Кіріспе

Римдік комик ақын (б.з.д. 220 ж. – б.з.д. 166 ж.)

Статий Цецилий, сондай-ақ Цецилий Статий (/s//ɪ/'s//iː//l//i//ə//s// /'/s//t//eɪ//ʃ//i//ə//s/; б.з.д. 220 ж. – б.з.д. 166 ж.), кельттік римдік комик ақын болған.

Өмір және жұмыс

Эннийдің замандасы және жақын досы, дәстүр бойынша ол кельттік Инсубриялық галлдар аумағында, шамамен Медиоланумда туған және Рим-Галлия соғыстары кезінде (шамамен 200 ж.) тұтқын ретінде Римге әкелінген болуы мүмкін. Бастапқыда құл болған ол, өзінің қамқоршысынан, әдетте Метеллдердің бірінен, Цецилий есімін алған. Дегенмен, бір дереккөз бойынша, ол Самнит тегінен шыққан, оның отбасы Екінші Пуний соғысынан кейін Цизальпин Галлиясына қоныс аударған. Бұл жағдайда ол галлик инсубриялық емес, латын тіліне жақын тілдің ана тілі болған. Ол жерде ол 200 ж. Цизальпин Галлиясындағы Легат Легионбус Препозитус Марк Цецилий Дентердің назарына ілігіп, оны Римге таныстырған. Ол грек пьесаларын, әсіресе Менандрдың «Жаңа комедия» жазушыларынан, рим сахнасына бейімдеп өмір сүрген. Егер Суетонийдің Теренций өмірнамасындағы мәлімдеме дұрыс болса және оқу дұрыс болса, Цецилийдің пікірі соншалықты құрметтелгендіктен, оған Теренцийдің «Андриясын» (б.з.д. 166 ж. қойылған) оқып, пікір білдіруге бұйрық берілген. Бірнеше сәтсіздікке ұшырағаннан кейін, Цецилий жоғары беделге ие болды. Драматург-сыншы Волкаций Седигит оны комедия ақындарының ішінде бірінші орынға қойды; Варро оны пафосқа және сюжет құру шеберлігіне ие деп бағалады; Гораций (Хабарламалар, II.I.59) оның қадір-қасиетін Теренцийдің өнерімен салыстырды. Квинтилиан (Риторика институты, X.I.99) оның туралы біршама теріс пікір білдірді, ал Цицерон, Цецилий комедия ақындарының бастысы болуы мүмкін екенін мойындағанмен де (Риторика туралы ең жақсы түр, I), оны Теренцийден стиль және латын тілінде кемсіртеді (Аттикке хаттар, VII.3), бұл оның шетелдік тегін ескере отырып, табиғи болды. Оның пьесаларын авторды атамай-ақ атауға болатындығы (Цицерон, Соңғы мақсаттар, II.7) олардың кең танымалдылығының дәлелі. Цецилий грек түпнұсқаларын өңдеуде Плавт пен Теренцийдің арасында орын алады; ол Плавт сияқты грек және римдік нәрселерді шатастырмады, сондай-ақ Теренций сияқты римдеуге болмайтын нәрсенің бәрін жоймады. Оның пьесаларының фрагменттері негізінен Аул Геллиуспен сақталған, ол «Плоциумнан» (Жалға) бірнеше үзінділерді Менандрдың түпнұсқа грек тіліндегі мәтінімен бірге келтіреді, бұл Плавттың «Бакхидтерінен» басқа, рим комедиясын оның грек үлгісімен салыстыруға бірегей мүмкіндік береді. Цецилийдің аудармасы, кең және тікелей аударма емес, түпнұсқаның рухын толыққанды қайта жаңғыртпайды. Оның комедияларында «әдеби және әлеуметтік мәселелер, көбінесе жақын отбасы, қарым-қатынастар және жеке істердің қоғамдағы жағдайына тигізетін әсері туралы» ойлар кездеседі.