Кіріспе

Грек ертегісі Алтын краб - Бернхард Шмидт өзінің Griechische Märchen, Sagen және Volkslieder жинағында "Prinz Krebs" деп жинаған грек ертегісі. Эндрю Лэнг оны "Сары ертегі кітабына" енгізді. Грек фольклоршысы Γεώργιος Μέγας Грекияның фольклорлық әңгімелерінде "Креб" деген нұсқаны жинады. Әңгіме "Жануар күйеу жігіт ретінде" немесе "Жоғалған күйеуді іздеу" халықаралық циклына байланысты, онда адам ханшайымы жануар түрінде табиғаттан тыс немесе сиқырлы күйеуге үйленеді, оның сенімін бұзады және ол оны іздеуге мәжбүр болады. Нақтырақ айтқанда, ертегі циклдің бір түріне жатады, ол халықаралық Арн Томпсон Утер индексі бойынша ATU 425D, "Жоғалған күйеу қонақ үйді ұстап үйренді" типті ертегі ретінде жіктеледі.

Шмидт нұсқасы

Бернхард Шмидт (de) өзінің нұсқасы бастапқыда "Ο δώδεκα ἀετοί" ("Oí dódeka áetoi"; "Он екі бүркіт") деп аталғанын айтты. Ол сондай-ақ грек ертегісінің 12 бүркітін фон Ханның албан ертегісінің 12 көгершінмен салыстырды. Бір күні әйелі мен үш баласы бар балықшы балықтарының қалған бөлігімен бірге алтын крабты ұстады. Ол оны үйіне алып келді, ал балық әйеліне (балықтарды тазалап жатқан) аяғын түсіруін айтты, оның аяқтары көрініп тұрды. Сол күні кешке рақа тамақ сұраған, олар оны алып келгенде табағының толы алтын екенін байқаған. Бұл әр түн сайын болды. Бір күні балықшының әйелі патшаға өзінің кіші қызымен үйленгісі келетінін айтады. Патша, ол сиқырлы ханзада деп ойлап, крабқа қамалдың алдындағы қабырғаны, ең биік мұнарадан биік, гүлдермен гүлденген, содан кейін алтын, алмас және бриллиант ойнаған үш фонтаны бар бақшаны салуды талап етті. Осыны істегеннен кейін патша келісті. Жемшектер балықшыны өзі мен қалыңдығы үшін бай киімдер алуға жіберді, ал ол өзін алтын жаздықпен сарайға алып барды. Тойдан кейін ол өзінің қызына күндіз - рақа, түнде - адам екенін, бірақ қалаған кезде бүркітке айнала алатынын айтты. Олар түндерін бірге өткізді, көп ұзамай ханшайымның ұлы туды. Патша тағы бір турнир өткізіп, егер ер адам қызына ұнаса, сол ер адамды қыз таңдап алады, ал қыз оған үйленіп, бақаны тастап кетеді деп жарлық шығарды. Таңдау әдісі патшаның қызы таңдаған ер адамнан алтын алманы алып, оған лақтыру болды. Жүгірткі ханшайымды жіберіп, алтын қару-жарағы мен жылқысын, алтын алмасын өзіне әкелуін бұйырды. Ол оған алтын алманы лақтыратын ер адам болатынын ескертті, бірақ ол өзінің бақа екендігін айтпауы керек. Патшаның бірде-бір ханзадасына риза болмай, екінші турнир өткізді. Жүрекке әйелінің бұл жолы оған сатқындық жасайтынына сенімді болды, бірақ тағы да кетті. Ол оған алтын алманы лақтырып жібергенде, анасы құлағын құлақтап, неге тіпті сол салт атты оған ұнамайтынын білуді талап етті, ал ханшайым ол краб екенін мойындады. Патшайым бөлмелеріне жүгіріп барып, рабтың қабығын көріп, оны өртеп жіберді. Ханшайым қатты жылады, бірақ күйеуі қайтып келмеді. Бір қарт адам нан суға батырып алғысы келгенде, оны ит ұрлап алып кетеді. Ол итті қуып барып, сарай тапты. Он екі бүркіт ұшып келіп, жас жігіттерге айналды. Олар отбасының бір мүшесінің - әке мен ананың денсаулығына тост айтып, соңғысы әйеліне тост айтып, бірақ оның қабығын өртеп жіберген анасын қарғады. Қарт ханшайымның науқас екенін, оны тек аңыз-әңгімелерден ғана жұбататынын естіді. Ол өзінің айтқаны үшін сарайға барды, және ханшайым сарайға онымен бірге барды. Күйеуі тост айтып жатқанда, ол оған жүгіріп келді. Ол қыздан үш ай бойы, сиқыр аяқталғанша, қасында қалуға рұқсат сұрады. Ол келісіп, қартты ата-анасына хабарластыру үшін жіберді. Олар бұған риза болмады, бірақ үш ай өткеннен кейін ханзада мен ханшайым қуана-қуана үйлеріне қайта оралды.

Мегастың нұсқасы

Мегастың ертегісінде, атауы лат. label=Modern Greek, және тәржімеленген Der Krebs ("Креб"), діни қызметкер мен оның әйелі патша мен патшайымның жанында өмір сүрді. Олар бір-бірін қатты жақсы көріп, балалары үйленетін болады деп келісті. Патшайым қыз, ал діни қызметкердің әйелі краб дүниеге келді. Жүрек пен қыз өскен соң, жүрек патшадан уәдесін орындауын сұрады. Патша оған бір түн ішінде жақын маңдағы таулы жерді алып тастауды тапсырды. Жүректер бұған келісіп, некеге отырды. Ол түнде қабығын алып тастады және әдемі жас жігіт болды, бірақ әйеліне үндемеуді ескертті. Ханшайым қуанып қалды, бірақ анасы қатты қайғырды. Жексенбі күндері краб әйеліне өзінен бұрын шіркеуге жіберіп, адам кейпіне кіреді; оның анасы ханзада онымен неке құрып, оны жоғалтып алған болуы керек деді. Үшінші жексенбіде патшайым қатты жылап, қызы ауырып қалады деп қорықты, ал ханшайым шындықты айтты. Ол қайтып келгенде, рақа жоқ еді. Ол үш жұп темір аяқ киім жасатты және екі жұп аяқ киімін тозғанша әлемді аралап жүрді. Содан кейін қонақ үй салып, барлық саяхатшылардан жаңалықтар сұрады. Екі қайыршы келді. Бірі нан жеуге тырысқанын айтып берді, бірақ оны ылғалдандыру үшін өзенге батырып алған кезде, ағым оны алып кетті. Ол оны сарайға қуып жетіп, онда оған иелер тамақ ішпейінше тамақтануға тыйым салынған. Үш көгершін ұшып келіп, жас жігіттерге бет бұрды. Екеуі сыр сақтай алмайтын сұлудың денсаулығына тосты айтып, терезелер мен есіктерді жылап-сықтауға бұйырды. Олар жылап, жігіттер де олармен бірге жылады. Үшіншісі, оның сөзін бір күн де ұстай алмай, терезелер мен есіктермен жылап, әділ ханымға тост айтты. Олар тамақ ішіп болған соң, қайыршы тамақ ішіп, кетіп қалды. Ханшайым оны сонда алып баруын сұрады. Ол қызды пеш пен қазанға шақырды, ал есіктің артына жасырынды. Алғашқы екі адам тосты айтқан кезде есіктер мен терезелер жылады, ал үшіншісі айтқан кезде олар күлді. Ол оларды бұзуға барып, әйелімен кездесті. Ол оның қанаттарын отқа лақтырып, оны ықтимал қауіптен немесе өлімнен құтқарды.

Кречмердің нұсқасы

Неміс тілшісі Пол Кречмер Лесбос аралынан осындай әңгімені жинады. Бұл әңгіменің ішінде баласыз әйел сарайдың алдында тұрады. Балалардың ойнағанын көріп, ол балалы болатынын, тіпті рақа болса да, айтады. Құдай оған бір бала берді. Жүгірткі туылғаннан кейін, анасы оны басқа адам балаларымен ойнауға алып кетеді, бірақ олардың ата-аналары өз балаларына онымен ойнауға рұқсат бермейді. Уақыт өте келе, крабтың көлемі артады. Бірде анасы үйден шығып, кейін оралғанда, ас үйдің таза екенін көреді. Ол келесі күні кетіп бара жатқандай етіп, раковинадан жас жігіттің шығып, үй шаруасын атқарып жатқанын көреді. Әйел оны таңғалдырады, ол өзінің бақа екенін мойындайды және анасын сарайға барып, ханшайымның қолын сұрауға көндіреді. Әйел патшаға барып, оның орнына баласын алады, патша бақаға алдымен бірнеше тапсырманы орындауға бұйырады: сарай салу, бақшамен бірге барлық ағаштар мен жемістерді отырғызу; және бақшаны күнмен жарықтандыру. Жемшектің анасы патшаның сарайына барып, ұлының патшаның қызына үйленетінін айтады. Принцессаның әпкелері принц емес, крабқа үйленетінін айтады, бірақ принцесса бұл оның тағдыры деп жауап береді. Ханшайым мен краб үйленеді. Бір күні бүкіл патшалық той-томалаққа толы. Жүрек әйеліне қара ат үстінде адам ретінде жарысқа қатысатынын айтады, бірақ ол өз әпкелеріне ештеңе айта алмайды. Ол фестивальге барып, үйіне оралады. Содан кейін краб қызыл киім киіп, үйіне қайтады. Әр жолы ханшайымның әпкелері күйеу таңдағаны үшін оны мазақтайды. Үшінші күні краб әйеліне бұл жолы оған сатқындық жасайтынын ескертеді, бірақ ол оған сатқындық жасамайтынын айтады. Қалай болғанда да, краб фестивальге ер адам ретінде барады, ал ханшайым, мақтаныш сәтінде, жас жігіттің күйеуі екенін, краб екенін айтады. Жастық жоғалады. Ханшайым қонақүй мен тігіншілер үйін салуға бұйрық береді, онда адамдар келіп, тамақтана алады, әңгіме айта алады және жақсы киімдер алады. Бір күні соқыр адам ұлы Воланмен қонақүйге барғысы келеді. Олар бір жерде тоқтап, өзен жағасына қарай жүзіп барады. Бала нан алып, қолыннан қағып алып, жерге құлап түседі. Нан айналып, бала оның соңынан еріп, сарайдың қасына келіп тоқтады. Бала сарайға кіргенде, үш көгершіннің еркек болып, біреудің құрметіне тост айтып келе жатқанын көреді. Бала соқыр әкесімен бірге ханшайымның қонақ үйіне барып, бәрін айтып береді. Ханшайым сол сарайға барып, үш көгершінді көреді. Үш құс адам болып шығады, ал үшіншісі өзін сатқанға тост айтады. Принцесса өзін ашып, оны "Драчиннен" босатуға ниетті, бірақ күйеуі мұны істей алмайтынын айтады. Ақырында, ханшайым күйеуін таңдауға мәжбүрлеген Драчинмен кездеседі, ол ортаңғыны таңдайды.

Тарихы

Бұл ертегі "Жануар күйеу жігіт ретінде немесе жоғалған күйеуді іздеу" циклына байланысты және халықаралық Арн Томпсон Утер индексі бойынша ATU 425D типінде "Жоғалған күйеу" деп жіктеледі. Бұл түр жануар түрінде табиғаттан тыс күйеуіне үйленген адам қызына қатысты; ол оның құпиясын ашады және ол жоғалады. Оны табу үшін ол қонақүй, аурухана немесе моншақ үйін салып, жолшыбайлардың әңгімелерін тыңдайды. Бір күні ол бір адамның бір жерде құстар үйірін адамға айналдырғандығы туралы әңгімесіне құлақ асады. Қаһарман әйел күйеуі туралы екенін біліп, оны сонда алып баруды сұрайды. Сол сияқты грек халық аңыздарының зерттеушілері Анна Ангелопулу мен Айгл Брускоу, грек халық аңыздарының каталогының редакторлары, Шмидттің аңызын 425D типті, Кречмердің аңызын 425D типті, ал Мегастың аңызын 425D типті деп жіктеді. Американдық фольклоршы Д. Л. Эшлиман "Креб" ертегісін 425D типті деп жіктеді, "Әйел жоғалған күйеуін қонақ үйді ұстап тауып алады".

Нысандар

Георгиос А. Мегастың айтуынша, ертегі түрінің басты мотивы H11.1.1 болып табылады, "Керемет үйде [оқшау үйде, ауруханада және т.б. ], онда әркім өз өмірінің тарихын айтып беруі керек". Дәл осылай швед ғалымы Ян Оживинд Сван "Д-подтипке тән" "мотивтердің" арасында әйелдің күйеуі туралы әңгімелерді немесе жаңалықтарды тыңдауға баратын моншақ үйін, қонақүйді немесе басқа да жерлерді атады. Грек халық аңыздарының зерттеушілері Анна Ангелопулу мен Айгл Брускоу, Грек халық аңыздарының каталогының редакторлары, күйеуі жоғалғаннан кейін, қаһарман әйел мейрамхана немесе аурухана сатып алады немесе салады және адамдарды өз аңыздарын айту үшін шақырады.

Италия

"Istituto centrale per i beni sonori ed audiovisivi" ("Диалогтық және аудиовизуалды мұраның орталық институты") 1968-1969 және 1972 жылдар аралығында Италия аумағында зерттеулер мен тіркеуді қолдады. 1975 жылы Институт Альберто Мария Сирезе мен Лилиана Серафини редакциялаған каталогты жариялады. Ол 425D субтипіне қатысты 5 нұсқаны жариялады.

Грекия

Эммануэла Катринакидің айтуынша, ATU 425E типінің грек нұсқалары, Enchanted Husband Sings Lullaby, 425D типпен бірге "дәл дерлік" пайда болады.

Қазақстан

Австрия консулы Иоганн Георг фон Хан "Таубенлибе" атты албан ертегісін жинады: патша өзінің жалғыз қызының күйеу табуын қалайды. Бір күні оның бөлмесіне көгершін ұшып келіп, сөйлеседі. Күлі оған келесі күні сүт құмырасын дайындап қоюды айтады. Күлі қайтып келіп, сүтке шомылып, сұлу жігітке айналады. Жас жігіт оған өзі туралы ешкімге айтпауды және оны үш жыл күтуді ескертеді. Олар бір-біріне ант ретінде балдақ тастар. Біраз уақыттан кейін патшайым ханшайымды еркекпен айттырмақ болады, бірақ ол өзінің бұрынырақ айттырылғандығын айтады. Кейін көгершін қайтып келмейді, ол үш жыл бойы оны іздеп, темір аяқкиім киіп, үш темір таяқпен жүреді. Оның ізденісінде сәттілік жоқ, ол үйіне оралады. Ол ата-анасынан моншақ үйін салуды сұрайды, және кез келген қонақ әңгіме айтып, кіре алады. Бірде қалада тұратын бір әйелдің қызы үйге барып, су алу үшін бұлаққа барады. Көктемде ол аяқ киім киген әтеш көреді. Қыз әтештің соңынан бақ пен үйге дейін барады. Үйдің ішінде ол бөлмеге ұшып келіп, сүтке шомылып, адам болып жатқан 11 көгершінді бақылайды. 12-ші көгершін пайда болып, құпияны аштырған қалыңдығы туралы күйзеліске түседі. Қыз анасына қайтып келеді және екеуі де оған оқиғаны айту үшін ханшайымның моншасына баруды шешеді. Әңгімені Анджело де Губернатис Il Principe Colombo ("Көбілек принц") деп аударды; Паркер Филлмор көгершіннің қалыңдығы: өліп, айтып берген ханшайымның оқиғасы (Югославиядан алынған) және альбанолог Роберт Элси көгершіннің махаббаты үшін. Грек халық аңыздарының зерттеушілері Анна Ангелопуло және Айгл Брускоу, грек халық аңыздарының каталогының редакторлары, Ханның аңызын 425D типті деп жіктеді.

Румыния

Румын фольклоршысы Думитру Станческу румындық нұсқасын жинады Fratele bucăţică ("Білімді Морсель"). Бұл ертегіде ағаш ұстасы мен тасшы жақсы достар болып, тұңғыш балаларының бір-біріне үйленуі арқылы отбасыларын біріктіруге уәде береді. Балташының әйелі қыз бала туса, тасшының әйелі ет кесіндісін туады. Олардың сыртқы келбетіне қарамастан, ет кесіндісі адам сияқты сөйлейді. Болашақ күйеуінің ұлын көрген ағаш ұстасы қызын ағашқа үйлендіруден бас тартады, бірақ тас ұстасы талапты императорға жеткізеді, ол ағаш ұстасын сөзін орындауға мәжбүрлейді. Осылайша, оның қызы ет кескінін үйленді. Түнде, төсек бөлмелерінде, ет кесегі адамға айналады және әйеліне ол сол түрге қарғысқа ұшырағанын айтады, бірақ ол ешкімге ештеңе айтпаса, қарғысты бұзуға көмектесе алады. Ақырында қыз құпияны ашады да, Букачика жоғалып кетеді. Сол кезде өзеннің жағасында екі қайыршы, соқыр адам мен сал адам, жоғалған нан үшін біраз дау-дамай жасайды, сонда сал адам алыстан сарайды көреді. Екеуі сарайға барады, бірақ онда ешкім тұрмайды. Бір бөлмеде олар ыдыс-аяқ төселген үстел көреді. Кенеттен терезе ашылып, он көгершін кіреді. Олар адам болып, дастарқан басына отырады да, Бучачика деген бауырын күтеді. Бучачика көгершін болып көрінеді, адам болып айналады және дастарқанға отырады, бірақ тамақтан рақат таба алмайды, өйткені ол әлі де әйеліне сағынады. Ерлер үстелден шығып, екі қайыршы қалған тамақты алып, кетеді. Қайыршылар екі күн бойы жүріп, үлкен моншаға жетеді. Қайыршылар жуынды, қырқылып, жаңа киімдер киді, содан кейін үй иесі Бучачиканың әйелімен сөйлесуге барды. Олар оған 11 көгершін бар сарай туралы айтады, ол соған апаруды сұрайды. Ағаш ұстасының қызы көгершіндерді және күйеуін көріп, оны құшақтап алады.

Болгария

Болгарияның халық аңыздар каталогында осыған ұқсас 425D типті жазу бар: "Невяста научава где е изчезналият й съпруг като отваря Furna, раздава хлеб против разказване на чудии преживелици" немесе "Eine Frau erfährt, wo ihr verschwundener Mann ist. Sie eröffnet ein Backhaus und gibt Brot für das Erzählen von wundersamen Erlebnissen" ("Күйеуші күйеуінің жоғалғанын ашып, нан пісіретін дүкен ашқан және керемет әңгімелер үшін нан ұсынған").

Түркия

Вольфрам Эберхард пен Пертев Найли Боратавтың Typen türkischer Volksmärchen ("Түрік халық аңыздар каталогы") еңбегінде екі ғалым да ұқсас аңыз түрін каталогтады, ол TTV, EB немесе EbBo 92 ретінде индекстелген, "Der Affenmann" ("Құмырсқа күйеуі"). Бұл ертегіде маймыл түріндегі табиғаттан тыс күйеуі ханшайымды күлдіріп, оған үйленеді; қаһарман өзінің құпиясын ашады және ол жоғалады; кейінірек қаһарман әкесіне адамдар тегін шомылатын моншақ үйін салуды сұрайды; бір күні Келоглан мен оның анасы ханшайымның моншағына келіп, оған бір жерде махаббатқа батқан ер адам туралы айтады, оны ханшайым күйеуі деп таниды және оны сонда әкелуді сұрайды. Түрік фольклоршысы Пертев Найли Боратав анасынан бір ертегі жинаған. "Ослиная голова" ("Есек басы") атты ертегісінде қарт жұптың ұлы жоқ. Бір күні ол кісі егін егіп жүріп, Алла оған ұл бермеген деп күңкілдеп жатыр. Кенеттен қара адам (немесе дервиш) оған көрінеді және оған алма береді, ол жартысын жеп, әйелі екінші жартысын жейді. Ол алманың тиімділігіне күмәнданып, оны тұтас жейді. Тоғыз айдан кейін есектің басы денесінен жарылып шығады. Сонда ол қолын созып, есектің басын жерге көміп, үйіне қайтты. Көп ұзамай олар есектің дауысын естіп, өздеріне айқайлайды. Олар аңды алып, орамалап, теңізге лақтырып тастайды. Есектің басы аман қалып, ерлі-зайыптылар өздерін тастап, оны өз ұлы ретінде өсіреді. Арада жиырма жыл өткен соң, есектің басы оларға падишахтың қызына үйленгісі келетінін айтады. Есектің басы керемет жолмен оның анасын падишахқа апарып, оның ұлының орнына оның қолын сұрауға арналған сәнді күймеге айналдырады. Падишах келіседі, бірақ алдымен өзінің қасына сарай салуды бұйырады. Есектің басы сарайды да құрастырады, әрі қалыңдықтың жалғыз келуін шарт етеді. Падишахтың қызы күйеу жігіттің сарайына барып, бір бөлмеге кіреді. Ол жақындап қалған бір табаны көріп, үстінде бір мата бар екенін біледі. Қыз шапанды шешіп, есектің басын көреді. Ол жерге құлап, сұлу адам болып шығады. Ол қалыңдыққа бұл құпияны ешкімге, тіпті сарайдағы құлдарға да айтпауды бұйырады. Алайда бір күні падишахтың қызының бала күтушісі оның қамқорлығын көріп, есектің басын көреді. Ол айқайлайды. Есектің басы бұл жағдайға өкініп, әйеліне кететінін айтады да, жоғалып кетеді. Падишахтың қызы күйеуін жоқтап, әкесіне өзінің оқиғасын айтып беру үшін, барлық адамдар ваннаға кіре алатын ванна үйін салуды сұрайды. Бір күні Келоглан есімді бала анасынан ваннаға барғанын сұрайды. Келоглан өзенге барып, ұйықтап қалады. Айдың жарығында ол оянып, таңертең екен деп ойлайды, содан кейін оның алдында таңғажайып көрініс пайда болады: қырық қашырмен екі адам келеді, біреуі отын шауып, екіншісі отынды қашырларға жүктейді. Келоглан қапшақтардың соңынан еріп, жер асты камерасына жетеді. Қасқырлар жоғалып, қайнап жатқан қазандар пайда болады. Келоглан тағы да біршама жол жүріп, басқа бөлмеге кіреді: есектің басы келеді, адам болып айналады және үстелге отырады; көгершін ұшып келеді, ваннаға түсіп, қызға айналады; қыз жігітті жұбатуға тырысады, бірақ ол оны қабылдамайды; қыз қайтадан көгершінге айналып, ұшып кетеді. Келоглан анасына қайтып келіп, бақшадағы падишахтың қызымен сөйлесуді ұсынады. Падишахтың қызы баласының әңгімесін тыңдап, оны сонда алып кетуге рұқсат сұрайды. Падишахтың қызы да сол жолмен жер асты камерасына жетеді. Ол шкафта жасырынып, есектің басын және көгершінді бөлмеге кіргенін көреді. Қыздар кеткеннен кейін, есек бас өзінің адам жұбайының бар екенін байқап, оған падишахтың қызы оны тұтқынға алғанын айтады. Есектің басы әйеліне сыртқы тікенектері бар үлкен тор жасауды айтады: жұп оған кіруі керек, сондықтан падишахтың қызы және оның ұшатын әскері оларды өлтіруге тырысады, бірақ тікенектерде өздерін жояды. Осылайша, есектің басы оның тұтқынынан босатылады және оның адам әйелімен оның патшалығына оралады. Умай Гюней жинаған түрік ертегісінде Ахмет Аға ("Әхмет мырза") деген атпен, Ахмет мырза өзінің балалы болмай жатқанына өкініп, Алладан әйеліне бала беруін сұрайды. Бір күні бір жылан түтіндікке құлап түсіп, Алладан келген бала ретінде таныстырды. Кейін жылан ұлы Ахмет мырзадан жергілікті сұлтанның қызына шабуыл жасауды сұрайды. Ахмет мырза сол сұлтанның өз қызын жыртқышқа айттырып беруіне күмән келтіреді, бірақ жылан талап етеді. Алайда Ахмет мырзаның жүрегі өзгеріп, сұлтанға бармайды. Жылан ұлы асырап алған әкесі сұраған нәрсені істемегенін біледі және бұл жолы оны шын жүректен жіберуге шақырады. Сұлтан Ахмет мырзаның ...

Ирак

Бағдад диалектілік нұсқасында ich chelb‿il eswed ("Қара ит") аталымында ерлі-зайыптылардың балалары жоқ, бірақ әйел қызы болғысы келеді және оны кімге сұраса, сол оған үйленуге уәде береді, тіпті ол қара ит болса да. Қыз бала дүниеге келеді, ал 16 жылдан кейін оған анасының уәдесін еске түсіру үшін қара ит келеді. Қызды қара итке әйел ретінде береді және олар жаңа үйге көшіп кетеді. Сол жерде қара ит ит терісін алып, әдемі адамға айналады. Ол әйелге зергерлік бұйымдар салынған сандықты береді де, әйелінен құпияны бөтендерге айтпауын сұрайды. Қыз әйелдер ваннасына барады және итке үйленгені үшін қорланады, бірақ ол күйеуін олардың кез келгенінен жақсы деп жариялайды. Сол түні қыз күйеуін күтеді, бірақ ол ешқашан келмейді, сондықтан ол анасына қайтады. Қыз анасынан кез келген қонақ күйеуінің жаңалықтарын айта алатын моншақ үйін салуды сұрайды. Бір күні қарт әйел моншаның жанынан өтіп бара жатып, өзіне болған бір ғажап оқиғаны баяндайды: таң атпай, айлы түнде, ол түйеге еріп бір үйге барды, онда 40 құс түсіп, адам болды, олардың соңғысы зергерлік бұйыммен фонтанның жанында тұрып, жоғалтқан махаббатына зарланады, бүкіл үй онымен бірге жылайды. Жүзімханадағы қыз қарт әйелден түйе, үй және құстарды көрген жерге апаруын сұрайды. Оқиға қайталанады, ал соңғы адам жоғалтқан махаббатына қайғырып жатқанда, бүкіл үй жылаудың орнына күледі. Оның сүйіктісі, қыз, өзін танытады және олар татуласады. Ғалым Хасан Ел Шами бұл ертегіді ATU 425A және ATU 425D типтеріне жатқызған. Романшы және этнолог Э. С. Дроуэр жинаған "Торна сатушы" немесе "Шаувак" атты ирақтық ертегіде, кедей торна сатушы үйіне қымыз әкеледі. Кенеттен қымыз сөйлей бастайды да, өзінің асырап алған әкесі деп санайтын тікен сатушыға патшаның ханшайымын өзіне әйел етіп алуға шақырады. Тікен сатушы патшаға барып, ұлының ұсынысын айтады. Патша оған алтын мен асыл тастардан сарай салуды бұйырады. Ал құмыраның сиқырлы күшімен сарай салынады. Патша өзінің қызын тікен сатушының ұлына беруге көндіріледі. Ханшайым күйеуін күтеді, бірақ бөлмесіне бір көгершін келеді. Құс құс терісін алып, өзінің күйеуі екенін айтады және құпияны жарияламауын сұрайды. Бір күні ол әйелдер ғана пайдаланатын қоғамдық моншаққа барады да, үйлену туралы мазақтаушы уәделерді естиді. Содан кейін әйелдерге күйеуінің шынайы келбеті туралы айтады. Әйелінің антына опасыздық жасағанын сезген құс оның кейбір әшекейлерін ескерткіш ретінде ұрлап, ұшып кетеді. Кейіннен ханшайым барлық адамдар тегін суға түсетін моншақ үйін салады. Бір қарт әйел келіп, қызықты оқиға айтады: ол өзенге барып, киімін жуып жатқанда, өзеннен шығып келе жатқан әтешті көрді; ол әтештің құйрығын ұстап алды және су асты қасабасына әкетілді, ішке, 40 көгершін қасабаның маңындағы тоғанға келді және қызға айналды, содан кейін бір адам келіп, жоғалған махаббатын жылап жіберді. Ханшайым қарт әйелден өзенге алып баруын сұрайды. Дроуэр жазбаларында екі ұқсас оқиға туралы жазған. Біріншісінде табиғаттан тыс күйеуі ақ жылан, оның жылан терісін қызғаныш қарындастары отқа лақтырып, ас үй ыдыстары онымен бірге жылайды. Екінші әңгімесінде құс ханшайымның тарағын ұрлайды; аңыз "Шыңқыр сатушы" сияқты жалғасады: өзендегі әйел су терілерін толтыратын айғырды көреді; содан кейін құпия сарайдың ішінде құс адамға айналады, ханшайымға деген сүйіспеншілігін аңсап, ағаштарға онымен бірге жылауға бұйырады.

Израиль

Ғалым Хеда Джейсон еврей шығыс аңыздар корпусында кездесетін осыған ұқсас әңгімені сипаттады және ол оны AaTh 425 * Q деп атады, "Үздікті болу Вус ханшайымы". Оның аңыз үлгісіне сәйкес, табиғаттан тыс шығу тегі бар (бала асырап алған немесе адам ата-анасынан туған) ұлы ата-анасына ханшайымды құттықтауды тапсырады; ол ханшайыммен некеге тұрады; ханшайымның қандай да бір әрекеті салдарынан күйеуі жоғалады; біраз уақыттан кейін адам таңғажайып жануарды жерасты сарайына ертіп барады, онда табиғаттан тыс күйеу басқа серіктермен бірге көрінеді; адам оқиғаны ханшайымға өзінің қонақ үйінде немесе монша үйінде айтады. Исраилдік ертегіде түйенің әйелі деп аталады. Жүксіз әйелге бейтаныс адам шөл далаға барып, белгілі бір құдықтан су ішуді тапсырады. Тоғыз айдан кейін түйе тәрізді сәби туады. Бір күні түйе шешесіне патшаның кіші қызынан әйел алуды сұрайды. Патша түйе ұлының ұсынысына келіседі, бірақ алдымен ол үш нәрсені табуы керек: әскерге сыятын кілем, ол оралған кезде жаңғаққа сыяды; әскерді тамақтандыру үшін жүзім бұтасы, ал шоғында әлі де бар; және алтын қабықшасы бар қарбыз және қымбат тастар бар. Түйе анасына үңгірге барып, үш рет "Түйе өліп қалды, түйе тірі қалды" (Met hakamal, chai hakamal) деп айқайлауға нұсқау береді; дауыс "бұл ешқашан болмауға тиіс" (Khas vha leela) деп жауап береді және оған заттарды береді. Түйе сұрағанын орындап, ханшайымға үйленеді. Той түнінде түйе түйе терісінің астында адам екенін және ханшайымның құпияны ешқашан жария етпеуі керектігін түсіндіреді. Содан кейін ол жүнін алып тастап, адам болады. Бір күні патшалықта соғыс басталады, ханшайым күйеуінен әкесін құтқаруын сұрайды. Түйе күйеуі адам болып, соғысқа қатысып, жарақат алады. Патша жауынгерді көріп, жарасын қол орамалмен орап алады. Патшаның күйеулері үйге оралғанда, ханшайымның үлкен әпкелері оның жануар күйеуі туралы мазақ етеді, ал ол күйеуінің шынымен адам екенін айтады. Ағалы-інілі қызды түйе жүнін өртеп жіберуге көндіреді. Ол солай істейді; түйе күйеуі, адам түрінде, ханшайымына оны темір таяқпен жүріп, аяғына темір тырнақ киіп, құсқа айналып, жоғалып кеткеннен кейін ғана табатынын айтады. Патша адамдар ерекше оқиғаларды айтып беретін моншақ үйін салады. Бір күні әйел моншаға келіп, таңғажайып оқиға айтады: айлы түнде базарға жіп сатып алуға бара жатқанда, түйе мен қоңызды көріп, үңгірге еріп барады; үңгірдің ішінде нан пісіріліп жатыр екен. Үш көгершін үстелге жамылғы алып келіп, оны ашып, үйді олармен бірге жылап, жылап тұруға шақырады. Ханшайым әйелден темір таяқ пен темір тырнақпен үңгірге алып баруын сұрайды. Олар түйе мен қоңыздың соңынан еріп, үңгірге кіреді. Олар үйге күлімсіреп күле беруін айтқан көгершіндерді көреді. Ханшайым күйеуін көріп, онымен татуласады.

Палестина

Бірзейттегі палестин нұсқасында шығыстанушы Пол Э. Кале жинаған Der verzauberte Jussif ("Қолымдалған Юссиф") деген атаумен, Насиреддин есімді ескі саудагер үйінің сыртында түйе тауып, оны әйелімен бірге ұлы ретінде қабылдайды. Бір күні түйе әйел алғысы келетінін баспен белгілейді. Феллаченмединк түйе басының ым-ишарасын түсіндіреді, ол саудагерлер класынан әйел іздеуі керек. Насиретдин досының қызын болашақ қалыңдық ретінде тауып алады. Саудагер дос Насиреддиннен ұлы туралы сұрайды, бірақ Насиреддин оның ұлы Күн мен Айдан және адамдардың қарауынан қорқып үйден шықпайды деген әңгімені айтады. Қалай болғанда да, түйе саудагердің қызына үйленеді, ал ол келесі жылдары үш ұл балаға ана болады. Бір күні саудагердің қызы мен оның әпкелері серуенге шығып, күйеулері туралы әңгімелеседі. Ол күйеуінің түйе екенін, ақ боз атты мінген сұлу жігіт екенін айтады. Ол үйіне оралғанда күйеуі мен ұлдарының жоқ екенін байқап қалады. Кейін ертегі түйе күйеуінің түйе терісінің астында өзінің шынайы түрін көрсеткен кезге қайта оралады, егер ол құпияны ашса, түйе күйеуінің балаларымен бірге жоғалатынын ескертеді. Қазіргі уақытта саудагердің қызы ванна (үй) салады. Бір күні орта жастағы феллахи әйел моншаға келіп, оның зауытын пайдалану үшін әңгіме айтып береді. Феллах әйел өз әңгімесін баяндайды: айдың жарығында, зәйтүн ағашының жанында 40 құсты көрді; құстар шомылды, ішіп-жеді және ұшып кетті; тауық пен әтеш жел мен жаңбырдың келуін айтты; бір адам үш баласына өзінің құпиясын аштырған әйелі Варде (Роза) туралы өкініш білдірді. Саудагердің қызы мен феллахи әйел құстардың келуін күту үшін зәйтүн ағашына барады. Құстар келеді; саудагердің қызы өз отбасын қайта оралуға көндіруге тырысады. Күйеуі оның өтінішін тыңдайтынын уәде етеді. Келесі күні балаларды әкеліп, аналарына береді. Хасан Эль Шами бұл ертегіді ATU 425A және ATU 425D типтеріне жатқызған. Инея Бушнактың "Кемел күйеуі" атты әңгімесінде бір құрсақсыз әйел аналардың баласын көтеріп, ойнап жүргенін көріп, тіпті жаңа туған түйе болса да, өз ұлын күтеді. Ол Құдайға дұға етеді, тоғыз айдан кейін "Жұмайил" деп атаған түйе туады. Бір күні Джумайл анасынан өзіне әйел табуды сұрайды. Оған болашақ қалыңдық ретінде ауыл қызы әкелінеді, бірақ ол тек сұлтанның кіші қызынан басқаны қаламайды. Анасы сол сұлтанға барып, қызына үйленуге рұқсат сұрап жатыр. Ол ұлының түйе екенін түсіндіреді. Сұлтан оған күліп, қызын алтынға сатып алуға бұйырады. Келесі күні Джумайл сұлтанның адамдарын алтын, күміс және асыл тастармен толтырылған үңгірге алып барады. Жеңіспен жеңілген сұлтан кіші қызы Принцесса Уордты оған үйлендіруге келіседі. Ол Джумайлдың бөлмесіне кіреді; ол түйе терісінің астында адам екенін, жындардың патшасының ұлы екенін және оның құпиясын аштырмайтынын айтады. Бір күні соғыс басталып, адам кейпіне енген Джумайл патшалық үшін күресуге аттанды. Ол әскермен қайтып келгенде, ханшайым Уорд жауынгердің күйеуі, түйе екендігін айтады, ал ол жоғалады. Бірнеше уақыттан кейін сұлтан барлық адамдар суға түсетін моншақ салады. Бір әйел моншаға келіп, ханшайымына бір жердегі ағаш туралы айтады, онда жер жарылып, одан бір ханзада шығады. Принцесса Уорд әйелді дәл сол жерге апаруды сұрайды. Автор Г. Кэмпбелл жинаған палестиналық әңгімесінде "Сүт сатушының және Африт патшасының оқиғасы" деп аталады. Бір күні ол өткен күнгі сүтті араластырып, оны "лебн" болатындай күтеді, бірақ ол "лебн" болмайды. Таң атқанда, ол әтештің ақырғанын естиді, сүт де дәмді болып шығады. Зәйнәп алтын түстес қауырсын мен қызыл түстес шегелі бар әтешті тауып, құсты жердің шұңқырына, содан кейін үңгірге алып кіретін жолға ілеседі. Үңгірдің ішінде дастарқанға тамақ қойылып, ол одан ішіп-жейді. Кенеттен қыздың аяқ-қолдарын естіп, үстелдің астына жасырынып кетеді. Таңғажайып жаңа келген адам бөлмеге кіреді және тамақта бірдеңе жоқ екенін байқап, Зәйнәптің шығуын сұрайды. Қыз оны көріп, бейтаныс жігітті көреді, ол әтеш сияқты қызыл шашы бар, өзін барлық африттердің патшасы деп таныстырады, бұдан артық ештеңе жоқ. Зәйнәп пен патша үңгірде бірге тұрады, ол тіпті қыздың үңгірден жоғары әлемге шыға алатынын айтады, бірақ оларға бақытсыздықтар төніп кетпеу үшін ол өзінің немесе оның өмірі туралы ештеңе айтпауы керектігін ескертеді. Біраз уақыттан кейін Зәйнәб қаладағы достарына баруға шешім қабылдайды, ал Африт патшасы оған шығуға рұқсат береді, бірақ шашындағы қызыл тарақ түрінде оған еріп жүруге шешім қабылдайды. Ол үңгірден шығып, он...

Күрд халқы

Курдтанушы Роджер Леско курд халқынан "Чірока Кундирэ" атты ертегі жинады, ол француз тіліне "Конте де ла Курж" ("Курбаның ертегісі") деп аударылды, неміс тіліне "Дер Кюрбис" ("Курба"), ал орыс тіліне курдтанушы Маргарита Руденко "Сказка о Тыкве" ("Курбаның ертегісі") деген атаумен аударды. Бұл әңгіменің тақырыбы: кедей малшы мен оның әйелі ауылдан алыс үңгірде тұрады. Әйел бір құртты дүниеге әкеледі. Бақташы бақшаға салатын. Бір күні. Қамырды еркекпен сөйлесіп, "бастықтың қызын" өзіне әйел болуға сұрап алуға көндіреді. Ол жігіт ханзадаға барып, ұлының атынан қызының қолын сұрайды. Патша оған ертеңіне қызыл шапан киген 40 атты әскерімен келуге бұйырады. Бұл туралы құртқа хабарласып, әкесіне белгілі бір тасқа барып, Ахметжанға: "Ағаң Мхеммеджанға көмектесу керек" деп айқайлаңыз дейді. Малшы ханзадаға әскерін сыйлайды, ал оның қызы бақшаға беріледі. Ол болашақ күйеуін қарсы алу үшін ат үстінде жүреді. Әйел үңгірдің ішіне кіргізіледі, ал ерлі-зайыптылар үңгірден шығады. Қамырды сөреден құлатып, жарылып, әйеліне Мхеммед-Ксан есімді сұлу жігіт көрінеді. Ол қыздан кофеді бүркітпей дайындап беруін сұрайды, әйтпесе ол жоғалады. Ханшайым оның өтінішін ұмытып, ол жоғалып кетеді. Ол темір аяқкиім киіп, оны іздеп жүр, бірақ ол ештеңе таба алмайды. Содан кейін ол әкесі ханзададан жеті жолдың қиылысында қонақ үй салуды сұрайды, сондықтан кез-келген адам Мемед Ксанды қай жерде көргенін айта алады. Бір күні соқыр адам 7 жасар ұлымен бірге үлкен жартастың қасында тынығып қалады. Ол ұйықтап жатқанда, үлкен тас жарылып, бала оның ішіне түседі. Ішінде мармар қабырғалары бар үлкен бөлме бар. Кенеттен бөлмеге 40 көгершін ұшып келіп, адам болып, 40 төсекте тынығады. Бірде бір жас жігіт күйіктей отырып, ситарасын соғады. Бала мармар бөлмеден шығып, әкесімен бірге жолға шығады. Олар түнде қалатын ханшайымның қонақ үйіне жетеді. Қыз баланың әңгімесін тыңдап, оны үлкен жартасқа апаруды сұрайды. Олар жартасқа кіргенде, ол Мемед Ксанның әлсіз көрінісін байқайды. Анам оны тамақ жеуге итермелеуге тырысады, өйткені ол соңғы жеті жыл бойы қызды аңсаған. Анасы зейнеткерлікке шыққаннан кейін, ханшайым Мехмед Ксанға қол тигізеді. Ол анасының некеге тұрмайтынын және екеуінің қашып кетуі керек екенін айтады. Олар үңгірден шығып кетеді, бірақ әтеш баласының қашып кеткенін анасына айқайлайды. Мхеммед Ксан мен ханшайым қойшы (ол) мен қойшы (ол) және диірменші (ол) мен тұтынушы (ол) болып өзгерді. Анасы оларды, егер әйелі одан да сұлу болмаса, шаңға айналдырамын дейді. Мхеммед Хан әйелімен бірге анасына барады, ал анасы жұпқа батасын береді. Курдтанушылар Ордиханэ Джалил, Целиле Джалил және Зин Джалил 1974 жылы Ереваннан келген хабаршы Черкес Аширден тағы бір күрд ертегісін жинады. "Змееныш" ("Кішкентай жылан") атты ертегіде қойшы мен оның әйелі ұл балаға ие болуды аңсағандықтан, Құдай олардың дұғаларына жауап ретінде әйелдің аузынан жылан шыққызады. Уақыт өте келе, кішкентай жылан әкесіне падишахтың қызының қолын сұрауға рұқсат сұрайды. Бағушы әке падишахтың сарайына барып, үйлесімділік креслосына отырады. Падиша кедейдің ұсынысына күліп, өзінің уәзірлерімен бірге адам үшін мүмкін емес міндеттерді белгілейді, егер ол сәтсіз болса, оның басын шауып тастайды: бірінші, ол оған араб жігіті жүргізетін арқаларына жүк салынған жеті түйе беруі керек; екінші, падишаның сарайына тең сарай салу; үшіншісі, падишаның сарайы мен қойшының үйінің арасында кілемді ашу, кілемнің екі жағында бау-бақшалар және әнші-күйші жағаландар. Жылан ұлы олардың тілегін орындап, падишахтың қызына үйленеді. Падишахтың қызы жылан ұлының үйіне барып, жатын бөлмесіне кіреді: жылан ұлы жылан терісін алып, жас жігітке айналады. Осы арада падишах әйеліне баласының жылан екенін тексеруге жолдайды. Падишаның әйеліне қызы келіп, күйеуінің аң аулауға кеткенін айтады. Падишаның әйелі есіктің артында жыланның күйеуінің ұлын көріп, жыланның терісін алып тастайды; ол жыланның терісін алып, отқа тастау мүмкіндігін пайдаланады. Жас жігіт бұл жағдайға өкініп, әйеліне 40 дервиштен хабар алмайынша, оны таба алмайтынын ескертеді, құсқа айналып, ұшып кетеді. Падишаның қызы күйеуін жоқтап қайғырады, ал қайын атасы мен падиша оған "хератхан" ("Herathan") салады, онда ол жолаушыларды тамақ пен төсекпен қарсы алады, бірақ олар онымен әңгімелесуі керек. Бір күні Ахмад есімді соқыр әке мен оның баласы су алуға барады, ол кезде бала Ахмад есімді басқа баламен кездеседі, ол онымен дос болады. Екінші Ахмад тауға барады...

Иран

Парсы халық аңыздарының каталогында неміс ғалымы Ульрих Марзолф Иранның Әзірбайжан аймағынан ұқсас аңызды тапты, оны ол *425D жаңа Иран түрі ретінде жіктеді, Tierbräutigam durch Geschichtenerzählen wiedergefunden ("Аңыз айтып, табылған жануар күйеуі"). Түрінің бір ғана кіруінде ханшайым көк құсқа ғашық болады; ол моншақ салады, онда Качал есімді адам күйеуінің орналасқан жері туралы әңгіме айтып береді; ханшайым күйеуінің орналасқан жеріне барып, оны тұтқында ұстаған 40 феяны өлтіреді.

Мысыр

Мысырлық вариантта Якуб Артин Паша жинаған Les quarante boucs, ou le bouc chevauchant sur le bouc ("40 ешкі, немесе, ешкіге мініп жүрген ешкі") деген атаумен, сұлтанның некеге тұруға жастағы үш қызы бар. Ол ханшайымдардың терезеден өткен еркек жігіттеріне қолжазбас тастайтынын айтады. Екі ақсақал өздерін князьдерге лақтырады, ал үшіншісі ешкінің қасына түседі. Ханшайым бұл әрекетті қайталайды, бірақ оның қолжазбасы әлі де ешкінің үстіне түседі, бұл көпшіліктің көңіл көтеруіне әкеледі. Үшінші ханшайым ешкіні ұлы рәсіммен үйлендіріп, онымен бірге бал айларына кетеді. Есік жабылып, ешкінің терісі шешіліп, теңдесі жоқ сұлулыққа ие жас адам болып шығады. Ол өзінің сиқыршылардың қарғысына ұшыраған әмір екенін және ол құпияны ешкімге айтпауы керектігін түсіндіреді, әйтпесе ол жоғалады. Уақыт өтіп, соғыс басталады. Патшаның әкесі, сұлтан, соғысуға қартайған, сондықтан ол үш күйеуін, ханзадалар мен ешкіні жібереді. Оның әскері жеңіске жетеді, үш күйеу баласы мерекелік парадқа оралады, ал үшінші ханшайым екі ханзадамен бірге жүретін құпия адамға гүл тастайды. Парад тағы екі күн жалғасады, ал екінші күні ханшайым ат үстінде отырғанға жасмин, ал үшінші күні тамарин гүлін лақтырады. Принцессаның әпкелері әпкесінің мінез-құлқынан бірдеңеден күдіктеніп, сол туралы сұлтанға айтады. Сұлтан қызымен сөйлесіп, ол оған ешкінің құпиясын айтады. Ешкі жоғалып кетеді. Ханшайым қайғырып, басқа әйелдер өздерінің қайғыларын бөлісу үшін моншақ үйін салады. Бір күні бір кедей қарт әйел моншаға келіп, өз оқиғасын айтып береді: өзенде жуынып жатқанда, ол үш қашырды көрді. Ол 40 орындық үлкен бөлмеге дейін жер астындағы тесіктен төмен түсетін қашырларды ілесіп жүрді. Қарт әйел 40 ешкінің, сонымен қатар бір ешкінің үстінде отырған ешкінің келгенін көрді; олар орындықтарға отырды және терінің терісі 40 жас жігітті көрсету үшін қашады. Үлкен орындықта отырған жігіт өзінің сүйіктісі, "Қарапайым сұлулық және сұлулық" (қаһарманның аты) үшін жылады, оның серіктері және бүкіл бөлме онымен бірге жылады. Қарт әйел өз әңгімесін аяқтағаннан кейін, Ситт эль Хусна есімді ханшайым оны сонда алып кетуге өтініш білдіреді. Қарт әйел ханшайымды жер асты бөлмесіне алып барады; олар сол 40 ешкінің кіргенін, орындықтарға отырғанын және терілерін алып тастағанын көреді. Соңғы ешкі кіреді, адам болып, жоғалтқан махаббатына жылайды, бірақ оның серіктері мен бөлме онымен бірге жылаудың орнына күледі. Ханшайым күйеуінің алдына келіп, олар татуласады. Шығыстанушы Ж.К.Мардрус "Араб түндері" атты аудармасында да "Ей ешкі мен патшаның қызы" деген атаумен аталған. Артин Пашаның ертегісін автор Рут Мэннинг Сандерс өзінің "Алмандар мен алмасушылар кітабында" "Қырқ ешкі" деп, ал Джеймс Ральф Фостер "Қырқ ешкі" деп аударды.

Ливия

Филолог Эстер Панетта ливиялық араб тілінде Alä hādâk el kẩlb (Италия: Intorno a quel cane; Ағылшынша: "Бір ит туралы") атты ливиялық ертегі жинады. Бұл ертегіде сұлтанның қызы яһудиден сиқырлы айна сатып алады және оның болашағын анықтау үшін оған қарайды: оның тағдыры бақтың жанынан өтетін итпен бірге. Ханшайым итті алдына әкелуді сұрайды. Түнде ит ит терісін алып тастайды және өзін әдемі жігіт ретінде көрсетеді, ол төсегіне көтеріледі, содан кейін таңертең ит терісін киеді. Бұл келесі алты күн бойы жалғасады. Жетінші күні ханшайымның анасы қызының мінез-құлқы туралы сұрайды және оны тексеруді шешеді: жетінші түнде сұлтанның әйелі иттің жасөспірімге айналғандығын көріп, ит терісін ұрлап, өртеп жібереді. Келесі күні таңертең, қазір адам ит жасөспірім өзінің маскировкасын таба алмайды және белгісіз аймақтарға кетуге шешім қабылдайды. Ол кеткеннен кейін, ханшайым оянып, өзінің сүйіктісін таба алмайды. Кейіннен ханшайым сүйіктісін іздеп, халықты жинап, әңгіме айтады. Бір күні кешке бір қарт адам келіп, ішіне ит салынған кеме жағаға шығып жатқанын көрді. Иттің адам болып, қайғылы өлеңдерін айтып, үш алма алып, шығысқа, батысқа, ақырында, өзінің жоғалған махаббатына арнады. Мұны естіген ханшайым оны сол жағалауға алып кетуге өтініш білдіреді және сүйіктісімен қайта қосылады.