Кіріспе
Пуэрто-Риконың қайта құру басқармасы (PRRA) - президент Франклин Делано Рузвельт әкімшілігі құрған Жаңа келісімнің әліпбилік агенттіктерінің бірі. 1935 жылы 28 мамырда құрылған PRRA-ның алғашқы директорларына американдық журналист және саясаткер Эрнест Грунинг және Пуэрто-Риколық педагог және саясаткер Карлос Шардон кірді. Ішкі істер департаменті мен Фермалық қауіпсіздік басқармасының (FSA) құзырына кіретін оның негізгі мақсаттары Ұлы депрессия кезінде Пуэрто-Рикода жұмыс орындарын құру, жер үлестіру, қоғамдық жұмыстар жобалары, сондай-ақ экологиялық және денсаулық сақтау бастамалары арқылы ұзақ мерзімді экономикалық тұрақтылықты орнату болды. Агенттік 1955 жылы 15 ақпанда ресми түрде таратылды.
The Puerto Rico Reconstruction Administration (PRRA) was one of the alphabet agencies of the New Deal established by the administration of President Franklin Delano Roosevelt. Created on May 28, 1935, the PRRA's first directors included American journalist and politician Ernest Gruening and Puerto Rican educator and politician Carlos Chardón. Falling under the authority of the Department of the Interior and the Farm Security Administration (FSA) its primary goals were to establish long term economic stability in Puerto Rico during the Great Depression through job creation, land distribution, public works projects, as well as environmental and health initiatives. The agency was officially liquidated on February 15, 1955.
Экономикалық жағдайы және өмір сүру деңгейі
1929 жылы Ұлы депрессия басталған кезде Пуэрто-Риконың жұмысшы таптық азаматтары, әсіресе ауыл шаруашылығындағы жұмысшылар, экономикалық қиындықтарға тап болды. Испания 1898 жылы испан-американ соғысынан кейін Пуэрто-Риконың егемендігін АҚШ-қа бергеннен кейін арал АҚШ-тың қант, темекі, кофе және жеміс-жидек компанияларына пайда әкелген теңгерімсіз отаршылдық сауда қатынастары арқылы экономикалық жағынан АҚШ-қа тәуелді болды. 1910 жылы АҚШ-тың төрт қант корпорациясы қант құмырасын өсіру мен қант өндірісін 331%-ға көбейтті. 1921 жылы Америка Құрама Штаттарының темекі қоры Пуэрто-Рикодағы темекі және сигара нарықтарына монополияға ие болды, бұл оларға шағын көлемдегі темекі өсірушілерге қарағанда экономикалық артықшылық берді. Америкалық компаниялар кеңейіп, пайда тапқан кезде, қант қамыры мен басқа да ауыл шаруашылығы жұмысшылары 1898 және 1920 жылдар аралығында жалақысының өзгеруін көрген жоқ, ал Пуэрто-Рико жұмысшылары жалпы алғанда өмір сүру деңгейінің төмендігін бастан кешірді. Тамақ тапшылығы, санитарлық жағдайдың нашарлығы, кәріз жүйелерінің болмауы, жұмыс және өмір сүрудің қауіпті жағдайлары жұмыс орындарында болған жазатайым оқиғалар мен дизентерия, диарея, безгек және туберкулез сияқты аурулардан өлім-жітімнің жоғары деңгейіне әкелді. Депрессияға дейінгі жылдары арал мен әлемдік экономикадағы жағымсыз оқиғалар көптеген Пуэрто-Рико жұмысшыларының өмір сүру циклін жалғастырды. 1920 жылдары Пуэрто-Риконың екі негізгі экспорты, шикiзатты және кофе, 1928 жылы болған апатты дауылдан және онжылдықтың соңғы жартысында әлемдік нарықтардан сұраныстың төмендеуінен күрт төмендеді. 1930 жылы аралдағы жұмыссыздық шамамен 36% -ды құрады, ал 1933 жылы Пуэрто-Риконың жан басына шаққандағы табысы 30% -ға төмендеді (салыстыру үшін, 1930 жылы АҚШ-тағы жұмыссыздық шамамен 8% -ды құрады, ал 1933 жылы 25% -ға жетті). 1931 жылы ауыл шаруашылығында жұмыс істейтін жұмысшылардың орташа жалақысы балалардың күніне шамамен 23 цент, әйелдердің күніне 25 цент, ерлердің күніне 60 цент болды, бұл олардың жұмысының маусымдық сипатына байланысты өзгерді. Пуэрто-Риконың егістік жерлерінің басым бөлігі экспорттық дақылдарға арналған болғандықтан, Пуэрто-Рико отбасыларының табысының 98% -ы азық-түлік пен басқа да қажеттіліктерге жұмсалды, олар АҚШ-тан импортталып, қымбат бағамен сатылды. 1930 жылы АҚШ-қа ауыл шаруашылығы өнімдерін экспорттау Пуэрто-Риконың жалпы экспортының 94,3% -ын құрады, ал 1935 жылға қарай азық-түлік жалпы импорттың шамамен 33% -ын құрады.
Еңбек ереуілдері мен әлеуметтік тәртіпсіздіктер
Ұлы депрессияның басында жұмыссыздықтың жоғары деңгейі мен төмен жалақылар Пуэрто-Рикодағы жұмысшылар қозғалысының артуына әкелді, бұл американдық шенеуніктер мен бизнес мүдделерін алаңдатты. 1933 жылдың тамызынан бастап және келесі екі жыл бойы тоқыма, кеме, темекі, такси және қант өндірісіндегі 16000 жұмысшы арасында көптеген зорлық-зомбылық шабуылдар болды және америкалық мұнай және электр корпорацияларына қарсы бойкот жарияланды. Америкалық шенеуніктер Пуэрто-Риконың радикалды жұмысшы ұйымдарының басшылары Альбизу Кампос пен Хосе Энаморадо Куэстаның да алаңдаушылығын білдірді, олар да АҚШ-тан тәуелсіздікке шақырды. Бұл факторлар депрессияның экономикалық салдарларымен бірігіп, Рузвельт әкімшілігін Пуэрто-Рикоға бағытталған көмек, қалпына келтіру және қайта құру саясатын жасауға итермеледі.
Пуэрто-Риконың төтенше жағдайларды жою басқармасы (PRERA)
Пуэрто-Рикодағы жағдайды жақсарту үшін құрылған алғашқы Жаңа келісім агенттігі - 1933 жылы Пуэрто-Риконың төтенше жағдайларды жою басқармасы (PRERA). PRERA Федералдық төтенше жағдайларды жою басқармасының (FERA) басқаруымен жұмыс істеді және сәйкес гранттар арқылы тікелей көмек қорын және қоғамдық жұмыстар бастамалары арқылы жұмыс орындарын құруды қамтамасыз етеді. Оның директорлары Рузвельт тағайындаған Джеймс Борн және аралдың губернаторы америкалық Роберт Х. Гордың басшылығымен PRERA өтініш беру процесінде байқаусыздықтар болғандықтан, федералды үкіметтен тек 770 000 доллар алды. 1933 жылдың күзінде PRERA пуэрто-рикалықтардан келіп түскен көмекке өтінішті үнемі толтыра алмады, бұл шамамен айына 50 000 адам болды. Бағдарламаның салыстырмалы түрде тиімді еместігіне 1933 жылы Аграрлық түзету туралы заңға сәйкес ауыл шаруашылығы салығын енгізу себеп болды. Бұл салық өнімнің артықшылығына салынатын салық болды және Пуэрто-Риконың қаржы жағынан әлсіз отбасыларына азық-түлік бағасын көтеруге қызмет етті. PRERA-ның негізгі жетістіктері ауруларды бақылау шараларын жүзеге асыру, автомобиль жолдары инфрақұрылымын салу және мұқтаж отбасыларға азық-түлік таратумен байланысты.
Шардон жоспары
1934 жылы ұзақ мерзімді экономикалық қалпына келтіру мен реформалар қажеттігін мойындаған ауыл шаруашылығының көмекші хатшысы Рексфорд Г. Тугвелл, Пуэрто-Рико университетінің ректоры Карлос Шардон және Пуэрто-Рико либералды партиясының сенаторы Луис Муньос Маринь ұсыныс жасады. "Шардон жоспары" деп аталатын бұл жоспар Пуэрто-Рико экономикасын қайта құруға және отарлаудан босатуға шақырды. Аймақ пен өндіріс орындары 1900 жылғы Форкер актісіне және 1917 жылғы Джонс актісіне жазылған, сирек орындалатын жер иелену шаралары бойынша алынды. Пуэрто-Рикода жұмыс істейтін корпорацияларға 500 акрдан астам жерге иелік етуге тыйым салынған 500 акр заңын, әдетте, прокси-жер иелігі мен сабақтан қалу арқылы айналып өтуге болады. Шардонның ұсынысы бойынша тәркіленген жерлер шағын фермерлерге және жерсіздерге қайта бөлініп беріледі, олар өз кезегінде қантты АҚШ-қа тазарту үшін жібермей, жергілікті жерде өңдейді. Сондай-ақ, аралдарда жеміс-жидек пен көкөніс консервілеу және бөтелкеге салу зауыттарын құру, арал туризмін және картон өндірісін дамыту туралы ұсыныстар да бар. Жоспардың басты мақсаты - американдық корпорациялардың монополиясын бұзу, экономиканы әртараптандыру және Пуэрто-Риконың жалпы өмір сүру деңгейін көтеру үмітімен жергілікті өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы дамуын дамытуда қол жетімді жұмыс күшін пайдалану. Шардон жоспары ешқашан ресми түрде қабылданбады, өйткені ол АҚШ ауыл шаруашылығы министрінің қажетті мақұлдауын алмады. Оның іске асырылуына АҚШ қант компанияларының қаржыландыру және лобби мәселесі кедергі келтірді. Албису Кампос сияқты сыншылар бұл жоспарды және кейінгі қайта құру әрекеттерін жеткілікті радикалды емес деп мәлімдеді, өйткені олар Пуэрто-Риконың АҚШ-пен саяси және экономикалық ынтымақтастығын жеңілдетті. Кампос сондай-ақ 500 акрлық заңға өзгеріс енгізуді талап етті, ол жер иелену квотасын 300 акрға дейін өзгертеді.
Құру
1935 жылы 28 мамырда президент Рузвельт Пуэрто-Риконың қайта құру басқармасын (PRRA) 7057 атқарушы бұйрық бойынша құрды және ол Ішкі істер департаменті мен оның хатшысы Гарольд Айкестің басшылығымен жұмыс істейтін болды. Шардон жоспарына негізделген PRRA американдық Эрнест Грунинг пен Карлос Шардонның басшылығымен құрылды. Грунинг пен Шардон үлкен бюрократиялық агенттікті бақылады, оның әкімшілері Пуэрто-Риконың жас либералдарынан тұратын. Олардың көпшілігі Луис Муньос Маримен бірге 1938 жылы Пуэрто-Риконың АҚШ-қа қол ұшын беретін Халықтық Демократиялық партиясын (Partido Popular Democratico немесе PPD) құруда маңызды рөл атқарды. 1935 жылдың соңында алған 35 миллион долларлық федералды қаражатпен PRRA негізінен тәжірибелік сипаттағы, бірақ Пуэрто-Риконың әлеуметтік-экономикалық инфрақұрылымын өзгертуге бағытталған түрлі бастамаларды қолға алды.
Жобалар
PRRA-ның алғашқы жылдары оның жобалары қоғамдық тұрғын үйлер мен саябақтарды құруды, сондай-ақ дауылға төзімді ғимараттарды салу үшін қажетті материалдарды қамтамасыз ететін толықтай жұмыс істейтін цемент зауытын салуды қамтиды. 1935 және 1936 жылдары ол Понсе электр компаниясын және Арройо мен Аресибодағы екі үлкен орталық (шакар өңдеу зауыттарын) сатып алды. Ол бүкіл аралда мал шаруашылығы мен егін шаруашылығы үшін медициналық клиникалар мен паразиттерді жою бағдарламаларын құрды. Сонымен қатар, PRRA модельдік кофе фермасын құрды және Пуэрто-Риконың ауылдық аймақтарында орманды қайта ағаштандыру және топырақты ерозиялау жобаларын іске қосты. PRRA сондай-ақ шағын кофе және жеміс өсірушілердің арасында өндірушілер қауымдастығын ұйымдастырды, олар қаржылық көмек ұсынды және жаңа ауыл шаруашылығы және маркетингтік әдістерді қолдану бойынша нұсқаулар берді. 1936 жылы әкімдікте 50-60 мың Пуэрто-Рико жұмысшысы жұмыс істеді. PRRA-ның ең ұзаққа созылған бағдарламасы ауылдық жерлерді электрмен жабдықтау бағдарламасы болды. Жоба жеті гидроэлектр бөгеттерінің құрылысына және бүкіл аралда электр желілері мен станцияларының кеңейтілуіне мүмкіндік берді, бұл Пуэрто-Рико тарихында алғаш рет мыңдаған ауылдық азаматтарға қолжетімді энергия әкелді. Су электр бөгеттері электр қуатын берумен қатар, су тасқынын бақылау, егін егістігін суару және ауыз судың сапасын жақсарту үшін маңызды болды. Электрмен жабдықтау бағдарламасы сондай-ақ "Бутстрап" операциясы аясында болашақ қалалық индустрияландыру үшін инфрақұрылым құруға көмектесті.
Қарсылық және проблемалар
Шардонның PRRA-ға әсер еткен алғашқы ниеті 500 акрлық заңның орындалуына және Пуэрто-Рико азаматтарына жер бөлуде көмекке ұмтылу болса да, агенттік бұл бағытта ешқандай қадам жасамады, өйткені ол заңды түрде оған билік бермеді. 500 акрлық заңның заңды түрде орындалуы Пуэрто-Рико үкіметі 1940 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының Робер Херманос компаниясына қарсы сотында жеңіске жеткен кезде болды, бұл аралда 12000 акр жері бар. Бұл маңызды сот ісі 500 акрлық заңның жарамдылығын растады және 1940 жылдары кейінгі жер реформасына жол ашты. 1941 жылы Пуэрто-Риконың жер басқармасы 1941 жылғы 12 сәуірдегі 26-заң бойынша құрылды. Жер билігінің жер учаскелерін беру ережесіне сәйкес, көптеген кедей, ауылдағы жерсіз жұмысшыларға бір-үш акр жер берілді. 1945 жылы ұйым 14000 отбасыға жер телімін бөлді, ал 1959 жылы жер телімін иеленген отбасылардың саны 52287 - ге жетті. Пуэрто-Риконың жаңа келісім саясаты да арал жұмысшыларының жалақысын көтеруге аз көмектесті. 1940 жылы Пуэрто-Рико жұмысшыларының орташа жан басына шаққандағы табысы 1930 жылдан бастап шамамен бірдей болды. Оның басталуынан бастап басқа да проблемалар, мысалы, қаржылық басқарудың нашарлауы, АҚШ Конгресс мүшелерінің және қант компанияларының қарсылығы, сонымен қатар PRRA-ны қинаған, сонымен қатар Пуэрто-Рико Республикашыл Социалистік коалициясы саяси және экономикалық сыбайлас жемқорлық үшін сынға түсті. Құрылғанынан үш жыл өткен соң статистика PRRA шығыстары көбінесе АҚШ-тағы бизнес мүдделеріне пайда әкелгенін көрсетеді. 1938 жылы бағдарламаның жалпы қаржысы 57 953 189 долларға жетті, оның шамамен 12 пайызы материктен тауарлар мен керек-жарақтарды сатып алуға жұмсалды. Сонымен қатар, әкімшілік жұмсаған әр доллар шамамен 80 цент АҚШ экономикасына қайтарылды.
Тарату
PRRA ресми түрде Конгресс актісімен (1955 жылы 15 ақпанда) таратылды (67 Stat 584, 15 тамыз 1953), бірақ оның нақты жойылуы 1930 жылдардың соңында басталды. 1939 жылы әкімшілік операциялық шығындар бойынша 7 миллион долларды ғана алды, бұл оның 13 миллион долларлық бюджеттік қажеттіліктерінің жартысынан көбі болды және экономикалық шектеулер салдарынан оның бірнеше бастамалары тоқтатылды. Нәтижесінде арал үкіметі PRRA-ның көптеген жобаларына қаржылық және әкімшілік бақылауды арттырды. Әсіресе, білім беру, денсаулық сақтау және санитарлық тазалық мекемелері қатты зардап шекті. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Пуэрто-Рико көптеген медициналық клиникалар, ауруханалар мен мектептердің қызметін шектеуге немесе жабуға мәжбүр болды. Пуэрто-Риконың Кариб теңізіндегі орналасуы және Құрама Штаттармен, Панама каналымен және Кубамен жақын орналасуы Екінші дүниежүзілік соғыс және "салқын соғыс" кезінде стратегиялық маңызды орынға айналды. PRRA 1955 жылға дейін Вашингтоннан көмек алуды жалғастырғанмен, оның көп бөлігі экономикалық реформаның бастапқы мақсатына емес, аралды әскери күшейтуге бағытталды.