Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тенис немесе Тиннис () - Египеттегі ортағасырлық қала, қазір жоқ. Бұл қала 9 - 11 ғасырларда ең гүлденген, бірақ кейіннен жойылып кеткен. Ол 31°12′С, 32°14′Ш аралығында, Манзала көлінің аралында, Порт-Саидтан оңтүстік-батыста орналасқан.
Tennis or Tinnīs (, ) was a medieval city in Egypt which no longer exists. It was most prosperous from the 9th century to the 11th century until its abandonment. It was located at 31°12′N 32°14′E, on an island in Lake Manzala, southwest of Port Said.
Этимология
Қаланың атауы сол кездегі Манзала көлінің атауы болған Тиннис көлінен алынған.
The city's name was taken from Lake Tinnis, Lake Manzala's name at the time.
Даму
Тиннис Мысырдың ауыл шаруашылығы өнімдерін, әсіресе тоқыма бұйымдарын экспорттаған маңызды порт болды, ол өзінің географиялық орналасуына байланысты бүкіл Таяу Шығыста танымал болды. Мұхаммед әл Идрисидің айтуынша, орта ғасырларда Нілдің негізгі шығыс қонысы қызмет етті. Қосалқы өзенді пайдалану арқылы кемелер Тынис көлінің тыныш суларына дейін жетіп, Жерорта теңізіне кірмей, қатты толқындардан аулақ бола алды. Бұл сол дәуірдегі кемелерге теңізге тікелей кіру үшін үлкен проблема болды. Ибн Зулактың айтуынша, көл қайықтар үшін Дамиетта немесе Рашид сияқты теңізге құятын Нил өзенінен айырмашылығы, қиын жағдайларды күтуге мүмкіндік берді, бұл оны "Византия, франк шеткері, Кипр, Левант жағалауының барлық ұзындығы және Ирактың порттары" портқа айналдырды. Фатимид халифалығы кезінде қалаға келген ХІ ғасырдағы саяхатшы Насыр Хусров оның 50,000 тұрғыны, 10,000 дүкендері және екі үлкен жұма мешіті бар тығыз орналасқандығын хабарлады. Халықтың басым көпшілігі христиан копттері, үлкен бағаға сатылатын маталар тоқумен айналысты: қарапайым зығыр киім жүз алтын динарға сатылатын, ал күрделілері мыңдаған бағаға сатылатын. Осылайша мемлекет бұл маталардың өндірісі мен сатылуын қатаң реттеді, бұл Фатимид қазынасына орасан зор табыс әкелді. Олардың әр түрлі қайықтары болды, соның ішінде балық аулайтын қайықтар, креветка аулайтын қайықтар және әр түрлі өлшемдегі карп аулайтын қайықтар бар, олар балықтардың бірнеше түрін жинады, мысалы, мысық, балық, қарбаяқ, краб, селинг, дельфин, тунна немесе акула. Тиннис тұрғындары жыл бойы астықтан, соның ішінде бидай, арпа және бақша өнімдерінен де бас тартады. Сол жерде жыл бойы астық ұнтақтауға, оны қабықтан шығаруға және ұнтақтауға 160 диірмен қолданылған. Тиннис базарлары саудагерлерге арналған көптеген ірі базарлармен гүлденген. Онда 2500-ден астам дүкен бар, оның 150-і текстильді бұйымдар сататын дүкендер. Тинниде бес мың тоқушы жұмыс істеді, онда он мыңнан астам жұмысшы жұмыс істеді. Сондай-ақ, алтынмен өрнектелген тоқылған киім, бархат және жібек мата сияқты арнайы маталар жасалды, олар көптеген қолданбалар үшін, соның ішінде бас киім, диван, орындықтар, шатырлар және перделер ретінде пайдаланылатын.
Tinnis was an important port, exporting agricultural products of Egypt, particularly textiles, of which itself is famed for producing throughout the Middle East, due to its geographical location served by the main eastern tributary of the Nile in medieval times, according to Muhammad al Idrisi. By using the tributary, ships could enter the calmer waters of Lake Tinnis before entering the Mediterranean proper to avoid rough waves, which was a huge problem for ships at that era should they directly enter the sea, owing to the conditions at the mouth. The lake allowed for boats to wait out rough conditions unlike at Damietta or Rashid where the Nile empties directly into the sea, which made it a "port of the lands of Byzantium, the Frankish periphery, Cyprus, the whole length of the Levant coast and the entrepôts of Iraq" according to Ibn Zulaq. The 11th century traveller Nasir Khusraw, who visited the city during the Fatimid Caliphate, reported that it was densely populated, with 50,000 inhabitants, 10,000 shops and two large Friday mosques. The population, mostly Christian Copts, were employed in weaving textiles which could fetch enormous prices: a simple linen garment could be sold for a hundred gold dinars, more elaborate ones fetched prices in the thousands. The state thus tightly regulated the production and sale of these textiles, which resulted in enormous proceeds for the Fatimid treasury. They had various boats, including fishing boats, shrimp catchers boats, and carp catchers boats of all sizes that would gather several types of fish like perch, catfish, eel, crab, herring, dolphins, tuna, or shark. The people of Tinnis also relief on grains throughout the year, including wheat, barley, and legumes. There were 160 mills that were used to grind, husk, and knead the grains throughout the year. Tinnis had a prosperous market, with numerous large markets for merchants. There were over 2,500 shops, with 150 shops that specialized in textiles. Tinnīs had five thousand weaving looms, which employed over ten thousand workers. Special textiles were also made such as woven gilded clothes, velvet, and silken cloth embroidered with gold, would be used for numerous applications, including as headdresses, sofas, chairs, canopies, and curtains.
Мәдениет және ойын-сауық
Тиннидегі базар инспекторы болған Мұхаммед ибн Ахмад ибн Сәлім қала тұрғындарының жақсы және жағымды өмір сүруіне мүмкіндік беретін таза ауаның бар екенін атап өтті. Тиннис тұрғындары жомарт, игілік пен қайырымдылық танытып, өмірлеріне қанағатпен қараған. Қаладағы қуаныш пен бақыт музыка тыңдаудан, саяхаттан да пайда болды. Тиннидегі адамдар сурет салу, сурет салу, кестелеу немесе мата бояу сияқты шығармашылықпен айналысатын. Олар мүмкіндігінше саяхатқа шығатын, сондай-ақ басқа саяхатшылар мен сырт адамдармен өте достық қарым-қатынаста болған. Тинни тұрғындары негізінен ислам дінін ұстанады, қала бойынша 167 намаз орындары мен минареттері бар мешіттер бар. Тинниде 72 шіркеу бар еді. Алайда олар 1012-1013 жылдары әл Хаким би Амр Аллаһтың тұсында қудаланды. Кейін шіркеулер қиратылып, олардың орнына мешіттер салынды.
Muhammad ibn Ahmad ibn Salim, who was a market inspector in Tinnīs noted that the city had healthy air which allowed for its inhabitants to have fine and pleasant lives. The people of Tīnnis were known to be generous and wholesome companions, who were very satisfied with their life without hardship. The joy and happiness throughout the city were also generated from listening to music and traveling. People in Tinnīs would entertain themselves through creative activities such as painting, drawing, embroidery, or dyeing textiles. They would also travel when possible and were known to be very friendly to other travelers and outsiders. The people of Tinnīs primarily practiced Islam, with 167 prayer areas and mosques with minarets reported around the city. There were also 72 churches that were used by Christians in Tinnīs. However, they were persecuted under al Hakim bi Amr Allah in 1012–1013. The churches were then destroyed and replaced with mosques.
Тастауы
Қаланың сыртқы орналасуы, суды табуды қиындатады, сондай-ақ тығыз жағдайлары теріс болды. Оның үстіне, қала сыртынан орналасқандықтан, оны теңізден келген жаулардан, әсіресе крест әскерлерінен қорғау қиын болды. 1192-93 жылдары Саладин азаматтық елді мекенді тастап кетуді бұйырды, тек әскери қамал қалды, ал сауда Дамиеттаның қорғанысқа қабілетті портқа көшірілді. Дамиетта қоршауланғаннан кейін мысырлық билік қалмақты қиратты.
The city's outward location, that makes water difficult to come by, as well as cramped conditions were negatives. Moreover, its outward location meant difficulty defending it against seaborne enemies, especially the crusaders. In 1192–93 Saladin ordered the abandonment of the civic settlement, leaving only a military fort whilst commerce was moved to the more defensible port of Damietta. Following the siege of Damietta, Egyptian authorities razed the fort.