Кіріспе

Тенис немесе Тиннис () - Египеттегі ортағасырлық қала, қазір жоқ. Бұл қала 9 - 11 ғасырларда ең гүлденген, бірақ кейіннен жойылып кеткен. Ол 31°12′С, 32°14′Ш аралығында, Манзала көлінің аралында, Порт-Саидтан оңтүстік-батыста орналасқан.

Этимология

Қаланың атауы сол кездегі Манзала көлінің атауы болған Тиннис көлінен алынған.

Даму

Тиннис Мысырдың ауыл шаруашылығы өнімдерін, әсіресе тоқыма бұйымдарын экспорттаған маңызды порт болды, ол өзінің географиялық орналасуына байланысты бүкіл Таяу Шығыста танымал болды. Мұхаммед әл Идрисидің айтуынша, орта ғасырларда Нілдің негізгі шығыс қонысы қызмет етті. Қосалқы өзенді пайдалану арқылы кемелер Тынис көлінің тыныш суларына дейін жетіп, Жерорта теңізіне кірмей, қатты толқындардан аулақ бола алды. Бұл сол дәуірдегі кемелерге теңізге тікелей кіру үшін үлкен проблема болды. Ибн Зулактың айтуынша, көл қайықтар үшін Дамиетта немесе Рашид сияқты теңізге құятын Нил өзенінен айырмашылығы, қиын жағдайларды күтуге мүмкіндік берді, бұл оны "Византия, франк шеткері, Кипр, Левант жағалауының барлық ұзындығы және Ирактың порттары" портқа айналдырды. Фатимид халифалығы кезінде қалаға келген ХІ ғасырдағы саяхатшы Насыр Хусров оның 50,000 тұрғыны, 10,000 дүкендері және екі үлкен жұма мешіті бар тығыз орналасқандығын хабарлады. Халықтың басым көпшілігі христиан копттері, үлкен бағаға сатылатын маталар тоқумен айналысты: қарапайым зығыр киім жүз алтын динарға сатылатын, ал күрделілері мыңдаған бағаға сатылатын. Осылайша мемлекет бұл маталардың өндірісі мен сатылуын қатаң реттеді, бұл Фатимид қазынасына орасан зор табыс әкелді. Олардың әр түрлі қайықтары болды, соның ішінде балық аулайтын қайықтар, креветка аулайтын қайықтар және әр түрлі өлшемдегі карп аулайтын қайықтар бар, олар балықтардың бірнеше түрін жинады, мысалы, мысық, балық, қарбаяқ, краб, селинг, дельфин, тунна немесе акула. Тиннис тұрғындары жыл бойы астықтан, соның ішінде бидай, арпа және бақша өнімдерінен де бас тартады. Сол жерде жыл бойы астық ұнтақтауға, оны қабықтан шығаруға және ұнтақтауға 160 диірмен қолданылған. Тиннис базарлары саудагерлерге арналған көптеген ірі базарлармен гүлденген. Онда 2500-ден астам дүкен бар, оның 150-і текстильді бұйымдар сататын дүкендер. Тинниде бес мың тоқушы жұмыс істеді, онда он мыңнан астам жұмысшы жұмыс істеді. Сондай-ақ, алтынмен өрнектелген тоқылған киім, бархат және жібек мата сияқты арнайы маталар жасалды, олар көптеген қолданбалар үшін, соның ішінде бас киім, диван, орындықтар, шатырлар және перделер ретінде пайдаланылатын.

Мәдениет және ойын-сауық

Тиннидегі базар инспекторы болған Мұхаммед ибн Ахмад ибн Сәлім қала тұрғындарының жақсы және жағымды өмір сүруіне мүмкіндік беретін таза ауаның бар екенін атап өтті. Тиннис тұрғындары жомарт, игілік пен қайырымдылық танытып, өмірлеріне қанағатпен қараған. Қаладағы қуаныш пен бақыт музыка тыңдаудан, саяхаттан да пайда болды. Тиннидегі адамдар сурет салу, сурет салу, кестелеу немесе мата бояу сияқты шығармашылықпен айналысатын. Олар мүмкіндігінше саяхатқа шығатын, сондай-ақ басқа саяхатшылар мен сырт адамдармен өте достық қарым-қатынаста болған. Тинни тұрғындары негізінен ислам дінін ұстанады, қала бойынша 167 намаз орындары мен минареттері бар мешіттер бар. Тинниде 72 шіркеу бар еді. Алайда олар 1012-1013 жылдары әл Хаким би Амр Аллаһтың тұсында қудаланды. Кейін шіркеулер қиратылып, олардың орнына мешіттер салынды.

Тастауы

Қаланың сыртқы орналасуы, суды табуды қиындатады, сондай-ақ тығыз жағдайлары теріс болды. Оның үстіне, қала сыртынан орналасқандықтан, оны теңізден келген жаулардан, әсіресе крест әскерлерінен қорғау қиын болды. 1192-93 жылдары Саладин азаматтық елді мекенді тастап кетуді бұйырды, тек әскери қамал қалды, ал сауда Дамиеттаның қорғанысқа қабілетті портқа көшірілді. Дамиетта қоршауланғаннан кейін мысырлық билік қалмақты қиратты.