Гнозеология
-
Тәжірибе негізінде білім алу
Эмпиризм: білімнің негізгі көзі – тәжірибе. Сезімдер арқылы алынған деректер, логикалық ойлаудан артық деп саналады. Философиялық көзқарас.
-
Білімнің негіздері: Пайдалану теориясы мен Декарттың әдісі
Білім теориясы: Негіздік теория, сенімнің негізі, Декарттың әдісі, сезімдердің сенімділігі сынға алынып, шەكсіздіктен қашу жолдары қарастырылады.
-
Джордж Паппас: Беркли философиясының зерттеушісі
Джордж Паппас – Американ философ, эпистемология, тарих, дін философиясы және метафизика салаларындағы сарапшы. «Білім туралы» мақала авторы.
-
Философия табиғатын зерттеу
Философия табиғатын зерттеу: метафилософия, мақсаттары, әдістері, тарихы. Білімнің, шындықтың мәнін анықтауға көмектеседі. Философияның негізгі саласы.
-
Білімнің сенімділік теориясы: Эпистемологиялық талдау
Білімнің сенімділік теориясы: эпистемология, ақиқаттық негіздеме, философиялық скептицизмге қарсы аргументтер, және сенімді процестердің маңыздылығы.
-
Білім туралы күмәнді көзқарас
Скептицизм – білім туралы күмәнді көзқарас. Нақты дәлелдер жетіспесе, сенімді тоқтата тұру ұсынылады. Философия мен эпистемологияда маңызды тақырып.
-
Әлеуметтік эпистемология: Білімнің әлеуметтік өлшемдері
Әлеуметтік эпистемология: білімді ұжымдық жетістік ретінде қарастырады. Білімнің әлеуметтік контексті, куәліктер мен пікір қақтығыстары зерттеледі. 🔍📚
-
Релятивизм: Объективтілік жоққа шығарылатын философиялық көзқарас
Релятивизм – философия, жоққа шығаратын объективтілік туралы, және мәлімдейтін бағалаулардың перспективаға тәуелді екенін. Әртүрлі түрлері бар: моральдық, эпистемикалық, алетикалық.
-
Нанымның психологиялық мәнісі
Сенім – шындық деп қабылданатын ой, тұжырым. Эпистемологияда сенім әлемге қатысты көзқарас, ақиқатты қабылдау. Өзіңізді тексеру міндетті емес.
-
Өзінен-өзі түсінікті нақтылықтар: Білім туралы теориядағы қарастырылыс
Өзінен-өзі түсінікті ұсыныстар: білім теориясы, дәлелсіз шындық, сана, ерік-еркіндік, және бөліктерге қарағанда тұтастың үлкендігі туралы ақпарат.
-
Қате жасау мүмкін емеушілік
Қате жасау мүмкін емеушілік – эпистемология мен теологиядағы маңызды ұғым. Білімнің шегі, адамның білу қабілеті туралы философиялық пікірлерді қарастырады.
-
Білімнің мүмкін емеуі туралы философиялық көзқарастар
Философиялық скептицизм: білім мүмкін бе? Нақтылықты күмәндану, дәлелдердің жеткіліксіздігі, ойлардың тоқтатылуы. Білім туралы философиялық көзқарас.
-
Эдмунд Геттиер: Білім туралы философиялық мәселелер
Эдмунд Геттиер (1927-2021) – американ философ, «Геттиер проблемасы» автор. Білім, наным, дәлелдеме туралы философиялық мәселелерді зерттеді.
-
Нанымдық белгісіздікті модельдеуге арналған математикалық құрылым
Демпстер-Шейфер теориясы: математикалық модельдеу арқылы білімнің белгісіздігін зерделеу. Наным функциялары, дәлелдерді біріктіру, қателік теориясы.
-
Білім: Фактілерді тану және құзыреттілік
Білім – фактілерді білу, жағдайды түсіну немесе дағды. Философияда білімнің анықтамасы, негіздемесі және шындыққа қатысты пікірталас жүреді.
-
Білімнің табиғаты: Геттиер мәселесі мен нақтылықтың шектері
Геттиер мәселесі: білімнің анықтамасы, нақтылық, дәлелділік және шындық арасындағы қарым-қатынас. Эпистемологиядағы маңызды философиялық тұжырым.
-
Философиялық эпистемологиядағы үйлесімділік теориясы
Философиялық эпистемологиядағы когерентизм: шындық пен негіздеме теориялары. Когеренттік шындық, эпистемикалық негіздеме, жиынтықтың маңыздылығы.
-
Сезімдер арқылы алынған білім
Сенсорлық білім: ғылымдағы дәлелдер маңызы, эмпирикалық деректердің ролі, эпистемология және заң салаларындағы қолданысы. Білімнің негізі.
-
Ғылыми күмәндік және ықтималдық доктринасы
Правдоподобие: древнегреческая философия сомневающихся, критерий истины при отсутствии уверенности. Математика, теология, этика – обзор доктрины.
-
Білімнің минималистік тұжырымы: Ақиқатқа сену жеткілікті ме?
Білім туралы минималистік көзқарас: нақты сенім білім үшін жеткілікті. Жаңа философиялық теорияны, дәлелдемелердің қажеттілігін жоққа шығарады.
-
Тәжірибе арқылы алынған білім
Тәжірибе арқылы алынатын білім – тәжірибе негізінде қалыптасатын, априорлы және теориялық білімнен өзгеше көзқарас. Философия, дін және танымдағы ролі.
-
Тақырыпқа қатысты ақпараттың маңыздылығы
Релевантность – тақырыптардың байланысы, білімнің қайнағы. Ұғымды зерттеу, мақсатқа жетудегі пайдасы, эпистемологиядағы ролі туралы ақпарат.
-
Құдайдың көзі: Объективті шындықты табуға талпыныс
Ақиқатты анықтау үшін «Құдай көзі» тұрғысынан қарау – субъективтіліктен қашып, объективті шешімдерге жету әдісі. Архимед принципі, Раульс идеясы туралы.
-
Танысу арқылы алынатын білім
Бертранд Расселдың танысу арқылы білу туралы теориясы: таныс ақпарат, тікелей қарым-қатынас, философиялық білім, Джон Гроте еңбектері.
-
Дәлелдеме: Эпистемологиядағы негіздеме туралы тезис
Білімтанудағы дәлелдеме теориясы: Нанымның негізделуі үшін дәлелдің маңыздылығы. Фельдман мен Конидің пікірінше, наным дәлелге сәйкес келсе ғана дұрыс.
-
Карл Поппердің Рационалдылық Принципі және Әлеуметтік Талдау
Карл Поппердің рационалдылық принципі: адам әрекеттері жағдайға сәйкес ең тиімді болады. Әлеуметтік ғылымда жағдайлық талдаудың негізі.
-
Шындықтың келісім негізіндегі теориясы
Шындықтың консенсус теориясы: жалпы пікір негізінде шындық анықталуы, халық келісімі критерийі, эпистемологиялық көзқарас. Білуге асығушыларға!
-
Прагматизмдегі шындық теориясы
Прагматизмдегі шындық теориясы: Ч.С.Пирс, У.Джеймс, Дж.Дьюи еңбектері. Шындық – зерттеу нәтижесі, мағынаны анықтау құралы. Философиялық түсініктер.
-
Қуайннің «Эмпиризмнің екі догмасы»: Аналитикалық-синтетикалық айырмашылық пен редукционизмге сын
У.В. Куайнның 1951 жылғы «Эмпиризмнің екі догмасы» мақаласы 20 ғасыр философиясындағы маңызды еңбек. Аналитикалық-синтетикалық айырмашылық пен редукционизм сынға алынады.
-
Ғылыми философиядағы құрылымдық эмпиризм
Конструктивтік эмпиризм – ғылым философиясындағы эмпиризм түрі. Теориялардың эмпирикалық сәйкестігі маңызды, байқалатын құбылыстар тура екеніне сену жеткілікті.
-
Көзқарас пен танымның байланысы туралы философиялық принцип
Перспективизм: философия, утверждающая зависимость знания от точки зрения. Ницше, Протагор, Лейбниц. Истина относительна, абсолюта нет.
-
Шындыққа сай дәлелдерге күмәндіксіз сенім
Нақтылық – бұл дәлелдерге негізделген, күмәндік тудырмайтын сенім. Білімнен өзгеше, объективті нақтылыққа қол жеткізу мүмкіндігін зерттейді.
-
Шындықты тану теориялары: Эпистемологиялық талдаулар
Шындықтың философиялық теориялары: білім, сенім, растау, дәлелдеу тұрғысынан қарастырылады. Верификация, перспективизм, прагматизм талданды.
-
Контекстуализм: Мағына, Білім және Қолданыс Аясы
Эпистемикалық контекстуализм: мағына, білу, себептер – түсініктер контекстке байланысты. Пікірлер, этика, релятивизм тақырыбын қарастырады.
-
Білімнің ізгіліктері мен философиялық талдаулар
Жаңа философиялық бағыт – ізгілік эпистемологиясы, білімді бағалауда иесінің қасиеттерін маңызды санайды. Аристотельден бастау алып, қазіргі эпистемология мәселелерін шешеді.
-
Реформациялық эпистемология: Діни нанымның табиғаты мен білім туралы философиялық мектеп
Реформатты эпистемология – діни сенімдердің білім табиғатындағы рөлін зерттейтін философия мектебі. Дәлелсіз сенімнің қабылдануын, рационалдылығын қарастырады.
-
Негізсіз білімтану: Іргетассыздық философиясы
Негізделмеген эпистемология: Анти-фундаментализм – білімнің негізін жоққа шығаратын философия. Ницше, Фуко сынды философтардың идеялары, білімді практикамен байланыстыру.
-
Питер Дэвид Кляйн: Американ философ және білім туралы зерттеулер
Питер Дэвид Кляйн – америкалық философ, эпистемология мәселелеріндегі маманы. Рутгерс университетінде сабақ берген, скептицизм бойынша жұмыстарымен танымал.
-
Табиғаттандырылған білімтану: Философиялық көзқарастар жиынтығы
Табиғаттандырылған эпистемология – білім туралы философиялық көзқарас, ғылыми әдістерге баса назар аударады. Құдай мен ғылымның үйлесуі, білімді игеру жолдары.
-
Лоуренс Бонжур: Американ философының эпистемологиялық еңбектері
Лоренс Бонжур – американ философ, эпистемология, Кант және британ эмпиригізм сарапшысы. Білімінің негіздері, рационализм туралы еңбектері.
-
Шеррилин Рауш: Білім және ғылым философиясы сарапшысы
Шеррилин Рауш – американдық философ, ғылым және эпистемология саласындағы сарапшы. UCLA профессоры, бұрын King's College London-да жұмыс істеген.
-
Радикалдық конструктивізм: Білім мен тәжірибе туралы көзқарас
Радикалды құрылымшылдық: білімді танушының тәжірибесімен байланыстырады. Сыртқы әлемге сәйкестік туралы дәлелдеу мүмкін емес, білімнің өміршеңдігіне назар аударады.
-
Қазіргі заманғы философияда тәжірибелік зерттеулер
Эксперименталды философия: әдеттегі адамдардың пікірлерін зерттеу арқылы философиялық сұрақтарға жауап іздеу. Интуиция, ерік-еркіндік, тіл тақырыптарын қамтиды.
-
Негіздік білімдер мен сенімдер жүйесінің қағидалары
Негіздік сенімдер, негіздік теориясы: Білімнің бастаулары, дәлелдемелер мен негізгі нанымдар. Білімді қалыптастырудағы негізгі қағидалар мен түрлері.
-
Тұжырымдамалық үйлесімділік теориясы
Шындық теориясы: үйлесімділік. Нақтылық – тұтас жүйедегі ұғымдардың үйлесімділігіне негізделген. Діни көзқарас, формальды үйлесім, жарамдылық критерийлері.
-
Алвин Голдман: Американ философы және эпистемологияның көрнекті өкілі
Алвин Голдман – американдық философ, эпистемология, ой философиясы және когнитивтік ғылым саласындағы маңызды ғалым. Өмірбаяны мен еңбектері туралы ақпарат.
-
Кит Лиер: Американ философының өмірбаяны мен еңбектері
Кит Лиер: Американ философ, эпистемология, еркін ерік, рационалды келісім, эстетика салаларындағы зерттеуші. Аризона және Майами университеттерінің профессоры.
-
Философия мәселелері: Қарсы фактілер, білім және наным туралы тұжырымдар
Философиядағы маңызды мәселелер: фактілерге қарама-қарсы жағдайлар (counterfactuals). Шындық шарттарын түсіндіру, ақпараттық базаны анықтау – негізгі сұрақтар.
-
Философия және Табиғаттың Көлеңкесі
Ричард Ротидің «Философия және Табиғаттың Көлеңкесі» кітабы – философиялық мәселелерді шешу емес, оларды таратуға бағытталған еңбек. Прагматизм, эпистемология, талдау философиясы.
-
Философия: негізгі мәселелер мен салалары
Философия: негізгі мәселелер, білім, құндылықтар, ойлау, тілді талдау. Рационалдық аргументтерге негізделген жүйелі зерттеу. «Софияға құштарлық».
-
Қателік мүмкіндігі: Білімнің шектері мен ізденісінің мәні
Қателік мүмкіндігі: Пікірлерді дәлелдеуге болмаса да қабылдау қағидасы. Чарльз Сандерс Пирс, Карл Поппер еңбектерінен бастау алады. Білімнің қате болу ықтималдығы.
-
Эпистемологияның метафилософиялық зерттеуі
Метаэпистемология: зерттеулер негізгі болжамдарын, білімнің табиғатын, әдістемесін талдайды. Философия, тәжірибе, феминизм перспективалары қарастырылады.
-
Мағынаны растау доктринасы
Верификациялизм – мағынаны тексеру принципі. Ғылым мен философияны біріктіруге бағытталған, метафизика, этика сынды мәлімдемелерді мағынасыз деп санайды.
-
Әдемілік талғамының салыстық сипаты
Әдемілік талғамы салыстырмалы, абсолюттік шындық жоқ. Философиялық релятивизм, Ницше идеялары, білімнің, моральдің салыстырмалылығы туралы мақала.
-
Феноменалды консерватизм: Таным теориясының бір саласы
Феноменалды консерватизм: нәрселердің көрінетіндей болғанын қабылдаудың негізі. Әсерлерге сенудің дәлелділігі, күмәнді жағдайлар мен бұзушы факторлар туралы ақпарат.
-
Формалды эпистемология: Әдістер, теориялар және қолданылуы
Формалды эпистемология: шешім қабылдау, логика, ықтималдық теориясы арқылы білімді модельдеу. Зерттеулер философия, информатика және экономиканы қамтиды.
-
Мюнхгаузен трилеммасы: Шындықты дәлелдеу мүмкін емеушілігі туралы ой-эксперимент
Мюнхгаузен трилеммасы: шындықты дәлелдеу мүмкін еместігі. Шеңберлік, регрессивтік, догматикалық аргументтер. Поппердің пікірі: болжау және сынау арқылы білімге жету.
-
Хилари Корнблит: Американ философ және табиғаттану эпистемологиясының тұжырымдамасы
Хилари Корнблит – американ философ, заманауи эпистемологияның көрнекті өкілі. Табиғаттандырылған эпистемология, білім теориясы туралы мақала.
-
Plato's problem
-
Robert Audi
-
Michael Williams (philosopher)
-
Here is one hand
-
On Certainty
-
Transcendental realism