігі туралы ілімі үш түрлі: (i) "әдеттегі" заңның абсолютті үстемдігі немесе басымдығы, әдейі биліктің ықпалына және үкіметтің дискрециялық билігінің болмауы. - Заң алдындағы теңдік. Жоғары лауазымды адам болсын, қарапайым азамат болсын, барлық адамдар жалпы соттармен қолданылатын бірдей заңға бағынады. (iii) Конституция судьялар жеке-жеке негізде әзірлеген елдің жалпы заңына сәйкес. Осылайша ол жоғарыдан емес, заңның түбіріне енген. Бұл негізінен Ұлыбританияның жазылмаған конституциясын қорғау. Қазіргі заманғы заңгерлер құқықтық мемлекет негізінен саяси немесе моральдық идея ретінде қарастырады, дегенмен ол заңның қалай жасалатынына және қолданылуына әсер ететіндіктен, бұл үшін маңызды. Бұл жүйелілік, сотқа жүгіну, әділ іс жүргізу және үміттерді құрметтеу туралы идеяларға қатысты. Дисидің түсінігінде "құқық үстемдігі" Ұлыбританияда 1947 жылғы "Атамекен ісі туралы" заңның қабылдануына әкелген саяси фактор болды. Осы заңға дейін патшалық, яғни орталық үкімет, келісімшартты бұзғаны немесе оның қызметшілері келтірген зиян үшін сот алдында жауапқа тартылмайтын. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері адам құқықтарының халықаралық талаптары бойынша міндетті кодекстер жасауға бірнеше рет тырысты. Нюрнбергте нацистік соғыс қылмыскерлеріне қарсы соттар ұйымдастырылды. Олар Германияның кейбір заңдары жарамсыз деп есептелген, өйткені олар барлық өркениетті халықтар қабылдайтын моральдық нормаларға қайшы келеді. Заңға қатысты мұндай көзқарас терең философиялық мәселелерді көтереді, бірақ қазіргі заманғы адам құқықтары туралы келісімдер мен декларациялардың рөлі аз. Бұларға Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары туралы жалпыға бірдей декларациясы (1948 ж.) және Дели декларациясы немесе Нью-Дели конгрессі (1959) кіреді.

Кіріспе

Делидегі съезде заңның үстемдігі тұжырымдамасының үш маңызды элементі пайда болды. Біріншіден, жеке адам белгілі бір құқықтар мен бостандықтарға ие және ол осы құқықтар мен бостандықтарды мемлекет тарапынан қорғауға құқылы; Екінші, тәуелсіз сот жүйесі мен адвокатура, сондай-ақ негізгі құқықтар мен бостандықтарды қорғаудың тиімді механизмі өте қажет; Үшіншіден, әлеуметтік, экономикалық және мәдени жағдайларды құру адамдарға лайықты өмір сүруге және өздерінің заңды тілектерін орындауға мүмкіндік береді. Конгрессті дайындау үшін Комиссия 1958 жылдың 7 және 8 шілдесінде Гаагада (Нидерланды) дайындық кездесуін өткізді, онда Конгресстің заң үстемдігі туралы жұмыс құжатын әзірлеуді бұрынғы ICJ Бас хатшысы Норман Марш мырзаға тапсырды. 134 бетті мақала 1957 жылы Халықаралық соттың Хатшылығы жүргізген адвокаттар мен заң институттарының халықаралық сауалнамасынан алынған ақпаратқа негізделген. Жиналған ақпарат келесі бөлімдерге бөлінді: 1. Заң шығарушы және құқықтық мемлекет 2. Атқарушы билік пен заңның үстемдігі 3. Қылмыстық іс жүргізу және заңның үстемдігі 4. Сот жүйесі мен заңгерлік мамандықтар заңның үстемдігі аясында. Конгресс барысында құрылған комитеттердің әрқайсысы төрт тақырыптың біріне арналды, ал жұмыс құжаты талқылаудың негізін құрады. Комитеттердің есептері мен қорытындылары екі жалпы отырыста ұсынылды, ал мәтіндер кейіннен басқарушы комитетке жіберілді, ол қорытындыларды қорытынды жалпы отырыста жариялады.

Заң шығарушы және құқықтық мемлекет

Заң шығарушы комитет өз қорытындысында заңның үстемдігі аясында заң шығарушы орган адамның қадір-қасиетін қорғайтын жағдайларды жасау мен сақтау қызметін атқарады деп мәлімдеді. Бұл азаматтық және саяси құқықтарды тануды, сондай-ақ әлеуметтік, экономикалық, білім беру және мәдени жағдайларды құруды қамтиды, бұл комитет адамның жеке басының толық дамуы үшін маңызды деп санайды. Сонымен қатар, комитет қоғамдағы жеке адамды реттейтін ең төменгі стандарттар мен қағидалар заңның үстемдігі үшін маңызды екенін айтты. Алайда мұндай стандарттар заң шығарушы биліктің белгілі бір шектеулерін білдіреді. Заң шығарушы биліктің шектеулері конституцияда бекітіліп, тәуелсіз сот арқылы қорғалуы тиіс. Комитет қорытындыларына сәйкес, заң шығарушы орган: ретроактивті қылмыстық заңнаманы қабылдамау; заңдарында бір азаматты екінші азаматқа қарағанда кемсітпеу; діни сенім бостандығына араласпау; қоғам мүшелерінің жауапты үкіметке құқығынан бас тартпау; сөз, жиналыс немесе бірлестік бостандығына шектеулер қоймау; жеке тұлғаның негізгі құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асыруға кедергі келтірмеу; және жоғарыда аталған бостандықтарды қорғау үшін іс жүргізу тетіктерін ("тиісті іс жүргізу тәртібі") қамтамасыз ету.

Атқарушы билік пен құқықтық мемлекет

Атқарушы комитет заң шығарушы биліктің атқарушы билікке берген өкілеттігін мүмкіндігінше шектеулі шекте жүзеге асыру керек деп тұжырымдады және заң шығарушы билік осындай өкілеттіктердің көлемін және мақсатын, сондай-ақ осындай өкілеттіктерді жүзеге асырудың тәртібін айқындауы керек деп тапты. Тәуелсіз сот органына атқарушы билік қабылдаған заңнаманы тексеру (Соттық тексеру) өкілеттігі берілуі тиіс. Егер атқарушы орган тікелей және теріс әсер еткен жағдайда, ол жеке тұлғаны немесе жеке тұлғаның мүліктік құқықтарын сот алдында өз ісіне жүгінуге және тиісті құқықтық көмек алуға құқылы. Соттық тексеру механизмі болмаған жағдайда, тыңдау, тергеу және консультация жүргізудің алдын ала рәсімдерін құру керек, осы арқылы құқықтары немесе мүдделері зардап шеккен тараптар өкілдік етуге жеткілікті мүмкіндік алады. Комитет сондай-ақ, егер атқарушы билік өз шешімдерін қабылдағанда олардың себептерін айтуды және мүдделі тараптың өтініші бойынша оларды жеткізуді талап етсе, заңның үстемдігі нығайтылатын болады деген қорытындыға келді.

Қылмыстық іс жүргізу және құқықтық мемлекет

Комитет қылмыстық процестер саласында құқықтық мемлекет принциптерін практикада қолдану мәселесін қарастырды. Комитет заңның үстемдігін сақтау үшін қажетті ең төменгі нормаларды нақтылады. Комитет қылмыстық заңнаманы ретроспективті түрде қабылдауға тыйым салу (заңның нақтылығы) және кінәсіздік презумпциясы қағидаты бойынша қорытынды жасады, оның пікірінше, дәлелдеу ауыртпалығын тек қарама-қайшы презумпцияны тудыратын фактілер анықталғаннан кейін ғана ауыстыру керек. Жеке адамды тұтқындауға қатысты тұтқындау өкілеттігі реттелуі тиіс және тұтқындалған адамға тұтқындаудың негіздері бірден айтылуы тиіс. Ол заң кеңесшісіне құқығы болуы тиіс және қысқа мерзім ішінде сот органына әкелінуі тиіс. Сотқа дейінгі қамауға алу туралы комитет тұтқынға алынған адамның құқықтарын, оның ішінде кепілдік алу туралы өтініш беру құқығын атап өтті. Сонымен қатар, қорғанушы тараптың дайындығы мен іс-әрекетін, сондай-ақ, айыптаушы тараптың ең төменгі міндеттерін қарастыру туралы қорытынды жасалды. Бұл талаптардың бірі - айыптаушы тарап айыпталушыны дәлелдеуден бас тартпауы керек. Айыпталушыларды тергеу кезінде комитет ең төменгі нормаларды белгіледі, мысалы, өзін-өзі кінәламау құқығын құрметтеу және айыпталушының физикалық және психологиялық тұтастығын қамтамасыз ететін ережелер. Сонымен қатар, қылмыстық істер бойынша сот процесін ашық өткізу және шағымдану мен сот арқылы көмек көрсету құқығы туралы қорытындылар жасалды. Сонымен қатар, заңның үстемдігі жазаға қатысты ешқандай теорияны қажет етпейді, бірақ қатыгез, адамгершілікке жатпайтын немесе шамадан тыс алдын алу шаралары немесе жазаларын міндетті түрде айыптайды және осылайша комитет мүмкін болған жағдайда реформалау шараларын қабылдауды қолдады.

Сот жүйесі мен заңгерлік мамандықтар

Сот жүйесі мен заңгерлер қызметі жөніндегі комитет заңның үстемдігін сақтау үшін тәуелсіз сот жүйесінің маңыздылығын атап өтті. Сот төрешілігінің тәуелсіздігі белгілі бір шаралармен, соның ішінде судьяларды тағайындау бойынша мемлекеттің кем дегенде екі саласының (яғни сот төрешілігі мен заң шығарушы) арасындағы ынтымақтастықпен қамтамасыз етіледі. Сонымен қатар, комитет сот жүйесінің "ауыстырылмауы" заңның үстемдігін қамтамасыз етудің маңызды кепілі деп есептейді. Заңгерлік мамандыққа қатысты комитет өз істерін басқаруға еркін ұйымдастырылған заңгерлік мамандықтың маңыздылығын атап өтті. Адвокат өзіне ұсынылған кез келген істі қабылдауға еркін болуы керек, бірақ кейбір жағдайларда ол өзімен келіспейтін адамдарды қорғауға міндетті. Сонымен қатар, комиссия сотқа тең қол жеткізу мәселесін қарастырды. Заңгерлік мамандықтың басты міндеті - заңгерлік кеңес пен өкілдіктің жеткілікті түрде берілуін қамтамасыз ету үшін барынша күш салу болып саналды. Алайда мемлекет пен қоғам заңгерлерге осы жауапкершілікті атқаруда көмек көрсетуге міндетті.