Кіріспе
Антиохияның 260-268 жылдардағы епископы Пауль Самосаттық (200-275 ж.ж. өмір сүрген) Антиохияның 260-268 жылдардағы епископы және оның атымен аталған Паульдік ерестің бастаушысы болды. Ол үштікке қарсы, монархиялық ілімді ұстанды; оның үйретулері бала асырап алу туралы көзқарасты көрсетеді.
Paul of Samosata (, lived from 200 to 275 AD) was Bishop of Antioch from 260 to 268 and the originator of the Paulianist heresy named after him. He was a believer in monarchianism, a nontrinitarian doctrine; his teachings reflect adoptionism.
Өмір
Пауыл Самосатта қарапайым отбасында дүниеге келген. 260 жылы Антиохия епископы болып сайланды. Ол *procurator ducenarius* азаматтық лауазымын атқарған. Оның монархиялық ілімдері шіркеуде күшті қарсылық тудырды. Сондай-ақ, ол ірі көлемде жемқорлыққа қатысты деп айыпталды. Эдвард Гиббон оны былай сипаттайды:
Бұл епископтың байлығы оның кінәлі екенінің айқын дәлелі болды, себебі ол әкесінен мұраға қалған емес, адал еңбекпен де тапқан емес. Бірақ Пауыл шіркеу қызметін өте пайдалы кәсіп деп есептеді. Оның шіркеулік билігі сатуға және ашкөздікке толы болды; ол сенімділердің ең байларынан жиі үлескерлік жинады және мемлекеттік кірістердің көп бөлігін жеке пайдалануына жұмсады. Оның мақтандығы мен зәулімдігінен кейін бейдін христиан діні жұртшылықтың көзінде жек көрілді. Оның кеңес палатасы мен тағы, ол қоғамда тамаша киіммен пайда болғандағы салтанат, оның назарын сұрап, жалбарынып келген көпшілік, оған жауап беру үшін диктант еткен көптеген хаттар мен өтініштер және ол қатысқан асығыс жұмыс жағдайлары – бәрі де қарапайым епископқа қарағанда мемлекеттік шенеунікке көбірек сай келетін жағдайлар еді. Пауыл мінберден халыққа уағыз айтқанда, ол азиялық софистің бейнелі тілі мен театрлық қимыл-қозғалыстарын қолданды, ал собор оның құдайлық шешендігін мадақтаған ең қатты және ең әсем дауыстармен қайталанып тұрды. Антиохия епископы оның билігіне қарсылық көрсеткендерге немесе оның мақтанышын мақтаудан бас тартқандарға қатыгез, қатал және кешірімсіз болды, бірақ ол тәртіпті жеңілдетіп, шіркеудің қазынасын өзіне адал дін қызметкерлеріне шашыратып, оларға әрбір сезімдік құштарлықты қанағаттандыруда өздерінің мысалына еліктеуге рұқсат берді. Пауыл дастархан иесі ретінде өте еркін болды және ол епископ сарайына екі жас, әдемі әйелді шақырып алып, бос уақытында олармен бірге болды. 269 жылы Антиохияда 70 епископ, дін қызметкері және дьякон Антиохия синодтары деп аталатын Экуменикалық синодқа дейінгі кеңес ретінде жиналды. Египеттен Эвксин теңізіне дейін епископтар қаруланып, қимылға келді. Бірнеше кеңес өткізілді, қарсылықтар жарияланды, өкімдер шығарылды, екіұшты түсіндірмелер кезекпен қабылданды және қабылданбады, келісімдер жасалды және бұзылды. Синод Пауылды епископтық лауазымынан шеттетуге және оның орнына Доминды сайлауға шешім қабылдады. Олар Рим және Александрия епископтары Дионисий мен Максимусқа энциклопедиялық хат жазды. Бұл хат оның замандастарынан сақталған жалғыз сенімді құжат және Эвзебий Кесарийдің «Шіркеу тарихында» сақталған. Алайда, синод дін қызметкерлерімен және халықпен кеңеспей әрекет еткендіктен, оның билігі күмән тудырды, Сирияда Пальмираның тәуелсіз патшайымы Зенобия билік құрған кезде ол тағы төрт жыл бойы Антиохиядағы епископ үйін иеленді. Бірақ 272 жылдың соңында император Аурелиан Зенобияны жеңгеннен кейін Пауыл оның қорғауынан айырылды. Аурелиан Пауылды жақтаған және оған қарсы болған екі тарапқа да өздерінің істерін өзінің сотында жасыруға рұқсат берді. Аурелиан христиан емес еді және шіркеудің доктриналық мәселелеріне қызығушылық танытпады. Ол тек тәртіпті қалпына келтіруді қалап, Италия және Рим епископтарының пікіріне сүйенді. Бірауыздан шешім Пауылдың епископтық лауазымынан бас тартуына қатысты болды. Аурелианның үкімі «Шіркеудің кішкентай тыныштығы» кезінде болды, бұл шамамен 40 жылға созылған, христиан діні орталық үкіметтен ресми санкциясыз гүлденген кезең еді. Бұл шіркеудің ішкі дауға императордың араласуын сұраған алғашқы жағдай еді.
The wealth of that prelate was a sufficient evidence of his guilt, since it was neither derived from the inheritance of his fathers, nor acquired by the arts of honest industry. But Paul considered the service of the church as a very lucrative profession. His ecclesiastical jurisdiction was venal and rapacious; he extorted frequent contributions from the most opulent of the faithful, and converted to his own use a considerable part of the public revenue. By his pride and luxury the Christian religion was rendered odious in the eyes of the Gentiles. His council chamber and his throne, the splendour with which he appeared in public, the suppliant crowd who solicited his attention, the multitude of letters and petitions to which he dictated his answers, and the perpetual hurry of business in which he was involved, were circumstances much better suited to the state of a civil magistrate than to the humility of a primitive bishop. When he harangued his people from the pulpit, Paul affected the figurative style and the theatrical gestures of an Asiatic sophist, while the cathedral resounded with the loudest and most extravagant acclamations in the praise of his divine eloquence. Against those who resisted his power, or refused to flatter his vanity, the prelate of Antioch was arrogant, rigid, and inexorable; but he relaxed the discipline, and lavished the treasures of the church on his dependent clergy, who were permitted to imitate their master in the gratification of every sensual appetite. For Paul indulged himself very freely in the pleasures of the table, and he had received into the episcopal palace two young and beautiful women, as the constant companions of his leisure moments. In 269, seventy bishops, priests and deacons assembled at Antioch as a Pre Ecumenical synod or council called the Synods of Antioch. From Egypt to the Euxine Sea, the bishops were in arms and in motion. Several councils were held, confutations were published, ex communications were pronounced, ambiguous explanations were by turns accepted and refused, treaties were concluded and violated. The synod deposed Paul as bishop and elected Dominus as his successor. They also wrote an encyclical letter to Dionysius and Maximus, bishops of Rome and Alexandria respectively. This letter is the only indisputably contemporary document concerning him and was preserved in Eusebius of Caesarea's Ecclesiastical History. However, because the synod had acted without consulting the clergy or the people, its authority was in question, with Zenobia, the separatist queen of Palmyra ruling in Syria, he maintained his occupancy of the bishop's house in Antioch for another four years. Late in 272, however, when the emperor Aurelian defeated Zenobia, Paul lost her protection. Aurelian allowed the two parties, for and against Paul, to present their cases before his own tribunal. Aurelian was not a Christian and had no interest in the doctrinal issues of the Church. Wishing only to restore order, he relied on the judgment of the bishops of Italy and Rome. The unanimous verdict was for Paul to relinquish his position as bishop. The ruling of Aurelian occurred during the "Little Peace of the Church", a roughly 40 year period when Christianity flourished without official sanctions from the central government. It was the first time the Church had sought the emperor's intervention in an internal dispute.
Ұстазы
Пауылдың ілімі монархиялықтың бір түрі, ол Құдайдың бірлігін қадағалап көрсетті. Пауыл Исаның қарапайым адам ретінде дүниеге келгенін, бірақ оған Құдайдың Логосы – Сөзі күш бергенін үйретті. Сондықтан Иса Құдайдың адам болып келуі емес, адамның Құдайға жетуі ретінде қарастырылды. Пауылдың «Сабинусқа арналған сөздерінде», Анастасийге тағылған ереске қарсы жазылған кітапта тек үзінділері сақталған: «Киелі Рухпен майланғаннан кейін ол «Майланған» (яғни Христос) атағын алды, табиғатына сай азап шекті, рақым арқасында кереметтер жасады. Өзінің мінезінде нықтылық пен қалыстылық танытып, Құдайға ұқсады, күнәден сақталып, Оның күшімен бірікті және кереметтердің билігін сезіне алды. Осылайша ол, Құдаймен бірдей әрекетке ие екенін көрсетті, тіпті ерік-жігерінен де жоғары тұрды және біздің нәсіліміздің Құтқарушысы және Амандығы атағын жеңіп алды». «Құтқарушы қасиетті де әділ болды, ата-бабаларымыздың күнәларын күрес пен еңбек арқылы жеңді. Осы арқылы ол өзін жетілдіріп, моральдық тазалығымен Құдаймен бірікті; жақсылық жолындағы ізденістері арқылы Оның еркімен және күшімен (яғни іс-әрекетімен) бірлікке жетті. Бұл Құдайдан ажырамас болып сақталады, сондықтан барлық есімдерден жоғары тұратын атауға ие болады – махаббат пен құрметтің сыйы, Оған рақым арқылы берілгені». «Біз тек табиғаты бойынша мойынсұнатын жандарды мақтамаймыз, бірақ сүйіспеншілікпен мойынсұнатын жандарды жоғары бағалаймыз. Осылайша, бірдей ниетпен мойынсұну арқылы, олар бір және сол ішкі күшпен нығайтылады, оның күші тоқтамай өседі. Осы сүйіспеншілік арқасында Құтқарушы Құдаймен бірікті, Одан ешқашан ажыраспай, барлық уақыттарда бірдей ерік пен іс-әрекетті сақтайды, бұл іс-әрекет жақсылықты көрсетуде мәңгілік жұмыс істейді». «Құтқарушының Құдаймен бірдей еркі болғанына таң қалмаңыз. Табиғат көптің бірлікте өмір сүруін көрсеткендей, сүйіспеншілік көптің бірлігі мен бірдей ниетін, яғни мақұлдау мен ризашылығын тудырады». Пауыл бала асырап алу ілімінің алғашқы жақтаушысы болды. Армениялық паулициандар оның іліміне сүйенгенін және одан атын алғанын айтады. Алайда, тарихи деректерде паулициандардың гностикалық және иконокласт көзқарастары үшін, Adoptionism-ге адал болулары үшін емес, қатты қуғынға ұшырағаны көрсетілген. Пауылдың шәкірті Антиохиялық Лукиан Ариандық діннің негізін қалаушы Арийге зор ықпал еткені айтылады.
"Having been anointed by the Holy Spirit he received the title of the anointed (i. e. Christos), suffering in accordance with his nature, working wonders in accordance with grace. For in fixity and resoluteness of character he likened himself to God; and having kept himself free from sin was united with God, and was empowered to grasp as it were the power and authority of wonders. By these he was shown to possess over and above the will, one and the same activity (with God), and won the title of Redeemer and Saviour of our race." "The Saviour became holy and just; and by struggle and hard work overcame the sins of our forefather. By these means he succeeded in perfecting himself, and was through his moral excellence united with God; having attained to unity and sameness of will and energy (i. e. activity) with Him through his advances in the path of good deeds. This will be preserved inseparable (from the Divine), and so inherited the name which is above all names, the prize of love and affection vouchsafed in grace to him." "We do not award praise to beings which submit merely in virtue of their nature; but we do award high praise to beings which submit because their attitude is one of love; and so submitting because their inspiring motive is one and the same, they are confirmed and strengthened by one and the same indwelling power, of which the force ever grows, so that it never ceases to stir. It was in virtue of this love that the Saviour coalesced with God, so as to admit of no divorce from Him, but for all ages to retain one and the same will and activity with Him, an activity perpetually at work in the manifestation of good." "Wonder not that the Saviour had one will with God. For as nature manifests the substance of the many to subsist as one and the same, so the attitude of love produces in the many a unity and a sameness of will which is manifested by unity and sameness of approval and well pleasingness." Paul was an early forerunner of Adoptionism. It was suggested that the Paulicians of Armenia adhered to his teachings, and received their name from him. However, historical records show that the Paulicians were bitterly persecuted more for their gnostic and iconoclastic views than for their adherence to Adoptionism. Paul's pupil Lucian of Antioch is considered to have had a major influence on Arius the founder of Arianism.