Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бастапқыда Рой Бхаскар өзінің "Ғылымның реалистік теориясы" (1975) кітабында трансценденттік реализм - бұл бастапқыда позитивизм мен герменевтиканың эпистемиялық реализміне қарсы дәлел ретінде әзірленген ғылым философиясы. Бұл позиция Бхаскардың белгілі бір онтологиялық және эпистемологиялық ұстанымдар үшін трансценденттік аргументтеріне негізделген, бұл ғылыми білімнің болуы үшін шындықтың қандай болуы керектігіне негізделген. Трансценденталды реализм туралы жалпы түсінік негізінен Эндрю Сейердің "Реализм және әлеуметтік ғылым" еңбегіне негізделген.
Initially developed by Roy Bhaskar in his book A Realist Theory of Science (1975), transcendental realism is a philosophy of science that was initially developed as an argument against epistemic realism of positivism and hermeneutics. The position is based on Bhaskar's transcendental arguments for certain ontological and epistemological positions based on what reality must be like in order for scientific knowledge to be possible. The overview of transcendental realism that follows is largely based on Andrew Sayer's Realism and Social Science.
Транзитивті және транзитивті емес салалар
Ғылымның реалистік теориясы парадокспен басталады: адамдар білімді әлеуметтік іс-әрекеттің нәтижесі ретінде қалай жасайды және сонымен бірге білім адамдар шығармайтын заттардың "білімі" болып табылады. Біріншісі Кухнидің ғылыми қауымдастықтардың білімді қалай дамытатыны туралы дәлелдеріне сүйене отырып, барлық байқаулар бұрын алынған түсініктерге негізделген теорияға негізделгенін айтады. Осылайша, білім - нақты әлемді байқау арқылы фактілерді тікелей алу деген нағыз реалистік көзқарас емес, керісінше білім қателіктерге ұшырайды. Бұл онтологиялық позиция білімнің транзитивті доманы ретінде сипатталады, өйткені білім уақыт өте келе өзгеруі мүмкін. Парадокстың екінші бөлігі адамдар бар ма, жоқ па, немесе олар нақты әлем туралы білсе де, бар және бірдей әрекет ететін нақты әлемге негізделген деп мәлімделеді. Бұл білімнің өтелмейтін саласы деп сипатталады. Онтологияны эпистемологияға дейін азайту эпистемиялық қателік деп аталады, Бхаскардың айтуынша, бұл қателік соңғы 300 жылдағы ғылым философиясында қайта-қайта жасалды.
A Realist Theory of Science starts with a proposed paradox: how it is that people create knowledge as a product of social activities and at the same time knowledge is 'of' things that are not produced by people at all. The former is inspired by Kuhnian arguments of how scientific communities develop knowledge and asserts all observation is theory laden based on previously acquired concepts. As such, it is not a naïve realist perspective that knowledge is a direct acquisition of facts through observation of the real world, but rather that knowledge is fallible. This ontological position is described as the transitive domain of knowledge, in that knowledge can change over time. The second part of the paradox is asserted to be based on a real world, which exists and behaves in the same manner regardless of whether or not people exist or whether they know about the real world. This is described as the intransitive domain of knowledge. Reducing ontology to epistemology is referred to as the epistemic fallacy, a fallacy that Bhaskar asserts has been made repeatedly over the last 300 years of philosophy of science.
Нақты, нақты және эмпирикалық
Трансценденталды реализмнің баяндауы бойынша әлем тек нақты әлемге және біздің оған деген білімімізге ғана бөлінбейді, сонымен қатар ол нақты, нақты және эмпирикалық болып бөлінеді. Реалдық - бұл бар нәрселердің (яғни нақты әлемнің) өтелмейтін доманы: заттар, олардың құрылымдары және олардың себептік күші. Бұл нысандар мен құрылымдар белгілі бір іс-әрекет жасай алса да, бұл іс-әрекеттер жүзеге аспауы мүмкін екенін ескеру маңызды. Бұл шын мәнінде орын алатын оқиғаларды тудырады, адамдар олардың бар-жоғына қарамастан. Эмпирикалық тұрғыда адамдар өмірде көрген оқиғалар туралы айтылады.
The exposition of transcendental realism continues that not only is the world divided into a real world and our knowledge of it, but it is further divided into the real, the actual and the empirical. The real is the intransitive domain of things that exist (i. e. the real world): objects, their structures and their causal powers. It is important to note that even though these objects and structures may be able to perform certain action, those actions may go unrealized. This gives rise to the actual, which is the events that actually occur, regardless of whether or not people are aware of them. The empirical contains the events that people have actually experienced.
Қабатталу және пайда болу
Трансценденталды реализм қабатталған шындықты одан әрі дәлелдейді. Объектілер арасындағы қатынастар және олардың себептік күштерінің комбинациялары себептік күштерге ие жаңа құрылымдарды құруы мүмкін. Бұған мысал ретінде суды аламыз, ол отты сөндіруге қабілетті, бірақ ол отты жандыруға қабілетті сутек пен оттегінен тұрады. Бұл қабатталу барлық ғылымдарға: физикаға, химияға, биологияға, социологияға және т.б. Бұл әлеуметтанудағы объектілер еңбек нарығы, капитализм және т.б. физика сияқты шынайы. Бұл редукционисттік позиция емес: әр қабат объекттерге және олардың төменгі қабаттардағы қатынастарына тәуелді болса да; себептік күштердің айырмашылығы олардың міндетті түрде әртүрлі объектілер екенін білдіреді.
Transcendental realism further argues for a stratified reality. The relationships between objects and the combinations of their causal powers may create entirely new structures with new causal powers. The typical example of this is of water, which has a causal power of extinguishing fire, but is made up of hydrogen and oxygen that have causal powers of combustion. This stratification spans through all sciences: physics, chemistry, biology, sociology, etc. This implies that objects in sociology – labor markets, capitalism, etc. – are just as real as that of physics. This is not a reductionist position: while each stratum is dependent on the objects and their relationships in the strata below it; the difference in causal powers means that they are necessarily different objects.
Себеп-салдарлық байланысы және механизмдері
Ғылымның басқа философиялары Хьюм дәстүріне негізделген, себептілік оқиғалар тізбегінің тұрақтылығына негізделген деп санайды. Трансценденталды реализм үшін себеп-салдар түсінігінің салмағы аз - "бір нәрсенің болуына себепші болғанның біз оны қанша рет байқағанымызға қатысы жоқ". {Sayer, 2000, p.14} оқиғаларға сілтеме жасаудың орнына трансценденттік реализм себептік механизмдерге, оқиғаларға себеп болатын объектілердің ішкі процестеріне сілтеме жасайды. Бұл механизмдер ұйықтап қалуы мүмкін немесе бір-біріне қарсы әрекет етіп, оқиғалардың болуына жол бермеуі мүмкін.
Other philosophies of science based on the Humean tradition assert that causality is based on regularity among sequences of events. For transcendental realism, this explanation of causation holds little weight — "what causes something to happen has nothing to do with the number of times we have observed it happening". {Sayer, 2000, p.14} Instead of referring to events, transcendental realism refers to causal mechanisms, the internal processes of objects which give rise to events. These mechanisms may lie dormant or may counteract each other and prevent events from occurring.