Кіріспе
Индеоевропалық миф Индеоевропалық мифте құдайлық егіздер - жас аттылар, құдайлар немесе жартылай құдайлар, құтқарушылар және емшілер. Басқа да Proto-Indo-European құдайлары сияқты, құдайлық егіздер археологиялық немесе жазба материалдармен тікелей расталмайды, бірақ салыстырмалы мифология мен индоевропалық зерттеулер ғалымдары салыстырмалы әдіс арқылы қайта құрылған мотивтер туралы жалпы келіседі.
The Divine Twins are youthful horsemen, either gods or demigods, who serve as rescuers and healers in Proto Indo European mythology. Like other Proto Indo European divinities, the Divine Twins are not directly attested by archaeological or written materials, but scholars of comparative mythology and Indo European studies generally agree on the motifs they have reconstructed by way of the comparative method.
Атауы
Илаһи егіздердің прото-индоевропалық (ПИЕ) есімін қол жетімді тілдік дәлелдерге негізделген сенімділікпен қайта құруға болмайтынына қарамастан, литургиялық және поэтикалық дәстүрлерде екі ағайынға қатысты ең жиі кездесетін эпитеттер - бұл "Жастар" және "Тұрпақтар" (оқушылар немесе немерелер) Аспан құдайы (Диеус). Екі жақсы қабылданған рефлекстер құдайлық егіздер, Ведалық Ашвины және литвалық Ašvieniai, лингвистикалық туыстар, ең соңында, прото-индоевропалық ат сөзі, *h1éwos. Олар санскрит тіліне қатысты аśva және авеста aspā (екеуі де индоиран тілінен * Haćwa), және ежелгі литвалық аśva, олардың барлығы "көк" мағынасын бөліседі. Бұл түпнұсқа PIE құдайлық есімге *h1éw n сілтеме болуы мүмкін, дегенмен бұл нысан кейіннен Прото-Индо-Иран және Прото-Балто славян тілдері арасында болған қарым-қатынастардан пайда болуы мүмкін, бұл тарихқа дейінгі дәуірлерде болған деп белгілі.
Рөл
Олар жауынгерлерді шайқаста немесе теңізде қауіптен құтқаратын жас еркектер ретінде бейнеленген, құдайлық егіздер аспанда күнді тартқан ат үстінде жүреді және кейде аттар ретінде бейнеленеді. Олардың бір қарындасы, Таң (* H2éwsōs) болды, ол да Үнді-Еуропа мифтерінде Аспан құдайының қызы ретінде бейнеленген. Екі ағайынды әдетте кеме апатына ұшыраған адамдарды құтқару үшін ғажайып көліктермен саяхаттайтын емделушілер мен көмекшілер ретінде суреттелген. Олар жиі ерекшеленеді: біреуі физикалық күшті және агрессивті жауынгер ретінде бейнеленеді, ал екіншісі үй шаруасына, ауыл шаруашылығымен айналысуға немесе романтикалық оқиғаларға назар аударатын емші ретінде көрінеді. Веда, грек және Балтық дәстүрлерінде Құдайдың егіздері таң және кеш жұлдыздарының тұлғалары ретінде көрінеді. Олар күн құдайларының сүйіктілері немесе серіктері ретінде бейнеленеді, әдетте Күннің қызы, кейде Таң. Олардың пайда болған оқиғалардың көпшілігінде, құдайлық егіздер Таңды сулы қауіптен құтқарады, бұл тақырып олардың күн атқыштары рөлінен туындады. Түнде құдайлық егіздер шығысқа алтын қайықта оралып, таңертең күн шыға бастағанда теңізден өтіп, күнді қайтарып әкеледі. Күндіз олар түнгі аспанды аралап, таңғы жұлдызды қуып жүреді. Кейінгі уақытта Еуропаға ғана қатысты деп есептелетін бұл сөз, олар күннің соңында "Бақытты аралдарда" демалады деп айтылады. Бұл батыс теңізде орналасқан, сиқырлы алма бақтары бар жер. Қола дәуірінде құдайлық егіздер күн көлігімен жүретін ат көлігімен жүретін көліктік жүргізушілер ретінде бейнеленген.
Мүмкін рефлекстер
Олар ортақ тілдік шығу тегімен байланыстыра алмайтындықтан, Үнді-Еуропалық мифтерде кездесетін басқа рефлекстер аз сенімді, бірақ олардың мотивтерін Тәңірлік егіздермен салыстыруға болады.
Кельттік
Галлиялық Диванно мен Диномогетимар қорғаныш құдайлары және грек Диоскоруридің "Галлиялық баламалары" деп айтылады. Олар Франциядағы ескерткіштер мен рельефтерде жылқылармен қатар бейнеленген сияқты, бұл оларды галл Марттарымен және германдық Алкистермен салыстырмалы етеді. Ғалымдар Гало-римнің Кастор мен Полюкске арналған көптеген арнау эпиграфтары Рим империясының кез келген аймағынан гөрі Диоскоройға табынушылықты растайды деп болжайды. Грек тарихшысы Тимей атлантикалық кельттер "Диоскуроиды" басқа құдайлардан жоғары санағанын және олардың [Диоскурои] Океанның арғы жағынан келгенін айтады. Диодор Сицилий деген тарихшы Bibliotheca historica атты төртінші кітабында теңіз жағалауында тұратын кельттер Диоскуройға "басқа құдайларға қарағанда көбірек" құлшылық еткенін жазған. Бұл жазбада Диванно мен Динометимар деген галл құдайлары туралы айтылған деген болжамға еш негіз жоқ. Ирландиялық аңыздардың бірінде Маха (Ард Маханың Диндсенхасы) жүктіліктің соңында Олстер патшасының жылқыларымен жарысуға мәжбүр болады. Дарынды жұлдызшы ретінде ол жарыста жеңіске жетеді, бірақ финиш сызығынан өткеннен кейін дереу Фир мен Фиалды дүниеге әкеледі. Архетипке сондай-ақ галлалық күн құдайы Белен, оның эпитеті Атепомарус "жақсы жылқылары бар" дегенді білдіреді; Сирона (оның аты "жұлдыз" дегенді білдіреді) емдейтін құдаймен байланысты Граннус; Ирландия мифологиясында Дагданың баласы деп саналатын Мапонос ("Құдайдың ұлы"), емделумен байланысты, Уэльстік Бран және Манаудан да құдайлық егіздердің рефлекстері болуы мүмкін. Салыстырмалы мифолог Александр Хаггерти Крапп екі батыр, Фердах пен Фолтлебар, Инния патшасының ағалары мен ұлдары мифтің көрінісі деп болжады. Бұл батырлар Фианнаның Тир фа Тхуиннге (теңіздің арғы жағындағы патшалық) экспедициясына көмектеседі, бұл Орфей миссиясы олардың кейбір мүшелерін құтқару үшін, "Гилла Декаир мен оның атын қуу" ертегісінде. Екеуі де тәжірибелі кеме жүргізушілер: біреуі кеме құра алады, ал екіншісі жабайы құстарды қадағалай алады. Басқа мүмкін үміткерлер - Льюның серігі Атепомарус және Моморус (fr). Атепомарустың "Ұлы Атшы" немесе "Ұлы аттары бар" деген мағынасы бар деп болжанады, бұл оның есімінде кельттік діңгек эпо 'ат' болуы мүмкін. Екеуі де келт патшалары мен Лугадунумның негізін қалаушылар ретінде көрінеді. Олар Серронейден қашып, бір төбеге жетеді. Аруақтар туралы алдын ала хабарлайтын Моморус, қарақтардың өлтірілуін көріп, төбені Lougodunum деп атайды. Бұл аңыз Родос Клитофонның және Псевдо Плутархтың "De fluviis" еңбегінде баяндалған. Герман дәстүріндегі тағы бір іргетасты егіз жұп - ағайындылар Дан мен Ангуль (Ангел), олар ғалым Саксо Грамматикустың Gesta Danorum-да сипатталған. Ромул мен Ремустың анасы Рея Сильвия өлер алдында оларды салатын себетке салып, оны өзенге құйып, оларды өлтіруден сақтап қалады. Палици, бір есеп бойынша Зевс тудырған сицилиялық егіз құдайлар жұбы, бастапқы мифтің рефлексі болуы мүмкін. Грек риторигі және грамматигі Афиней Наукрат өзінің "Деипнософистае" атты еңбегінде, ІІ кітабында, ақын Ибюк өзінің "Мелодияларында" егіз Еврит пен Ктеатты "λευκίππους κόρους" ("ақ атпен жүретін жастар") деп сипаттап, олардың күміс жұмыртқадан туылғанын айтты. Бұл әңгіме грек құдайлық егіздері Кастор мен Полукс және олардың анасы Леда туралы аңызды еске түсіреді. Бұл егіздерді теңіз құдайы Посейдон мен адам анасы Молионе туған деп айтылған.
The Welsh Brân and Manawydan may also be reflexes of the Divine Twins. Comparative mythologist Alexander Haggerty Krappe suggested that two heroes, Feradach and Foltlebar, brothers and sons of the king of Innia, are expressions of the mytheme. These heroes help the expedition of the Fianna into Tir fa Thuinn (a realm on the other side of the sea), in a Orphean mission to rescue some of their members, in the tale The pursuit of the Gilla Decair and his horse. Both are expert navigators: one can build a ship and the other can follow the wild birds. Other possible candidates are members of Lugh's retinue, Atepomarus and Momorus (fr). Atepomarus is presumed to mean "Great Horseman" or "having great horses", based on the possible presence of Celtic stem epo 'horse' in his name. Both appear as a pair of Celtic kings and founders of Lugdunum. They escape from Sereroneus and arrive at a hill. Momorus, who had skills in augury, sees a murder of crows and names the hill Lougodunum, after the crows. This myth is reported in the works of Klitophon of Rhodes and in Pseudo Plutarch's De fluviis. Another founding pair of twins in Germanic tradition is brothers Dan and Angul (Angel), described in the Gesta Danorum by scholar Saxo Grammaticus. The mother of Romulus and Remus, Rhea Silvia, placed them in a basket before her death, which she put in the river to protect them from murder, before they were found by the she wolf who raised them. The Palici, a pair of Sicilian twin deities fathered by Zeus in one account, may also be a reflex of the original mytheme. Greek rhetorician and grammar Athenaeus of Naucratis, in his work Deipnosophistae, Book II, cited that poet Ibycus, in his Melodies, described twins Eurytus and Cteatus as "λευκίππους κόρους" ("white horsed youths") and said they were born from a silver egg, a story that recalls the myth of Greek divine twins Castor and Pollux and their mother Leda. This pair of twins was said to have been fathered by sea god Poseidon and a human mother, Molione.
Балтық
Дәйнәде айтылған Балтық құдайы Усиньш (басқаша айтқанда, Усинис) латыш дәстүріндегі мифтің рефлексі болуы мүмкін. Ол жылқымен, жарықпен және күнмен байланысты, мүмкін, Дабидің ұлдарының бірі. Тарихи лингвист Вацлав Блажек оның Ведадағы кішігірім Аушиджа (Ведалық егіздердің қызметшісі және араларға қатысты) және Ашвиндердің "функционалдық және этимологиялық теңеуі" екенін айтады. Аусеклис латыш тіліндегі митемнің екінші рефлексі деп де айтылған. Аусеклис - бұл дайналар (халық әндері) аясында еркек ретінде аталады және оны Германияға келіп, соған жүгінген Саулес меитаның ("күн қызы") күйеуі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, Эльза Кокаре деген ғалымның айтуынша, Аусеклис - "жұлдызды той" туралы аңыздардағы бір драмаға қатысатын көктегі құдайлар тобының бір бөлігі. Аусеклис - Саулес меитаның күйеуі, ол - Балтық күнінің қызы. Кейде ол Менесстің талас-тартысы салдарынан келінінен (Ausekļa līgaviņa және оның өзгешеліктері) айырылады. Басқа деректерде ол басқа кейіпкермен кездесетін Саульстің үйлену тойындағы қонақ немесе қалыңдықтың мүшесі болып табылады. Сондай-ақ, ол өзі немесе өзі үшін сатып алған жылқыға ие. Мария Гимбутас талдауы бойынша Аусеклис - Күн берген жылқымен бірге пайда болған "дивеитис" ("кішкентай құдай") және (қыз) Күннің қызына ғашық болады ("Саулес дуктеримс").
Славян тілі
Польшаның Лель және Полель құдайлары, алғаш рет 1519 жылы Мацей Миеховитаның есімі аталған, Кастор мен Поллюкс құдайлары, Лада құдайының (грек Ледасының анауы) және белгісіз ер құдайдың ұлдары ретінде ұсынылады. 1969 жылы Фишер-айлда табылған мүсінде, онда славян тайпасы Велетидің құлшылық орталықтары орналасқан, онда екі еркек фигурасы олардың бастарымен біріктірілген. Ғалымдар бұл Лел мен Полельді бейнелейтінін айтады. Лелек орыс тілінде "күшті жастық" деген мағынаны білдіреді. Эгейлер шоқжұлдызының ең жарқын жұлдыздары, α Gem және β Gem, бастапқыда Белоруссия дәстүрінде Леле және Полеле деп аталды, бұл егіз таңбалар. Орта ғасырлар тарихының поляк профессоры Яцек Банаскевичтің айтуынша, Полабияның екі құдайы Поревит пен Поренут диоскурикалық сипаттамаларды танытады. Оның айтуынша, олардың есімдерінің бірінші бөлігі "күш" дегенді білдіретін протославяндық por түбірінен шыққан, біріншісі "күш Иесі" күшті, ал екіншісі "қолдауды қажет ететін Иесі (күш) " әлсіз. Олардың әрқайсысының бес беті бар, олар бас құдай Ругиавитпен бірге пайда болады. Польшалық батыр егіздер Валигора ("Тау соққышы") мен Вирвидабтың ("Оқ жыртқыш") анасы бала туғанда орманға барып, жабайы аңдар қамқорлық жасады. Валигораны қасқыр, ал Вирвидабты өз сүтімен тамақтандырған аю өсірді. Олар патшалықты азаптап жүрген айдаһарды бірге жеңіп, алғыс білдірген патша әрқайсысына патшалықтың жартысын және екі қызының біреуін әйел ретінде берді. Крак ұлдары: Крак II және Лех II поляк аңыздарында Вавель айдауының өлтірушілері ретінде де кездеседі.
Үнді-иран тілі
Накула мен Сахадеваның тағы бір мүмкін рефлексі бар. Анасы - Мадри ханшайым, ол Ашвиндарды өз ұлдарын тудыру үшін дұғаға шақырды (оларды Ашвиния (आश्विनेय) деп атады), егіздер - Драупади деген әйелге үйленген бес Пандава бауырларының екеуі. Махабхарата эпосында Накула өзінің ерекше сұлулығы, жауынгерлігі және жауынгерлік ерлігімен сипатталған, ал Сахадева шыдамды, дана, ақылды және "білімді адам" ретінде суреттеледі. Накула Виратаның жылқыларына үлкен қызығушылық танытады, ал оның ағасы Сахадева Виратаның сиыр бағушысы болады. Ғалымдар сондай-ақ, Ведалық Ашвиндердің Авестик аналогы Аспиналар болғандығын айтады.
Армян тілі
Армян ертегілерінің кейіпкерлері Санасар мен Балдасар эпостық дәстүрде екі туған егіз ретінде көрінеді. Басқа бір деректерде олардың анасы ханшайым Саан деп аталады, ол жылқының аяқ ізінен су ішеді және екі батырды да дүниеге әкеледі. Армян эпосы дәстүріндегі ерлік ағайындылардың басқа жұптарында да құдайлық егіздердің мүмкін рефлекстерін біледі, мысалы, Арман мен Армай; Еруанд (Ервант) және Эруаз (Ерваз). Сол сияқты, Саргис Харутюнян әрмен батырлары, сондай-ақ егіздер Изадин (немесе Изадин) және Зядин (курдша Шарафнамада аталған) құдайлық егіздер туралы аңыздың негізі болып табылады деп айтады: құдайлық шығу тегінің бауырластар.
Албан тілі
Албандық аңыз эпосы циклының басты кейіпкерлері мен ерлік бауырлары Кәнге Крешникш Муджи мен Халили Үнді-еуропалық игі егіздердің ортақ белгілерін қамтиды деп саналады.
Мифология мен дін
Илаһи егіздер туралы аңыз Индоевропалық дәстүрлерде кеңінен танымал болды; олардың табынуына қатысты дәлелдерді Скандинавиядан Таяу Шығысқа дейін қола дәуірінде кездестіруге болады. Мотив Индоевропалық емес мәдениеттерде де қабылданған, бұл туралы этруск Тин Кленар, "Юпитер ұлдары" куәлік етеді. Микеан дәуірінде екі құдайға табынушылық болған болуы мүмкін, бұл Атика мен Беотияда ағайынды немесе еркек егіздер туралы аңыздар мен әңгімелер бар екеніне негізделген. Кейінгі мифтердегі егіздерге байланысты ең көп таралған функциялар - сиқырлы емшілер мен дәрігерлер, теңізшілер мен теңіздегі құтқарушылар, жауынгерлер және шайқаста құдайлық көмек көрсетушілер, ауа райын бақылаушылар және желдің сақшылары, құнарлылықпен байланысты туғанда көмекшілер, би құдайлары, ант қорғаушылар және қалалардың негізін қалаушылар, кейде қарлығаштармен байланысты. Ғалымдар егіздер туралы аңыздың ортағасырлық Амикус пен Амелиус аңызына ұқсайтынын айтады.
Әдебиетте
Индоевропалық құдайлық егіздер мифтеріне әдеби көзқарастар Артур Бернард Куктың "Зевс, ежелгі діндер зерттеуі" (1925) кітабында кездеседі. Британдық ғалым грек және итальяндық дереккөздерден жиналған "Бейнелі су", "Жырлаушы алма" және "Сөз сөйлейтін құс" кей нұсқаларында Елена мен оның бауырлары Диоскоройдың кейіпкерлері бар екендігін айтты. Бұл ой Анжело де Губернатистің "Зоологиялық мифология" кітабында қайта айтылған. 1. Жасырын Италиялық ғалым егіздерді "Алтын жұлдызды жігіттер" форматының нұсқасында Веданың "Ачвинау" (Асвиндер) ретінде талдады.
Сәулет саласында
Ašvieniai, žirgeliai немесе кішкентай жылқылар ретінде бейнеленген, Литваның үйдің қорғанысы үшін салынған шатырларында жиі кездесетін мотивтер. Бұған ұқсас өрнектерді ұялардан, арқаннан, төсек-орыннан және басқа да үй бұйымдарынан табуға болады. Осыған ұқсас бейнелер Төменгі неміс үйінің бір түрі Фаххалленхаустың безендіруінде кездеседі: гибльдердің ұшы аттың (стильделген) басы тәрізді оюлы ағаш тақтайлардан тұрады, көбінесе шатырдың шеттерін желден қорғау үшін қызмет етеді. Жылқылардың басы саксондықтардың символы - саксондық атпен байланысты. Оның шатырлардағы сәндік түрінде таралуы Солтүстік Германияның бірнеше қалалары мен ауылдарының гербінде көрінеді. Бұл аттың басы арқылы өтетін қиылысу "ежелгі жалған тәңірлерге табынушылардың рәміздері" деп аталады. Бұл символ, сондай-ақ "Gable Cross" (de) деп аталады, мүмкін, Hengist және Horsa аңыздармен байланысты болған, өйткені ол Hengst und Hors деп аталды.