Кіріспе
Үйге күтім жасаушы шетелдік жұмысшылар (осы терминді үйге күтім жасаушы шетелдік жұмысшылар, үйге күтім жасаушы шетелдік жұмысшылар, үйге күтім жасаушы шетелдік жұмысшылар, үйге күтім жасаушы шетелдік жұмысшылар, үйге күтім жасаушы шетелдік жұмысшылар, үйге күтім жасаушы шетелдік жұмысшылар және үйге күтім жасаушы шетелдік жұмысшылар деп те атайды) Халықаралық еңбек ұйымының No. 189 және Халықаралық көші-қон ұйымы, "басқа елге немесе аймаққа материалдық немесе әлеуметтік жағдайларын жақсарту және өздерінің немесе отбасыларының болашағын жақсарту үшін" "үй шаруашылығында немесе үй шаруашылығы үшін" жұмыс істейтін жұмыс қатынасында жүрген кез келген адам. Үй шаруасындағы жұмыс "бір елден екіншісіне, сондай-ақ жұмысшылардың жасына, жынысына, ұлтына және көшіп-қону жағдайына байланысты әртүрлі болуы мүмкін". Бұл жұмысшылар кейбір ғалымдар "жекеменшік жұмысының жылдам өсуі, трансұлттық көші-қонның әйелдікке айналуы және жаңа қоғамдық салалардың дамуы" аясында орналасады деп анықтады. Бұл тақырып бойынша талқылаулар осы жұмысшылардың мәртебесіне, осы еңбекке ұмтылу себептеріне, жұмысқа алу және жұмысқа орналастыру практикасына және көшіп-қонушылар арасындағы үй жұмысының жағдайын өзгерту үшін қолданылатын әртүрлі шараларға қатысты болды.
Халықаралық көші-қонмен байланыс
Үй шаруасындағы жұмысшылардың көші-қоны шетелге жұмысшыларды жіберген елдерге де, шетелден жұмысшыларды қабылдайтын елдерге де әртүрлі әсер етуі мүмкін. Жұмысшыларды жіберген елдер мен жұмысшыларды қабылдайтын елдер арасындағы бір ерекше байланыс - бұл жіберуші ел қабылдаушы елдегі жұмыс күші тапшылығының бос орындарын толтыруы мүмкін. Бұл қарым-қатынас екі ел үшін де пайдалы болуы мүмкін, өйткені жұмыс күшінің сұранысы жұмысшылардың жұмыс сұранысымен қанағаттандырылады. Алайда бұл қарым-қатынас өте күрделі және әрқашан пайдалы бола бермейді. Қабылдаушы елде жұмыссыздық деңгейі өскенде, үй шаруасындағы жұмысшыларға қажеттілік қана емес, олардың болуы сол елдің үй шаруасындағы жұмысшыларына зиян келтіруі мүмкін. Үй шаруасында жұмыс істеу үшін көшіп келген әйелдердің себептері әр түрлі, әрі олардың мақсаттары әр түрлі. Көптеген әйелдер үшін шетелде үй шаруасы - жұмыс табудың және отбасыларына табыс табудың жалғыз мүмкіндігі болса, үй шаруасы - бұл олардың өз елінде қозғалыс мүмкіндігіне кедергі келтіргендіктен кіруге мәжбүр болатын нарық. Сонымен қатар, шетелдік үй шаруасындағы жұмысшылар шетелде жұмыс істеуге кеткенде, өз елінде қалған отбасы мүшелерін тастап кетудің қасіретіне ұшырайды. Үстіне қарай жылжымалылық, әсіресе, үй шаруасындағы көшіп-қонушы жұмысшылар үшін қиын, өйткені олардың мүмкіндіктері көбінесе олардың заңсыз мәртебесімен шектеледі, бұл оларға қол жетімді жұмысты және жұмыс берушілермен келіссөз жүргізу құқығын нақты шектейді.
Көшіп-қонушы жұмысшыларды қорғау
Кейбіреулер үй шаруасындағы қызметкерлердің жеке құрбандықтары әлемдік экономикалық және әлеуметтік дамуды қолдауға көмектесті деп айтады. Ариэль Салехтың "Экологиялық қарыз: нақтыланған қарыз" мақаласында нақтыланған қарыз "жаңа жұмыс күшін өндіретін және ұстайтын" репродуктивті жұмысшыларға "жаһандық солтүстік пен жаһандық оңтүстік берешегі" деп анықталады. Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) мәліметінше, әйелдер үй шаруасындағы жұмысшылардың 80% құрайды. Кейбір адамдар үй жұмысында әйелдердің айтарлықтай жоғары пайызы осы саланың аналықпен байланысынан туындайды деп санайды, бұл үй жұмысының табиғаты бойынша әйелдердің жұмысы деген болжамға әкеледі. Бұл пікірді қолдап, кейбір адамдар үй шаруасы жеке өмірде жүреді деп айтады, бұл өзінен-өзі әйелдік болып саналады. Бұл аргумент бойынша үй шаруасы мен әйелдік арасындағы байланыс үй шаруасына жиі "үй шаруасындағы көмекші" деп аталады, ал үй шаруасындағы қызметкерлерді "бала күтуші" немесе "қызметші" деп атайды. Кем дегенде бір автор тілдің қолданылуы үй жұмысына әйелдікпен байланысты үй жұмысының ұлттық еңбек заңдарының көпшілігінен тыс қалуына ықпал етеді деп дәлелдеді. Оңтүстік елдердегі экономикалық мүмкіндіктердің жоқтығына байланысты көптеген әйелдер өздерінің туған елдерін және өз отбасыларын тастап, Солтүстік елдердегі жұмысқа барады. Олар баратын елге келгенде, жұмысына көбінесе басқа отбасыларға (балалар мен қарттарға) қамқорлық жасау жатады. Үй шаруасындағылар көбінесе жақын туыстарын, туыстарын, тіпті өздерінің қауымдастығының басқа да мүшелерін қаржылай қолдау үшін көшіп кетеді. Солтүстіктегі қауіпті және қорлаушы жұмыс және өмір сүру жағдайларына төтеп беріп, олардың жалақысының басым бөлігі өздерінің елдеріне жіберіледі. Сонымен қатар, олардың жұмысы жеке секторда жүргізілгендіктен, олар жиі көрінбейді және жұмыс берушілер олардың жол жүру құжаттарын ұстап алады, оларды жұмыс берушілерінің үйінде ұстап, олардың заңмен қорғалуына кедергі келтіреді. Бұл пікірді айтқандар, олардың айтуынша, билік динамикасы мен еңбек құқықтарының жоқтығы, үй шаруасындағы қызметкерлерге өз отбасыларымен байланысуға тыйым салынады және олар айлар, жылдар, тіпті ондаған жылдар бойы өз отбасыларын көрмейтін болады, олардың өмірі олардың ақшалай аударымдарымен қамтамасыз етіледі. Сонымен қатар, олардың жұмыс күшінің жетіспеушілігін жою және олардың қоныс аударатын елдердің азаматтары бас тартқан репродуктивті жұмыс күшіндегі лауазымдарды қабылдау қабілеті жаһандық капиталистік жүйенің дамуына негіз болып табылады, сонымен қатар, олар оңтүстіктегі ақшалай аударымдардың бенефициарларына әлеуметтік сатыға көтерілуге мүмкіндік береді. Кейбіреулер үшін бұл дәлелдер солтүстік пен оңтүстік жағдайлары бір адамның өмірін басқа адамның қиындықтары есебінен жақсарту арқылы қалыптасқан борышты құрайды және мұндай жұмысшылардың еңбегі көбінесе жұмыс ретінде көрінбейді, себебі олардың жыныстық денелері репродуктивтік еңбекпен байланысты. Алайда, 2011 жылдың 17 маусымында, азаматтық қоғам топтарының 70 жыл бойы үгіт-насихат жасағаннан кейін, ХЕҰ үй шаруасындағы қызметкерлерді қорғау мен олардың құқықтарын күшейту мақсатында конвенция қабылдады. ILO C189 конвенциясын ратификациялауға ықпал еткен лоббилердің көп бөлігі үй жұмыскерлері топтарымен жасалды, бұл олардың жай ғана құрбандар емес, өзгерістердің агенттері екенін көрсетеді. Кейбір адамдар еңбекке қабілетті екі ғана елдің конвенцияны ратификациялағанын, үкіметтердің осындай қорғаушылар қоғамның осындай жұмысшыларға берешегі ретінде көретінін мойындауға және осы борышты өтеу үшін қарсылық білдіретінін дәлелдейді. Мұндай қорғаушылар ILO C189 конвенциясының ратификациясы мен күшіне енуі, үйдегі көшіп-қонушы жұмысшылардың басқа "еркектік" салалардағыдай, сондай-ақ олардың баратын елдерінің азаматтары сияқты еңбек құқықтарын пайдаланатынын білдіреді. ILO C189 Конвенциясының 7-бабында кепілдік берілген негізгі құқықтар толық емес тізіміне мыналар кіреді: ең көп жұмыс уақыты; белгіленген ең төменгі жалақы; ақылы демалыс; тамақтану және баспанамен қамтамасыз ету; апталық демалыс мерзімдері. Үй шаруасындағы көшіп-қонушы қызметкерлерге осы құқықтарды беру оларға берілген қарызды өтеу болып табылмайды, бірақ олар бұл құқықтарға жұмысшылар ретінде де, адамдар ретінде де құқылы.
Ережелер мен конвенциялар
Үй шаруасындағы жұмыстың жеке секторға жатқызатыны, сондай-ақ кейбірде бұл мигранттардың заңсыз мәртебесі, заңның аздығына себепші болды. Мысалы, жоғарыда айтылғандай, ХЕҰ әдейі үй шаруасындағы жұмысшыларды еңбек ережелеріне жатқызған. Алайда, үй жұмысының трансұлттық элементімен қоса, үнемі күшейіп келе жатқан адвокация Конвенция 189-ның жобасын жасауға түрткі болды, "Үй жұмыскерлері туралы конвенция, 2011", ол демалыс уақытын, ең төменгі жалақыны, белгілі бір еркін қозғалысты, көшіп кетуден бұрын нақты жұмыс келісімшартын және жұмыс орнынан тыс жерде өмір сүру құқығын талап етті. Бұл конвенция көпшілік дауыспен қабылданғанымен, оны тек Уругвай мен Филиппин ратификациялады. Алайда, бұл саланы реттеуге тырысатын халықаралық ұйым тек ХЕҰ ғана емес. Еуропалық Парламент Еуропалық комиссияға ұсынылған қарар жобасын әзірлеп, үй шаруасындағыларды болашақ еңбек заңнамасына енгізуді, олардың ерекше жұмыс ортасын ескеруді, үй шаруасындағыларға оқыту, әлеуметтік қамсыздандыру және жұмыс уақытын белгілеуді талап етті. Бірақ бұл әлі де қабылданған жоқ немесе халықаралық ережелерді өзгерткен жоқ. Осылайша, көшіп-қонушы үй жұмысының реттелуі жеке мемлекеттерге қалдырылады, бұл, тексерілгендей, құқық бұзушылықтарға әкелді.
Жеткізу
XIX ғасырдың ортасынан бастап үй шаруасындағы жұмысшы әйелдің қызметі буржуазиялық отбасылардың мәртебесінің символына айналды және білім, баспана және табыс іздеп ауылдан келген жас қызметші әйелдерге өркениеттілік миссиясы болды. Бұл көші-қонның сипаты 20 ғасырдың басында, ер адам қоныстанушыларға қолайлы келіндер ұсынуды қамтитын нәсілдік тазалық саясатының бөлігі ретінде шетелде жұмыс істеуге қыздар жалдалғанда өзгерді. Орта таптағы әйелдердің рөлдері мен әлеуметтік ұмтылыстарының өзгеруі әйелдердің жалақыға жұмыс істеуге түсуін күшейтті. Экономикалық тұрғыдан алғанда, орта және жоғарғы таптағы әйелдерді үй шаруасынан босату оларға өнімдірек қызметпен айналысуға мүмкіндік берді; отбасылардың нақты табысы олардың жалпы әл-ауқатымен бірге өседі.
Қиындықтардан құтылу
Өз елінен мыңдаған шақырым қашықтықта жеке қоныстарға көшіп-қонуға әйелдерді жақсы жалақы табу және баратын елдерде олардың болашағы жақсара түсетіні талпындырады. Бұл әйелдер жиі зорлық-зомбылықтан, соғыс, сыбайлас жемқорлық, табиғи апаттардан және ұзақ мерзімді экономикалық тұрақсыздықтан немесе жалпы кедейліктен құтылуда.
Ақша аударымдары
Жұмысшылардың ақшалай аударымдары олардың шыққан елдеріне табыс көзі болғандықтан, кейбір елдер әйел жұмысшыларын үй шаруасына шетелге көшіп кетуді белсенді түрде ынталандырады. Бұл негізгі даму стратегиясы, жұмыссыздық проблемаларын өтеуге, сонымен қатар шетелдік валюта резервтерін жинақтау арқылы экономиканы дамытуға мүмкіндік береді. Үй шаруасындағы мигранттар қабылдаушы елдің жергілікті әріптестерін алмастырады және оларды басқа (әдеттегідей өнімді) қызмет түрлеріне ауыстырады.
Ми қалдықтары
Үй шаруасындағы мигранттар өздерінің отандық әріптестерінен жақсы білімді. Құжатталмаған көшіп келушілер тек сұранысқа ғана емес, сонымен қатар ресми еңбек нарығына қолжетімділіктің жоқтығына, тілдік кедергілерге, әлеуметтік капиталдың (желілердің) жоқтығына немесе олардың еңбек нарығына интеграциялануына кедергі келтіретін техникалық кедергілерге байланысты үй шаруасындағы жұмысшы бола алады. Олардың кейбіреулері жоғары білімді, бірақ олардың білімі қабылдаушы елде танылмайды немесе олар өз саласында жұмыс істеуге заңды түрде лайық емес, сондықтан олар білім деңгейіне сәйкес келетін жұмыс таба алмайды. Алайда, жоғары білімді мигранттарға берілетін мәртебе көбінесе, әсіресе бала күтімі саласында, жұмыс беруші үшін құндылық ретінде де, мәртебе белгісі ретінде де сұранысқа ие. Дегенмен, әл-ауқат мемлекетінің қамқорлығымен мемлекеттік қолдаумен қамқорлық мекемелерінің жеткіліксіздігі және қартаюшы халықтың саны, әсіресе ЭЫДҰ елдерінде, үй жұмысына сұраныс тудырды. Бұл "бақылау дағдарысы" көші-қонды әйелдерге айналдырудың қозғаушы күші болды, өйткені бұл әйелдерге бағу саласында жұмыс мүмкіндіктерін ашты.
Шығын және икемділік
Институционалдық шаралар жұмыс берушілерге шетелдік үй шаруасындағы жұмысшыларды жергілікті жұмысшылардан гөрі арзанға шығаруға ықпал етеді. Жұмыспен қамтудың құжаттары жоқ немесе бейресми сипаты болғандықтан, мигранттар әлеуметтік жәрдемақыларға, денсаулық сақтау қызметіне және т.б. міндетті түрде құқығы жоқ. ), репродуктивті және отбасылық құқықтар (мысалы, отбасылық бірігу). Малайзия сияқты елдерде, тіпті ресми еңбек келісімдері арқылы жұмыс берушілер көшіп келген жұмысшыларға ең төменгі жалақы төлеуге міндетті емес. Құжаттары жоқ иммигранттармен кездесетін құқықтық кемшіліктер, сондай-ақ, көрсетілген қызметтер үшін ақы төлеудің болмауы үшін себеп ретінде жиі келтіріледі. Жұмыс жағдайлары тұрғысынан алғанда, Ұлыбританиядағы жұмыс берушілердің көзқарасы бойынша жүргізілген зерттеулер мигранттар жұмыс істейтін жұмысшылар мен жұмыс уақытын ескере отырып, "ерекше" болып саналатынын көрсетті, бұл да жұмысшының осы түрін жұмысқа алудың тағы бір себебі. Сонымен қатар, ресми, заңды келісімдер болған жағдайда, кейбір иммиграциялық заңдар жұмыс берушілерге келісім-шарт кезеңінде жұмысшылардың қозғалысын бақылауға мүмкіндік береді; бұл еңбек нарығындағы үй жұмыскерлерінің әдетте жоғары айналымға ұшырауы фактісі ретінде қарастырылады.
Тәрбие мен "әдептілік"
Үй шаруасындағы көшіп-қонушы жұмысшылар, негізінен, әйелдер, олардың құжаттары жоқ болғандықтан, билік пен әлеуметтік қызметтерден аулақ жүреді. Сонымен қатар, зерттеулер жұмысшылардың тарапынан жұмыс берушілер тарапынан қорғауға ие екендіктерін сезінуде, сондықтан олардың мінез-құлқына ризашылық пен сыпайылық көрсетуді талап етеді. Бұл кейбір жағдайларда әйелдер үшін заңсыз көшіп келген әйелдер үшін үй жұмысының жыныстық жұмысқа қолайлы балама ретінде қарастырылуымен дәлелденген. Шетелден ақша жіберуге деген қысымды аналар көбірек сезінеді, өйткені олар өздерінің табыстарының көп бөлігін ерлерге қарағанда жіберуге бейім. Олардың жалақысы жұмысқа алу агенттіктеріне төлеуге және отбасы мүшелерінің негізгі шығындарын, оның ішінде денсаулық сақтау мен білім беруді жабуға жұмсалады. Бұл оларды жұмыс орындарына байлап, елге оралудан немесе жұмыстан кетуден қорғайды. Кейбір Таяу Шығыс елдерінің Кафала жүйесінде сияқты, олар ресми демеушілікке ие болуы қажет болған кезде, көшіп-қонушы үй жұмыскері заңды және экономикалық жағынан демеушіге байланысты болады, бұл осы жұмысшыларды көбірек адал болуға және жұмыс берушінің бақылауында болуға талпындыратын ортаны жасайды.
"Идеалдық" үй шаруасындағы жұмысшылардың нәсілдік стереотиптері
Көптеген жеке жұмыс берушілер қызмет көрсету сапасына әсер ететін (ұйғарылған немесе нақты) мінез-құлық, мәдени, тілдік немесе діни ерекшеліктері бар үй қызметкерлерін артық көретінін айтады. Жұмыс берушілердің пікірін зерттеудің нәтижесінде белгілі бір ұлт өкілдерін үй шаруасындағы жұмыскер ретінде нәсілдік стереотиптермен таныстыруға болады. Мысалы, АҚШ-та мексикалық қызметші қыздар мен перуандық бала күтушілер тиісінше "бағынышты" жұмысшылар және "табиғи аналар" ретінде қарастырылады. Бұл түсініктер осы жұмысшылардың жалақысының деңгейінде көрінеді. Мысалы, Біріккен Араб Әмірліктерінде Филиппиннен шыққан колледж бітірген үй шаруасындағы жұмысшыны мәртебелі символ ретінде қарастырады және Үндістаннан келген анағұрлым білікті әріптесіне қарағанда әлдеқайда көп табыс табады; бұл айырмашылық әдебиетте жұмыс берушілердің нәсілдік және әлеуметтік-экономикалық болжамдарына байланысты.
Шығыс
Араб мемлекеттерінде шетелдік үй шаруасындағы жұмысшыларға деген сұраныс көп, бұл көптеген елдерден, негізінен Азия мен Африка елдерінен жұмыс күшін жеткізуші жеке жұмыспен қамту агенттіктері мен бейресми брокерлер үшін гүлденген және пайдалы нарық құрды. Халықаралық жекеменшік жұмыспен қамту агенттіктерінің федерациясының (CIETT) статистикасы әлемдегі 72 мың жекеменшік жұмыспен қамту агенттіктерінің 34 пайызы Азия-Тынық мұхит аймағында, ал 8 пайызы Африкада орналасқандығын көрсетеді, бірақ бұл агенттіктердің көпшілігі шекарадан тыс көші-қонға қатысы жоқ уақытша кадрлар агенттіктері болып табылады. Жергілікті рекрутерлер ауылдарды аралап, қала орталықтарында немесе шетелдегі бай елдерде жұмыс орнының жақсы, табысты және табысты екендігін көрсетеді. Олар жастарға өз елінде үй салуға көмектесетін табыс немесе жас жастарға шетелде білім алу мүмкіндігін уәде етеді. Жұмысшыларды жұмысқа алушылар мен агенттіктер аз бақылауға алынады, ал көптеген елдерде жұмысшыларға төлейтін жұмысқа алу ақысын бақылауға арналған ережелер аз. Жеке жалдау агенттіктері көші-қон процесін жолға шығудан бастап, қайтуға дейін ұйымдастырады. Олар ақпарат, қаржы және логистикалық қолдау көрсетеді, алайда, көшіп келген үй шаруасындағылар көптеген қызметтер үшін жеке агенттіктерге тәуелді, бұл олардың қанаушылыққа ұшырауына және қорлық-зомбылыққа ұшырауына көптеген мүмкіндіктер береді. Халықаралық еңбек ұйымының мәліметтері бойынша, осы арадастырушылар (яғни, жіберуші және қабылдаушы елдерде жұмыс берушілер мен агенттер) туралы жиі бұзушылықтар орын алады. Сондықтан, шығу және келу елдерінің ережелері арасындағы сәйкессіздіктер, сондай-ақ қолданыстағы заңдар мен ережелердің кемшіліктері адал емес агенттіктерге жүйені пайдалану мүмкіндігін береді. Көші-қон процесін жеңілдету үшін қызмет көрсететін делдалдар әйелдер мигранттарын пайдаланудың маңызды себептері болып табылады. Жұмыс іздеуде мигранттардың үмітсіздігін пайдаланып, агенттер мен жұмыс берушілер жұмысқа алу үшін төлейтін ақының, соның ішінде әуе, виза және әкімшілік ақының ауыртпалығын жұмысшылардың өздеріне ауыстырып отыр деп айыпталады, ал жұмыс берушілер номиналды ақы төлейді. Бұл шетелдік көшіп-қонушы үй шаруасындағы жұмысшыларға ауыр қарыз жүктейді. Индонезияның Перс шығанағы елдеріне көшіп барған көптеген үй шаруасындағылары осы төлемдерді төлеу үшін жергілікті несие берушілерден 100 пайыздық пайызбен несие алады, ал Азияға саяхаттағандар әдетте "қазір ұшып, кейін төле" схемасын қолданады. Сонымен қатар, жұмысқа алу агенттіктерінің талап еткен жоғары ақылары мен аталған елдердің заң жүйесінің әлсіздігі тіркелмеген жұмыс берушілер мен брокерлерге үй жұмысына көшіп-қонушыларды сатумен айналысуға жол ашады.
Кафала жүйесі
Араб елдерінде жұмыс берушілер үй шаруасындағы қызметкерлерді кафала жүйесі немесе демеушілік жүйесі арқылы жұмыс берушілерімен сәйкес келтіреді. Бұл жүйе үй шаруасындағы жұмысшыларды виза және құқықтық мәртебесімен тікелей кафл (немесе демеуші) байланыстырады, ол қоныс аударушы елде болған кезде олардың мобильділігін бақылайды. Сондықтан, көшіп келген үй шаруасындағы жұмысшылар жұмыс берушілерінің алдын ала келісімінсіз жұмыс орнын өзгерте алмайды. Кафла жүйесі жылдар бойы "өңірлік көші-қонды жекешелендірумен" байланысты, ол тең емес еңбек жағдайларын және көшіп келген үй шаруасындағы жұмысшылардың құқықтарын бұзуды тудырды. Кейбір елдерде, мысалы БАӘ-де, үкімет пен БАҚ толық суретті көрсетпейді. Мысалы, Дубайдағы (ОАЭ) еңбек лагерьлерінде жұмысшылар үшін қолайлы жағдай жоқ, егер олар наразылық білдірсе, шетелдіктер болса, оларды депортациялауға болады. 1990 жылдары шетелдік үй шаруасындағы Сара Балабаган өзін қорғау үшін өзінің қатыгез жұмысшысын өлтіргені анықталып, өлім жазасынан құтқарылды.
Батыс
Батыс әлемінде үй шаруасындағы көшіп-қонушыларды жұмысқа орналастыру Шығыс елдеріндегі жұмысқа алу мен жұмысқа алу үрдістерінен өзгеше. Еуропадағы көші-қон Шығыс Еуропадан Батыс Еуропаға, Оңтүстік және Солтүстік Еуропаға, Оңтүстік Еуропадан Солтүстік Еуропаға, Латын Америкасынан Азия мен Африкадан Еуропалық Одаққа қарай өрбіген. Үй шаруасындағы көшіп-қонушы жұмысшыларға деген сұраныс осы елдердің әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіне байланысты. Қызметкерлердің жұмыс істеуін үй шаруасындағы әйелдермен "екеулету" үшін кейбір еуропалық мемлекеттер үй шаруасындағы жұмысшыларды жұмысқа алу үшін квоталық жүйе енгізді (Испания, Италия, Грекия), бұл жұмыс берушілерге шетелдік жұмысшыларды арнайы критерийлер бойынша жұмысқа алуға мүмкіндік береді немесе олар өздерінің шекараларын осы жұмысшыларға ашты (Ұлыбритания мен Ирландия үй шаруасындағы жұмысшы визасымен). Германия, Скандинавия және Нидерланд сияқты елдер үй шаруасындағы көшіп-қонушы жұмысшылардың қажеттілігін мойындаған жоқ, тіпті оларды өздерінің көшіп-қону саясатына енгізген жоқ. АҚШ пен Канада көшіп-қонушыларды жұмысқа орналастыруды жеңілдету үшін 1986 жылғы Иммиграциялық реформа және бақылау туралы заң (IRCA) және "Жиіліде қамқоршы" бағдарламасы сияқты көшіп-қонушыларды жұмысқа орналастыру бағдарламаларын қабылдады.
Бейресми экономика
Үй шаруасына деген сұраныстың жоғары болуы, әлеуметтік қамсыздандырудың әртүрлі құрылымдары мен шектеуші көші-қон саясаты Батыс елдерінде құжатсыз шетелдік жұмысшылардың жоғары пайызын құрайтын кең ауқымды бейресми үй шаруасына қызмет көрсету нарығына әкелді. Осы себепті, IRCA-ның заңсыз көші-қонды шектеу ниетіне қарамастан, оны әйелдердің құжаттары жоқ көшіп келуін насихаттауда айыптап отыр. Бұл елдерде үй шаруасындағы көшіп-қонушы жұмысшылардың жұмыспен қамтылуы әлеуметтік капиталға негізделгені белгілі. Әйелдер үш кіреберіс арқылы тұрмыстық секторға кіреді. Біріншіден, "Co-Optation" әдісі бар, ол арқылы әйелдер бір-бірін жұмысқа орналастырады, негізінен олар келген сәттен бастап оларды елдің әлеуетті жұмыс берушілерімен байланыстыратын отбасы мүшелері, достары және/немесе таныстарынан тұратын әлеуметтік желілерге арқа сүйеу арқылы. Екіншісі, газеттер мен журналдар арқылы жұмыс ұсыныстары арқылы, тұрғын үйлерде қызмет көрсету туралы карточкалар таратып, өз клиенттерін құру арқылы "жекеменшік үй жұмыскері". Соңында, "қоғамдық әлеуметтік желі" бар, ол кооперациядан айырмашылығы, көшіп келгеннен кейін қалыптасады. Діни желілер (яғни шіркеулер) көптеген әйел иммигранттардың желілерін құруда өте маңызды. Бұл кіреберіс есігі келушілер арасында жаңа байланыс орнатуды талап ететіндіктен, кіреберіс есігі сирек қолданылады.
Зорлық-зомбылыққа ұшырауы
Үй шаруасындағы көшіп-қонушы жұмысшылардың еңбек жағдайлары да аймақтық және елдік ерекшеліктерге байланысты болса да, олардың жалпы ортақ жайттары бар.
Жұмысқа қабылдау және сапарлар кезінде орын алатын қорлық
Жұмыс берушілер мен өзге де делдалдар көбінесе көшіп келген үй жұмыскерлеріне болашақтағы жұмысқа орналасу құқықтары мен оларға қатысты құқық бұзушылық туралы хабарлаудың механизмдері туралы ақпарат бермейді. Үй шаруасындағы жұмысшылардың күнделікті өміріне қауіп төндіретін факторлар - жұмыссыз үй шаруасындағы жұмыс орындарын жарнамалау және мигранттарды жоғары ақы төлеуге мәжбүрлеу. Жұмыс істейтін елге бара жатқанда әйелдер физикалық және жыныстық қорлау мен қорлауға ұшырайды. Олар әдетте өз отбасыларын тастап кетеді, сондықтан көшіп-қонушы үй шаруасындағылар әлеуметтік желіден, соның ішінде балалары мен жақын туыстарынан физикалық жағынан бөлек болады, бұл олардың әлеуметтік оқшаулануына ықпал етеді. Тіл және мәдениет кедергілері бұл ауысуды одан әрі қиындатып, бұл жұмысшыларға жергілікті халықпен байланыс орнатуды қиындатады. Тілге байланысты, үй шаруасындағы көшіп келген жұмысшылар жергілікті заңдарды білмейтін, жұмыс орнында өзін қорлау туралы ештеңе білмейтін. Бұл олардың жұмыс жағдайлары туралы хабардар болуына және ұжымдық іс-қимыл жасауға кедергі келтіреді. Көптеген елдерде көшіп келген үй шаруасындағы жұмысшылар "біліктілігі жоқ, төмен және қажетсіз" деп танылады, бұл олардың қорлық пен қанаушылыққа ұшырауына ықпал етеді. Сонымен қатар, гендерлік стереотиптер мен бейімділіктер олардың жағымсыз пікіріне әсер етеді, әсіресе әйелдер үй шаруасындағы жұмыскерлер "жынысы мен үй шаруасындағы жұмыстың төмен әлеуметтік мәртебесіне байланысты кемшіліктерге" ұшырайды.
Жұмыс шарттары
Үй шаруасындағы көшіп-қонушы жұмысшылардың жұмыс жағдайы олардың зорлық-зомбылыққа ұшырауына ықпал етеді, бұл негізінен олардың экономикадағы бейресми мәртебесіне байланысты. Олардың жұмысы негізінен жеке үйлерде жүргізілетіндіктен, олар ресми жұмыс құрылымдарынан көзге көрінбейді, жұртшылықтан жасырылады. Нәтижесінде олар өз құқықтарын қорғай алмайды, ал кәсіподақтар оларды білдіре алмайды. Үй жұмысының бейресми сипаты көбінесе жұмысшылардың адам құқықтарын бұзуға ұшыраған қанаушылық пен қатал еңбек түрлеріне әкеледі. Көп жағдайда ешқандай заңдар болмағандықтан, үй шаруасындағы мигранттар "көп жұмыс істеуге, физикалық және жыныстық зорлық-зомбылыққа, мәжбүрлі еңбекке және тұтқындауға" ұшырайды. Міндетті еңбек мигрант үй жұмыскерінен көлік және жұмысқа алу шығындарын, сондай-ақ агенттік комиссиялық алымдарды төлеуді талап етеді. Халықаралық еңбек ұйымының мәліметінше, әлемде 20,9 миллион адам мәжбүрлі еңбекпен айналысады, олардың ішіндегі ең көп бөлігі - үй шаруасындағылар. Кейбір елдерде бұл мигранттар құлдық сияқты жағдайларда жұмыс істейді, оларды жұмыс орнында ұстап тұрады, олар азық-түлік тапшылығына ұшырайды, ал өте ауыр жағдайларда тіпті өлімге ұшырайды. Тіпті жалақы алған жағдайда да, бұл әрқашан өздерін және отбасыларын қамтамасыз етуге жеткіліксіз. Бұған демалуға жеткіліксіз уақыт, медициналық апат кезінде туыстарына бару мүмкіндігі аз немесе мүлдем жоқ, зейнетақы жоқ.
Ұжымдық іс-қимылға қойылатын талаптар
Үй шаруасындағы көшіп-қонушы жұмысшылардың жұмыс сипаты мен көшіп-қонушы немесе заңсыз көшіп-қонушы мәртебесіне байланысты олар ұжымдық іс-қимыл жасауға және құқықтарды талап етуге кедергі келтіретін бірқатар қиындықтарға тап болады. Үй шаруасындағы көшіп-қонушыларды зорлық-зомбылыққа ұшырататын факторлар, сонымен қатар, олардың әлеуметтік желілерді дамытуға және іс-қимылды үйлестіруге кедергі келтіреді. Осы құрылымдық мәселелерден басқа, мемлекеттер ұжымдық әрекеттің алдын алу үшін ішінара жауапты, кейбір елдер қозғалысқа және ұйымға шектеулер енгізеді. Шын мәнінде, әлемнің көптеген елдерінде үйде жұмыс істейтін көшіп-қонушы жұмысшыларға кәсіподақ құруға немесе оған кіруге тыйым салынады. Үкіметтік емес ұйымдардың (ҮЕҰ) қызметі де мемлекеттік іс-қимылмен шектеледі, тіркеуге кедергілер немесе "саяси қызметке" тыйым салынады.
Үкіметаралық және үкіметтік емес ұйымдардың күш-жігері
Халықаралық ұйымдар көшіп келген үй шаруасындағы жұмысшылардың жағдайы туралы ақпарат таратып, есептер шығару, бағдарламалар шығару және көшіп келген үй шаруасындағы жұмысшылардың мәселелерін талқылау арқылы хабардарлық туғызды. Халықаралық еңбек ұйымы (ХЕҰ) еңбекшілер мен көшіп келушілер үшін құқықтық стандарттардың маңыздылығын атап көрсетті. Ол 2004 жылғы маусымда өткен конгресс және 2013 жылы өткен жоғары деңгейдегі панельдік талқылау кезінде елдердің үй шаруасындағы көшіп-қонушыларды қорғаудың жоқтығын нақтырақ қарастырды. Сонымен қатар, ХЕҰ-ның "Үй шаруашылығында жұмыс істейтін көшіп-қонушы жұмысшылар мен олардың отбасыларына қатысты жаһандық іс-қимыл бағдарламасы" іске қосылды, сондай-ақ, белгілі бір елдерде шетелдік үй шаруашылығында жұмыс істейтін жұмысшыларға арналған зерттеулер мен нұсқаулар жүргізілді және әйелдер үй шаруашылығында жұмыс істейтін көшіп-қонушы жұмысшылар негізгі демографиялық құрамды құрайтынын атап өткен баяндама жарияланды. Біріккен Ұлттар Ұйымының басқа агенттіктері көшіп-қонушылардың үй жұмысына қатысты, Біріккен Ұлттар Ұйымының әйелдер үшін даму қоры (UNIFEM) көшіп-қонушы жұмысшылардың құқықтарын қорғауды мойындайтын келісімдерді құру үшін елдер арасындағы диалогты жеңілдетуге тырысады, ал Біріккен Ұлттар Ұйымының Халыққа қомақты қоры (UNFPA) көшіп-қонудың гендерлік аспектілерін ерекше атап өткен баяндаманы жариялады. Жекеменшік жұмыспен қамтуды реттеу мәселесін шешу үшін Халықаралық жекеменшік жұмыспен қамту агенттіктерінің конфедерациясы (CIETT) өзінің жүріс-тұрысы кодексінде ILO-ның 181-ші конвенциясына сәйкес келетін жұмысқа алу стандарттарын енгізді. Ciett коды жеке жұмыспен қамту агенттіктерінің 47 ұлттық федерациясына және әлемдегі ең ірі 8 кадрлық компанияға жетеді. Сонымен қатар, Азия мен Тынық мұхит аймағындағы ұлттық және көшіп-қонушы үй шаруасындағы жұмысшыларға арналған Халықаралық үй шаруасындағы жұмысшылар желісі мен ХОҰ-ның нұсқаулығы, Халықаралық үй шаруасындағы жұмысшылар желісі мен Халықаралық кәсіподақ конфедерациясымен бірге Хьюман Райтс Уочтың есебі жарияланды.
Азаматтық қоғамның көшіп-қонушы үй шаруасындағы жұмысшылар көретін мәселелерді шешу стратегиясы
Адамдарды қорғау шаралары "жалақы алатын үй жұмыскерлерінің жағдайын тану" үшін күрестен жұмыс жағдайлары мен қорлау түрлерін шешуге дейін дамыды. Уақыт өте келе, халықаралық және азаматтық қоғам ұйымдары көшіп-қонушы үй жұмысына қатысты жағдайды жақсарту үмітімен бірқатар стратегияларды қолданды. Бұған митингтер, наразылық акциялары және қоғамдық науқандар сияқты үй шаруасындағы көшіп-қонушы жұмысшылардың жағдайын жақсарту үшін қоғамдық ақпарат тарату сияқты дағдылы жұмылдыру құралдары кіреді. Ұлттық және халықаралық деңгейдегі заңдарды өзгерту үшін немесе еңбек одақтарының көшіп-қонушы үй жұмыскерлерінің заңсыз мәртебесін өзгертуге тырысуы үшін лоббилер жасау тактика ретінде қолданылды. Азаматтық қоғам халықаралық заңнаманы, мысалы, Халықаралық еңбек ұйымының үй жұмыскерлері туралы конвенциясын келіссөздер жүргізуде де рөл атқарды. Қоғамдық жұмылдыру мен лоббилеуден басқа, кейбір жағдайларда, ұлттық деңгейдегі үй шаруасындағы көшіп-қонушыларды қорлауды қорлау және оларға деген құрметті арттыру үмітімен, үй шаруасындағы көшіп-қонушыларды қоғамдық тұрғыдан өзгерту үшін, олардың санасын арттыру стратегиясы ретінде пайдаланылды. Сонымен қатар, жұмыс берушілердің міндеттерін сипаттайтын заңдар бар елдерде әйелдерді өз құқықтары туралы хабардар ету үшін білім беру шаралары қолданылды. Үй шаруасындағы жұмысшыларды жұмылдырудағы қиындықтарға байланысты, көшіп-қонушы жұмысшыларды олардың құқықтары туралы хабардар ету және хабардар ету бастамалары әрқашан институционалды түрде емес, бейресми тәсілдер арқылы, мысалы, көшіп-қонушы үй шаруасындағы жұмысшылар жиі кездесетін қоғамдық орындарда жоспарланған кездесулер арқылы жүзеге асырылды. Сонымен қатар, топтар әйелдер құқығын, жұмысшылар құқығын және адам құқықтарын жалпы әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық, адам саудасы мен тұрмыстық құлдық, неолибералды жаһандану сияқты кең ауқымды мәселелерге қатысты қолданып келеді. Көші-қоншыларды қолдаушылар топтары феминисттер, еңбекшілер, иммигранттар, діни және адам құқықтары жөніндегі ұйымдар, кәсіподақтар сияқты басқа да ұйымдармен бірлестіктер құрды. Шын мәнінде, үй шаруасындағы жұмысшылар шетелден келгендіктен, бірқатар "шекарааралық одақтар" құрылды. Кейбір адвокаттық бастамаларда әйелдердің құқықтары туралы айтылса да, "шекарааралық алмасулар жұмысшылардың құқықтарын гендерлік мәселе ретінде трансұлттық қорғауды дамытудағы серпінді күшейтті", үй шаруасындағы мигранттар мен адвокаттық қатынастағы гендерлік қатынас біркелкі емес. Кейбір ұйымдар өздерін "феминист" деп санайды, ал басқалары үй шаруасындағы көшіп-қонушыларды феминисттік мәселелермен байланыстырғысы келмейді. Үй шаруасындағы жұмыстың сипаты көшіп-қонушы жұмысшылардың үлкен топтарын жұмылдыруда қиындықтар туғызатынын ескерсек, бұл көшіп-қонушылардың жағдайын жақсарту үшін басқа да тактикалар қолданылды. Бұл стратегияларға жұмысшыларға қолдау көрсету мен қызмет көрсету кірді, олар баспана, тамақ, киім, заңгерлік кеңестер мен кеңестер берді. жұмыс берушілерін олардың жоқтығында мазақтай алады. Кейбір үй шаруасындағылар өздерінің әл-ауқатын жақсартуға күш салады немесе жұмыс берушілерінің өкілеттігін күшейту үшін эмоцияларды пайдаланып, ақшалай пайда табу үшін жұмыс берушілердің кінәсін және жанашырлығын пайдаланып, "оқудан тыс жұмыстарға" қатысудан бас тартады, мысалы, отбасылық кешкі ас, өздері мен жұмыс берушілері арасындағы "статустық ұқсастыққа" баса назар аудару немесе жұмыс берушілерінің көшіп-қонушы үй шаруасындағыларға ренжітетін мәлімдемелерін қабылдаудан бас тартады. Қарсылық қарапайым іс-әрекеттерде, мысалы жұмыс берушінің алдында круасан жеуде, сонымен қатар саяси митингтерге қатысуда және ұйымдастыруда және белсенділікпен айналысуда кездеседі.
Some domestic workers invest efforts to improve their own welfare or further challenge their employers’ authority by using emotion to capitalize on their employers’ guilt and sympathy for monetary gain, refusing to participate in "extracurricular work" such as family dinners, emphasizing "status similarity" between themselves and their employers, or refusing to accept statements by their employer that could be offensive to migrant domestic workers. Resistance can be found in ordinary activities such as eating a croissant in front of her employer but also by attending and organising political rallies and engaging in activism.
Үздік тәжірибелер
Кейбір елдер үй шаруасындағы көшіп-қонушы жұмысшылардың мәселелерін шешу үшін үй шаруасындағы жұмысшылар туралы конвенцияны ратификациялады немесе ең төменгі демалыс талаптары мен жалақыны енгізу арқылы өздерінің ұлттық заңнамаларын өзгертті. Сонымен қатар, кейбір мемлекеттер, әсіресе Еуропа елдері, үй шаруасындағы жұмысшы мигранттарға кәсіподақ құруға немесе оған қосылуға мүмкіндік береді.