Кіріспе

Еуропалық Одақ пен Гренландия арасындағы дипломатиялық қатынастар Гренландия - Дания Корольдігінің автономиялық аумағы (оған Дания мен Фарер аралдары да кіреді). Гренландия тұрақты даму үшін ЕО-дан қаржы алады және ЕО-мен ынтымақтастықты кеңейту туралы келісімдерге қол қойды. Еуропалық Одақпен байланысты қарым-қатынас сонымен бірге Гренландияда тұратын Дания Корольдігінің барлық азаматтары (Гренландия азаматтары) Еуропалық Одақ азаматтары болып табылады. Бұл Гренландия тұрғындарына ЕО-да еркін жүріп-тұруға және тұруға мүмкіндік береді. Гренландия 1973 жылы Даниямен бірге сол кездегі Еуропалық қоғамдастыққа граф ретінде қосылды, бірақ 1979 жылы Дания Корольдігіне ішкі басқаруды енгізгеннен кейін автономияға ие болғаннан кейін Гренландия 1982 жылы шығуды дауыс берді және 1985 жылы ШТҰ-ға айналды. Шығудың басты себебі - ортақ балық шаруашылығы саясатына қатысты келіспеушіліктер және Гренландияның балық ресурстарын қайтадан бақылауға алу, содан кейін олар Еуропалық Одақтың суларынан тыс жерде қалады.

Сауда

2010 жылы Гренландияның ЕО-ға экспорты 331 млн. евроны құрады (Гренландияның жалпы экспортының 92,7%-ы), ал Гренландияның ЕО-дан импорты 614 млн. евроға (68,9%-ы) бағаланды. ЕО-ға экспорт негізінен азық-түлік пен тірі жануарлар (89%) болды. ЕО-дан импортқа минералды отын, майлау материалдары (және осыған байланысты тауарлар), машиналар мен көлік құралдары (жалпы алғанда 47%) кірді. Гренландияның негізгі сауда серіктесі - Еуропалық Одақ. Гренландия Еуропа Одағының 103-ші ірі сауда серіктесі болып табылады. 2009 жылы ЕО-ның тұмсық өнімдеріне тыйым салуы жануарларға қатыгездік жасауды негізге ала отырып, тұмсық терісін импорттауға тыйым салды, бірақ жергілікті өмір салтын қорғау үшін Гренландия мен Канададағы инуит қауымдастықтарына ерекшелік жасады. Бұл тыйым халықты бақылау үшін шағын аулауға ғана жол береді, ал жергілікті айналымға арналған өнімдер ЕО-ға кіруге рұқсат етілмейді. Бұл тыйым Арктикалық шеңбердегі халықтардың ашуын тудырды, олар үлкен көлемде теңіз торғайларын аулаудан түскен өнімге тәуелді. Гренландияның теңіз торғайларының экспорты 2006 жылдан бері бірнеше жыл ішінде жылына 60 млн. дан 6 млн. данға дейін 90%-ға төмендеді.

ШТҰ мәртебесі

Гренландия Даниямен саяси қатынастары бойынша Еуропалық Одақтың теңізден тыс елдер мен аумақтарының бірі болып табылады. Нәтижесінде Гренландия қауымдастық келісімдері арқылы Еуропалық Одақтың ішкі нарығына біраз ықпалдасты. Бұл да ЕО-ның ортақ сыртқы тарифінің аясында, бірақ олар кедендік алымдарды кемсітушіліксіз түрде алуға құқылы. Гренландия азаматтары Еуропалық Одақ азаматтығына ие. ШОТ азаматтарына Еуропалық Парламент сайлауына қатысу және дауыс беру құқығы, тиісті мүше мемлекеттердің Қоғамдастық заңдарына сәйкес белгілеген шарттарына сәйкес берілуі мүмкін. 2006 жылға дейін Гренландияға берілетін барлық ЕО қаражаты (сонда жылына 42,8 млн. евро) ЕО мен Гренландия арасындағы балық аулау туралы келісім арқылы берілді. 2007-2013 жылдар аралығында ЕО балық аулаудан басқа салаға жылына 25 млн. евро қаржы бөлді. 1985 жылы ЕО-дан шыққаннан кейін (осыған төмендегідей қараңыз) оған шамамен бұрынғы ЕО-ның құрылымдық қорларынан алған сомасына (оның бөлінуіне байланысты алу құқығын жоғалтып алған) көмек берілді. Бұл Гренландияның бюджетінің шамамен 7%-ын құрады. Балық аулау келісімінің негізінде төленген сома Гренландияның суларында балық аулайтын ЕО кемелеріне және Гренландияның балық аулау флотын қайта құруға көмектесу үшін төленді. Алайда, бұл келісімді Еуропалық есеп палатасы қабылдамады, өйткені ол Еуропалық Одақтың ауланған балық санына қарағанда өте жоғары сома төлейтінін айтты.

ОКТА

Гренландия Еуропалық Одақтың теңізден тыс елдер мен аумақтары қауымдастығына қосылды. Ол 2000 жылы 17 қарашада Бельгияның Брюссель қаласында өткен теңізден тыс елдер мен аумақтар премьер-министрлерінің конференциясында құрылды. Оған Еуропалық Одақтың барлық дерлік мүше мемлекеттерінің аумақтары кіреді, олардың мақсаты - теңіздегі елдер мен аумақтардың экономикалық дамуын және Еуропалық Одақпен ынтымақтастықты жақсарту. Қазіргі уақытта оның 22 мүшесі бар. 2008 жылдың 25 маусымында Брюсселде ЕО мен ОКТА арасындағы ынтымақтастық туралы шартқа қол қойылды. 2012 жылы Гренландия және Гренландияның премьер-министрі Купик Клейст ұйымның төрағалығын атқарды.

ЕС-Гренландия серіктестігі

Гренландияға ЕО қаржылай көмек көрсетіледі. 2007-2013 жылдар аралығында ЕО шамамен 190 млн. евро бөлді, ал 2014-2020 жылдар аралығында 217,8 млн. евроны тұрақты дамуға, әсіресе білім беруге бағыттау жоспарланған. 2015 жылы Дания, Гренландия және ЕО арасында тығыз қарым-қатынас туралы бірлескен декларацияға қол қойды. 2015 жылдың наурыз айында Еуропалық одақ комиссиясының төрағасы, Данияның премьер-министрі және Гренландияның премьер-министрі "Еуропалық одақтың Гренландиямен қарым-қатынасын сипаттайтын "шатыр" негіздемелік құжатқа" қол қойды, "Бір жағынан Еуропалық одақ, екінші жағынан Гренландия үкіметі мен Дания үкіметі арасындағы қарым-қатынастар туралы бірлескен декларация". Осы құжат арқылы ЕО Гренландиямен ұзақ уақыттан бері жалғасып келе жатқан байланысын растайды және Гренландияның ЕО үшін геостратегиялық маңыздылығын қайталайды. Брексит туралы пікірталастар Гренландияда Еуропалық Одақ туралы әңгімелерді жандырды және аралдың Одаққа қайта қосылуына шақырулар болды.

ЕО-дан тыс жерлерде

Гренландия 1973 жылы Даниямен бірге Еуропалық қоғамдастыққа қосылды. Сол кезде Гренландияда Даниядан автономия жоқ еді, ол 1979 жылы пайда болды. Гренландия резидент еместер мен балық шаруашылығы үшін бизнесті шектеу сияқты кейбір ерекше жағдайларға қол жеткізді. Гренландия 1979 жылғы парламент сайлауында бір Еуропалық Парламент мүшесіне құқылы болды. Гренландия 1985 жылы 1982 жылы референдумда 53% дауыс беру арқылы шығып кетті. Гренландия туралы келісім олардың шығуын ресми түрде бекітті. Гренландияның Еуропалық Одаққа қайта қосылуы мүмкін екендігі туралы кейбір болжамдар болды, бірақ бұл жақын арада орын алуы екіталай. 2007 жылдың 4 қаңтарында Данияның Jyllands Posten күнделікті газеті Гренландияның бұрынғы даниялық министрі Том Хойемнің "Егер Гренландия қайтадан ЕО-ға мүше болса, мен таңғалмас едім. ЕО-ға Арктика терезесі қажет, ал Гренландия Арктиканың алып мүмкіндіктерін жалғыз өзі басқара алмайды" деген сөздерін келтірді. Бұл талқылау 2008-2011 жылдардағы Исландияның қаржы дағдарысы кезінде қайта жанданды. Гренландия, Норвегия және Исландияның ЕО-дан тыс қалуының басты себебі - ЕО-ның ортақ балық шаруашылығы саясаты. 2011-2013 жылдар аралығында ЕО-ға мүшелік туралы Исландияның келіссөздері осы саясатқа ерекшелік жасауы мүмкін деген үміт бар еді, бірақ келіссөздер ешқашан осыншалықты алыс болған жоқ. "Арктиканың ғажайып мүмкіндіктері" дегеніміз - кен өндіру сияқты табиғи ресурстар. Исау темір кеніші деген үлкен темір кен орны бар. Гренландия оны әзірлеудің үлкен шығындарын қаржыландыра алмайды және мұндай тәжірибесі жоқ, сондықтан ол шетелдік компаниямен келісімшарт жасасты, ол темірдің төмен бағасына байланысты оны әзірлеуді бастамады.