Кіріспе
Берлиндегі экономикада қызмет көрсету секторы басым, барлық компаниялардың шамамен 84% қызмет көрсету саласында жұмыс істейді. Берлинде маңызды экономикалық салалар: өмір ғылымдары, көлік, ақпараттық және коммуникациялық технологиялар, БАҚ және музыка, жарнама және дизайн, биотехнология, экологиялық қызметтер, құрылыс, электрондық сауда, бөлшек сауда, қонақ үй бизнесі және медициналық техника. Берлинде 1870 жылдан кейін Еуропадағы ең ірі және ең озық өнеркәсіптік орталықтардың бірі болды. 1900 жылдан кейін Берлин банктік ауданы ірі континенттік қаржы орталығы болды және онда бірқатар танымал банктер орналасқан. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін және одан кейінгі саяси бөлінуден кейін қаланың Шығыс Германияның ішінде орналасуы көптеген ірі фирмалардың Батыс Германияға көшіп кетуіне әкелді. Берлиндегі экономикаға 1961 жылдан 1989 жылға дейін қаланың геосаяси тағдыры өзгерген жылдар бойы әсер етті. Қала экономикалық тұрғыдан тұрақтанған, себебі Батыс Берлин географиялық жағынан оқшауланған, ал Шығыс Берлин Шығыс Германияның социалистік орталық жоспарлаушылары қабылдаған нашар экономикалық шешімдерден зардап шеккен. Бұдан басқа, Шығыс Германияның аз ғана компаниясы ГДР құлдырауынан және оларды Треухандасталт арқылы жекешелендіруге тырысудан аман қалды. 1990 жылы Германияның қайта бірігуінен кейін қалада қызмет көрсету, технология және шығармашылық салалар қайта құрылды. Бірқатар компаниялар Берлинде қосалқы корпоративтік штаб-пәтерлерін немесе сателлит кеңселерін ашты. Берлинде Siemens, Deutsche Bank, Lufthansa, Allianz, AEG, Telefunken, Osram, Knorr Bremse және Edeka сияқты бірқатар ірі неміс компаниялары құрылды.
The economy of Berlin is dominated by the service sector, with around 84% of all companies doing business in services. Important economic sectors in Berlin include life sciences, transportation, information and communication technologies, media and music, advertising and design, biotechnology, environmental services, construction, e commerce, retail, hotel business, and medical engineering. Berlin became one of the largest and most advanced industrial centers in Europe after 1870. After 1900 the Berlin banking district became a major continental financial center and was home to a number of prominent banks. After the end of World War II in 1945 and the subsequent political divisions, the city's location inside of East Germany led to an exodus of many major firms to West Germany. Berlin's economy has been affected through the years by the city's changing geopolitical fortunes from 1961 1989. The city stagnated economically during the Cold War, when West Berlin was isolated geographically and East Berlin suffered from poor economic decisions made by East Germany’s socialist central planners. Furthermore, few East German companies survived the collapse of the GDR and the attempt to privatize them through the Treuhandanstalt. After German reunification in 1990 large service, technology and creative sectors re established in the city. A number of companies have re opened secondary corporate headquarters or satellite offices in Berlin. A number of major German companies were founded in Berlin, such as Siemens, Deutsche Bank, Lufthansa, Allianz, AEG, Telefunken, Osram, Knorr Bremse and Edeka.
Тарих
Берлин сауда жолдары Шпрей өзенін кесіп өтетін жерде құрылған және ол тез арада сауда орталығы болды. Ерте заманауи кезеңде қала Пруссияның астанасы ретінде Пруссияның сотына арналған сән-салтанат тауарларын және Пруссияның әскеріне қажетті заттарды өндіру арқылы өркендеді.
Өнеркәсіптік революция
XIX ғасырдың ортасында өнеркәсіптік революция қаланың экономикасын өзгертті. Берлин Германияның басты теміржол торабына және локомотив өндірісінің орталығына айналды. Қала машиналардың басқа түрлерін өндіруде де көшбасшы болды және маңызды химиялық өнеркәсіп секторын дамытты. XIX ғасырдың аяғында Берлин электр жабдықтарын өндірудің сол кездегі алдыңғы қатарлы саласында әлемдік көшбасшы болды. Германияның Zollverein немесе Кеден одағының де-факто орталығы, кейіннен Рейхсбанктің ордасы болған Берлин Германияның банктік және қаржылық орталығы болды. Берлин 1920-жылдардағы гиперинфляция мен 1930-жылдардағы Ұлы депрессиядан зардап шекті. Қаланың экономикасы нацистер кезінде қару-жарақ өндірісінің орталығы ретінде қайта жанданды, бірақ нацистер еврей кәсіпкерлерін өз иеліктерін сатуға мәжбүрлегенде және Германиядан қашпағандардың көпшілігін өлтіргенде, кәсіпкерлік таланттардан айырылды.
Дүниежүзілік соғыстардан кейін
Екінші дүниежүзілік соғыс Берлиннің өнеркәсіптік инфрақұрылымына қатты зақым келтірді, ал "соғыс өтемақысы" ретінде машиналар мен басқа да күрделі жабдықтарды кеңестік экспроприациялау Берлиннің өнеркәсіптік базасына одан әрі зақым келтірді. Советтердің көлікке қатысты шектеулері Батыс Германиямен қарым-қатынасқа кедергі келтірді және Берлин Германияның қаржы орталығы ретінде рөлін қайтадан жалғастырады деген үмітті жойды; Банктердің көпшілігі Франкфуртта штаб-пәтерлерін құрды. Шығыс Берлинде социалистік орталық жоспарлаушылар өндірістік секторды қайта құруға тырысты, бірақ ол халықаралық бәсекеге қабілетті немесе нарықтық сұранысқа жауап бермейтін болды. Батыс Берлин экономикасы мемлекеттік субсидияларға және білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы ретінде оның рөліне тәуелді болды.
Қайта бірігу
Берлин мен Германияның бірігуі шығыс Берлиндегі көптеген өндірушілердің құлдырауына әкелді, олар базардағы батыс бәсекелестермен бәсекелесе алмады. Жұмыссыздықтың көптігі тек ішінара ғана Шығыс Берлиннің инфрақұрылымын қайта құру мен жаңартуға қатысатын құрылыс және инфрақұрылымдық секторлардағы жұмыс орындарының өсуімен өтелді. 1999 жылы федералды үкіметтің Бонннан Берлиндегі орнына көшірілуі экономикалық ынталандыруға және Берлиндегі мемлекеттік қызметкерлердің, парламенттік қызметтердің, лоббистердің және журналистиканың он мыңдаған жұмыс орындарына әкелді. Берлиннің қызмет көрсету саласы сонымен қатар айналадағы аймақпен көлік және байланыс байланыстарының жақсаруынан пайда көрді. Кейбір өндірістік өндірістер қалада қалып отыр (Siemens және Bayer Schering Pharma штаб-пәтері Берлинде орналасқан), ал қызмет көрсету салалары қаланың экономикалық тірегіне айналды. Ғылыми-зерттеу және даму саласы маңызды орын алды, ал Берлин 2006 жылы Еуропалық Одақтағы ең инновациялық үш аймақтың қатарына енді (Баден-Вюртемберг пен Иль-де-Франстан кейін). Сол жылы жұмыссыздық деңгейі жоғары болып қалды, ол 2006 жылы 16,5% құрады. Жылдам дамып келе жатқан салалар: байланыс, биология, ақпараттық және коммуникациялық технологиялармен мобильділік және қызмет көрсету, БАҚ және музыка, жарнама және дизайн, биотехнология және экологиялық қызмет көрсету, көлік және медициналық инженерия. 2015 жылдан бері Берлин әлемдегі ең үздік конгресс қаласы болып табылады және онда Еуропаның ең ірі конгресс орталықтарының бірі - CityCube Berlin (бұрынғы Internationales Congress Centrum) орналасқан. Ол 592 қонақ үйді қамтитын 90,700 төсекпен (2007 жылғы деректер) және 2011 жылы 9,8 миллион турист 22 миллионнан астам түндеген туристік секторға ықпал етеді. Берлин Еуропалық Одақтағы ең көп саяхат жасалатын үшінші қала болып табылады. Берлин экономикасы 2005-2013 жылдар аралығында Германияның орташа деңгейінен жоғары деңгейде өсті. Бұл үрдіс жалғасады, инфрақұрылымның маңызды жақсаруы, мысалы, Еуропадағы ең үлкен станция, Берлин Гауптбанхоф (2006 жылы ашылды), Германиядағы ең үлкен 3-ші әуежай, Берлин Бранденбург әуежайының ашылуы, 2020 жылы заманауи әуежай орталығы ретінде қызмет етуге жарамсыз болған Тегель әуежайының орнын толтырады. Сонымен қатар, Берлиннің танымал музыка сахнасы қаладағы әйгілі клубтарға ұшып келетін он мыңдаған жас туристерді тартады, бұл экономиканың маңызды бөлігіне айналды және ол неміс киносындырын дамыту органының үлгісі бойынша қала музыка кеңесінің қолдауына ие болады.
Туризм
2014 жылдың желтоқсанына сәйкес Берлинде 788 қонақ үй бар, олардың ішінде 134 399 төсек бар. 2016 жылы Берлиндегі келушілер саны 31,1 млн түнделумен (+2,7%) және 12,9 млн қонақпен (+2,9%) рекордтық көрсеткішті құрады. Берлинде жылына 135 миллионға жуық күндізгі келуші бар, бұл оны Еуропадағы ең көп саяхат етілген қалалар арасында үшінші орынға қояды. 2016 жылы түндегендердің 46 пайызын шетелдік қонақтар құрады. Ең көп келушілер Германия, Ұлыбритания, АҚШ, Испания, Италия, Нидерланды, Франция, Швейцария, Дания, Швеция және Польшадан келеді. ICCA статистикасына сәйкес 2015 жылы Берлин әлемдегі конференциялар ұйымдастырушыларының ішіндегі ең жоғары орында болды. Ол Messe Berlin-дегі Еуропаның ең үлкен конгресс орталықтарының бірі. Бірнеше ірі сауда жәрмеңкелері, мысалы тұтынушы электроника жәрмеңкесі IFA, ILA Берлин әуе шоуы, Берлин мода апталығы (оның ішінде нан мен сары май сауда шоуы), Жасыл апта ("Grüne Woche"), InnoTrans көлік жәрмеңкесі, ересектер үшін ойын-сауық жәрмеңкесі Венера және ITB туристік жәрмеңкесі.
Медиа
Берлинде көптеген халықаралық және өңірлік теледидар мен радио станциялары орналасқан. RBB мемлекеттік телеарнасының бас кеңсесі Берлинде, сонымен қатар коммерциялық MTV Germany, Comedy Central және Welt телеарналары бар. Неміс халықаралық қоғамдық телерадиокомпаниясы Deutsche Welle теледидар өндірісі Берлинде орналасқан, ал Германияның көпшілік ұлттық телерадиокомпаниялары, соның ішінде Das Erste, ZDF және RTL бар. Берлинде Германиядағы ең көп күнделікті газеттер бар, көптеген жергілікті кең таралған (Berliner Morgenpost, Berliner Zeitung, Der Tagesspiegel) және үш ірі таблоидтар, сондай-ақ әр түрлі өлшемі бар ұлттық күнделікті газеттер, әрқайсысы әртүрлі саяси бағытқа ие, мысалы Die Welt, Junge Welt, Neues Deutschland және Die Tageszeitung. The Exberliner - ай сайын шығатын журнал, Берлиннің ағылшын тіліндегі мерзімді басылымы, ол өнер мен ойын-сауыққа баса назар аударады. Берлинде сонымен қатар екі ірі неміс тіліндегі баспа үйлері - Уолтер де Грюйтер және Аксель Спрингер орналасқан. Олардың әрқайсысы кітаптар, мерзімді басылымдар және мультимедиа өнімдерін шығарады.
Шығармашылық индустрия
Шығармашылық өнер мен ойын-сауық саласы Берлин экономикасының маңызды және едәуір секторы болып табылады. Шығармашылық өнер секторына музыка, кино, жарнама, сәулет, өнер, дизайн, сән, сахналық өнер, баспа, ҒЗТ, бағдарламалық қамтамасыз ету, теледидар, радио және бейнеойындар кіреді. 22 600-ге жуық шығармашылық кәсіпорын, негізінен ШОБ, 18,6 млрд. евродан астам жалпы кіріс жинады. 2005 жылы Берлиндегі шығармашылық индустрияның үлесі оның жалпы ішкі өнімінің шамамен 20%-ын құрады. Берлин Еуропа және Германия кино өнеркәсібінің маңызды орталығы болып табылады. Бұл аймақта 1000-нан астам кино және теледидар өндірісі компаниялары, 270 кинотеатр жұмыс істейді, ал жыл сайын 300-ге жуық ұлттық және халықаралық бірлесіп түсірілген фильмдер түсіріледі. Тарихи Бабелсберг студиясы мен UFA продюсерлік компаниясы жақын орналасқан Потсдам, сондай-ақ Бабелсберг кино университеті. Rise FX секілді компаниялар халықаралық кино өндірісі үшін арнайы эффекттер жасайды. Қалада Еуропалық кино академиясы мен Неміс кино академиясы орналасқан, сондай-ақ жыл сайынғы Берлин кинофестивалі өтеді. 1951 жылы құрылған бұл фестиваль 1978 жылдан бері жыл сайын ақпан айында өткізіледі. 430 000-нан астам адам қатысқан бұл әлемдегі ең үлкен кинофестиваль.
Білім беру және ғылыми-зерттеу
Берлин-Бранденбург астанасы Еуропалық Одақтағы жоғары білім беру және ғылыми-зерттеу орталықтарының бірі болып табылады. Қалада төрт мемлекеттік ғылыми-зерттеу университеті және 27 жеке, кәсіптік және техникалық колледждер (Hochschulen) бар, олар көптеген пәндерді ұсынады. 2016-2017 оқу жылында 180 000-нан астам студент (2015-2016 жылдарға қарағанда +1,8%-ға) жазылды. Үш ірі университеттердің 100 000-ға жуық студенттері бар. Олар: 34 000 студенті бар Берлиндегі Гумбольдт университеті (HU Berlin), 34 500 студенті бар Берлиндегі еркін университет (Freie Universität Berlin, FU Berlin) және 30 000 студенті бар Берлиндегі техникалық университет (TU Berlin). Университет дер Кунсте (UdK) -де 4000-ға жуық студент, ал Берлин экономика және құқық мектебінде 10 000-ға жуық студент бар. Қалада Фраунгофер қоғамы, Готфрид Вильгельм Лейбниц ғылыми қоғамдастығы және Макс Планк қоғамы сияқты жоғары ғылыми-зерттеу мекемелері бар, олар өздерінің университеттерінен тәуелсіз немесе тек еркін байланысты. Зерттеу мен әзірлеу саласында 62 мың ғалым жұмыс істейді. Қала Еуропалық инновациялар және технологиялар институтының (EIT) білім және инновациялық қауымдастықтарының (Болашақ ақпараттық және коммуникациялық қоғам және климаттың өзгеруін азайту және оған бейімделу) орталықтарының бірі болып табылады.