Кіріспе

ешбір Жылқының мінез-құлқы жақсы түсініледі, өйткені жылқылар жақсы дамыған ұрыс-қозғалыс реакциясына ие олжалы жануарлар. Олар қауіп төнгенде, бірінші кезекте қашуға тырысады, бірақ кейде өздерін немесе ұрпақтарын қорғауға бел буады. Алайда жылқының физиологиясы жұмыс пен ойын-сауықпен байланысты бірқатар міндеттерді орындауға да жарамды. Адамдар жылқыны мыңдаған жыл бұрын үйрендіріп, содан бері пайдаланады. Кейбір жылқы тұқымдарын, әсіресе ірі жүгіру жылқыларын, селекциялық жолмен өте мойынсұнғыш етіп өсірген. Екінші жағынан, жеңіл ат жағатын тұқымдардың көпшілігі жылдамдық, шапшаңдық, сергектік және төзімділік үшін дамыған; олардың жабайы ата-бабаларынан тараған табиғи қасиеттерге негізделген. Жылқының инстинктісі адамның пайдасына қолданылып, адам мен жылқының арасында байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Бұл әдістер әртүрлі, бірақ олар жылқыны тәрбиелеудің бір бөлігі.

"Қоршау немесе қашу" реакциясы

Жылқылар ұсақ сүтқоректілерден пайда болды, олардың тіршілігі жыртқыш аңдардан қашу қабілетіне байланысты болды (мысалы: қасқырлар, үлкен мысықтар, аюлар). Бұл тіршілік ету механизмі қазіргі үй жануарларында әлі де бар. Адамдар үй жануарларын жыртқыш аңдардан құтқарып қалғанмен, үй жануарлары қорқып қалғанда, ең алдымен қашып кетеді. Егер ат жүгіре алмаса, онда өзін қорғау үшін, жыртпақ, тепкілеп, ұрып-соғып, ұрып-соғып жүреді. Жылқының табиғи мінез-құлық үлгілерінің көбі, мысалы, үйірдің құрылуы және әлеуметтік іс-әрекеттің жеңілдетілуі, олардың олжа түріне тікелей байланысты. Ұрысқа немесе қашуға деген реакция жүйке импульстерін қамтиды, нәтижесінде гормонның қанға бөлінуі пайда болады. Аттың қатерлі ісігі пайда болған кезде, ол әуелі "қатып қалуы" мүмкін. Ұрысқа немесе қашуға деген реакция миндалевидінде басталады, ол гипоталамуста жүйке реакциясын тудырады. Алғашқы реакция гипофиздің белсенділігі мен ACTH гормонының бөлінуіне әкеледі. Бүйрек үсті безі бір мезгілде дерлік белсенділенеді және нейротрансмиттерлер эпинефрин (адреналин) және норадреналин (норадреналин) бөлінеді. Химиялық хабаршыларды шығару кортизол гормонын шығарады, ол қан қысымын және қандағы қантты көтереді, сондай-ақ иммундық жүйені басады. Катехоламин гормондары, мысалы, эпинефрин және норадреналин, мысықтардың күшті әрекетін қамтамасыз ететін препаратпен байланысты бірден физикалық реакцияларды жеңілдетеді. Нәтижесінде қан қысымы тез көтеріледі, нәтижесінде ми мен скелет бұлшық еттеріне, ат қауіптен қашып бара жатқанда қажет болатын ең маңызды мүшелерге, оттегі мен глюкозаның энергия үшін жеткізілуі артады. Алайда, осы аймақтарға оттегі мен глюкозаның жеткізілуі тері мен іш мүшелері сияқты "қажетті емес" ұшу мүшелерінің есебінен жүргізіледі. Бұл миға эндорфиннің шығарылуымен іске асады, бұлшықеттер мен миға жеткізілетін оттегі мен глюкозаның көбеюі қалыпты жағдайға оралады. Жылқылар тек өз түрлеріне ғана емес, басқа жануарларға, әсіресе адамдарға да достық байланыстар жасай алады. Ал үй жануарларын жалғыз қалдырғанда, олар қатты уайымдап, қасқырланып, басқару қиынға соғады. Толықтай оқшауланған жылқылар, әсіресе басқа жануарларды көре алмайтын жабық қорада, компанияны қамтамасыз ету және стрессті азайту үшін мысық, ешкі немесе тіпті кішкентай пони немесе есек сияқты тұрақты серіктес қажет болуы мүмкін. Атты адам ұстап тұрған кезде, ол бір-бірінен бөлек қалудан қорқатын болса, онда ол "қораға байланған" деп сипатталады. Алайда аттарды дұрыс тәрбиелеу арқылы олар басқа аттардан бөлек тұрып, өздерін ыңғайлы сезінеді. Жылқылар адаммен жұмыс істеуге сенімді. Түрлер аралық үйірлерді құру мүмкін болмағандықтан, адамдар жылқы үйірінің иерархиясының құрамына кіре алмайды, сондықтан "бас егістердің" немесе "бас айғырлардың" орнын ешқашан алмастыра алмайды.

Табиғаттағы әлеуметтік ұйым

Жабайы жылқылар мен жабайы жылқылар "қоралары" әдетте бір аумақты бөлісетін бірнеше бөлек, кішкентай "қоралардан" тұрады. Үлкендігі 2-ден 25-ке дейін, көбінесе есек және олардың ұрпақтары, бірден беске дейін жезөкшелер. Топтардың құрамы жас жануарлар туған тобынан шығарылып, басқа топтарға қосылғанда немесе жылқылар бір-біріне үстемдік үшін сынға түскенде өзгереді. Топта, әдетте, бір "қора" немесе "бас" жылқы бар, бірақ кейде топтың шетінде аздап басым еркектер қалуы мүмкін. Алдыңғы қатардағы жылқының ұрпақ алу сәттілігі оның басқа еркектерінің оның хареміне енуіне кедергі жасауымен анықталады. Атты айғыр да қорғаншылық мінез-құлықты қолданады, топтың айналасында қарауылдап, топқа қауіп төнгенде бастамашылық жасайды. Топтың тұрақтылығына оның көлемі әсер етпейді, бірақ гаремге кішігірім айғырлар қосылған кезде тұрақтылығы артады. Қазіргі кезде қайта енгізілген Przewalski жылқысының популяцияларында, жалғыз қалған шынайы жабайы жылқы, отбасылық топтар бір ересекті айғырдан, бірден үшке дейін жылқылардан және олардың ортақ ұрпақтарынан тұрады, олар отбасылық топта олар енді тәуелді болмайтындай, әдетте екі немесе үш жаста.

Иерархиялық құрылым

Жылқылар үйір-үйір болып өмір сүру үшін дамыған. Үлкен топтарда тұратын көптеген жануарлар сияқты, агрессияны азайту және топтың үйлесімділігін арттыру үшін тұрақты иерархиялық жүйе немесе "шежірелік тәртіп" орнату маңызды. Бұл жүйе жиі, бірақ әрқашан емес, сызықтық жүйе болып табылады. Сондықтан бұл көрсеткіш мал басының немесе жеке жануардың өмір бойы өзгеруі мүмкін. Кейбір жылқылар барлық ресурстарға үстемдік ете алады, ал басқалары барлық ресурстарға мойынсұнуы мүмкін. Бұл ат мінез-құлқының табиғи бөлігі емес. Оны адамдар аттарды шектеулі кеңістікте, шектеулі ресурстармен бірге өмір сүруге мәжбүрлейді. "Доманантты жылқылар" деп аталатын жылқылар көбінесе ерте өмірде адамның араласуынан (ауыру, тұрақты оқшаулану және т.б.) пайда болған әлеуметтік қабілеттері бұзылған жылқылар болып табылады. Басымдық иерархиясы орнатылғаннан кейін, жылқылар жиі қатар бойынша жүреді.

Бас еліктің рөлі

Көпшілік ойлағандай, үйірлік жылқы әйелдер гареміне "басты" емес, бірақ ол әдетте үйірлікпен айналысады және қорғаншылықпен айналысады. Қайта, жабайы немесе жабайы үйірлерді басқаратын жылқы көбінесе басымдықты ат болып табылады. "Ол малға азық-түлік пен су тауып, күнделікті өмірін бақылап, олардың қозғалысын қадағалап, жалпы әл-ауқатын қамтамасыз етеді". Соңғы қосымша теорияда "таратылған басшылық" бар және бірде-бір адам жалпы отар басшысы емес. 2014 жылы Италияда жүргізілген жылқыларды зерттеу барысында, зерттеуші "жабайы" деп сипаттаған, кейбір үйір қозғалыстарын кез келген адам бастауы мүмкін екенін байқады, бірақ жоғары тұрған мүшелері көбірек басқа үйір мүшелерімен бірге жүреді.

Атты айғырдың рөлі

Асыл тұқымды жылқылар мал қорасының шетінде тұрып, жыртқыш аңдар мен басқа еркектермен күреседі. Малдың бәрі бір жерге жиналғанда, жылқының өзі артқы қатарға шығады. Еркек және төменгі дәрежелі еркектер әдетте бұл мал бағу мінез-құлқымен айналыспайды.

Атты жылқы мен есектің арақатынасы

Адамның басқаруымен үйренілген жылқылар бір жылда жабайы жануарларға қарағанда көбірек жылқымен жұптасады ("жапқышы"). Әдетте, таза тұқымды жылқыларды асыл тұқымды мал шаруашылығы жылына 40-60 еркекпен ғана көбейтеді. Бірнеше таза қанды жылқы жыл сайын 200-ден астам жылқымен жұптасады. Жасанды ұрықтандыру арқылы бір айғыр жылына мыңдаған төл шығара алады, бірақ іс жүзінде экономикалық себептер бойынша ұрық саны шектеулі болады.

Үйсіндірілген жылқының мінез-құлқы

Кейбір асыл тұқымды малшылар жылқыларды жартылай табиғи жағдайда ұстайды, мысалы, бір тұяқты жылқыны бір топ жылқымен бірге ұстайды. Бұл "көкөніс өсіру" деп аталады. Жас жезөкшелер бөлек "бакалаврлық үйірде" ұсталады. Бұл адамның күтімі үшін аз жұмыс күшін қажет ететін артықшылықтарға ие болса да, жылқылар үшін психологиялық жағынан салауатты болуы мүмкін, ал жайылымда өсіру бағалы асыл тұқымды малға, әсіресе үйірге бейтаныс жануарлар қосылған кезде, асыл тұқымды малға, жылқылар мен егіздерге зиян келтіру қаупін тудырады. Бұл сондай-ақ, қашан және егер жезөкше өсірілетіндігі туралы сұрақтар тудырады, сондай-ақ, төлдердің ата-анасы туралы сұрақтар туындауы мүмкін. Сондықтан, асыл тұқымды жылқыларды табиғи үйірменде ұстау, әсіресе, басқа үйірмендердің есектеріне бірнеше жылқыларды жұптастыратын асыл тұқымды шаруашылықтарда жиі кездеспейді. Табиғи малдар көбінесе жабық мал шаруашылығындағы шаруашылықтарда ұсталады, яғни тұрақты қорадағы тек бір немесе бірнеше жылқы және басқа қоралардан келген жылқылар аз. Ересекті, үйренілген жылқылар әдетте жеке қорада немесе шағын қорада ұсталады. Асыл тұқымды жылқыларды көру және сезу арқылы қарым-қатынас жасауға мүмкіндік беретін күйде тұрақтандырғанда, олар бір-біріне жиі сын шығарып, кейде ұрысуға тырысады. Сондықтан жылқыларды бір-бірінен бөлек ұстап, олардың басқа ұрықтарға зиян келтіру қаупін азайтуға тырысады. Егер жылқылар қораларға кірсе, онда қоралар арасында дәліз болады, сондықтан жылқылар бір-біріне тиісе алмайды. Кейде жеребелерді бір-бірін көрмеу немесе естімеу үшін тәуліктің әр түрлі уақытында жаттығу үшін шығарады. Оқшауланумен байланысты тұрақты арамдықтардан аулақ болу үшін кейбір айғырларға жылқы емес серігі, мысалы, кастрированный есек немесе ешкі (Годольф Араб айырыуса қорадағы мысықты жақсы көреді) беріледі. Көптеген үйреншікті жылқылар басқа еркек жылқының жанында ұрыспай-ақ, өте агрессивті болып кетеді, ал кейбіреулері еркек жылқының жанында, әсіресе өте тыныш мінез-құлықтағы жылқының жанында болады. Бұған мысал ретінде "Сейбискут" атты жарыс жылқысын келтірейік. Басқа айғырлар жетілмеген және аз үстем айғырдың жақын болуына төзімді болуы мүмкін. Аттылар мен есектер көбінесе жылқы көрулерінде және жылқы жарыстарында бірге жарысады, аттылар әдетте есектермен тығыз байланыстан алыстатылуы керек, бұл кездейсоқ немесе жоспарланбаған жұптасудан аулақ болу үшін, сондай-ақ басқа аттардан алыстату үшін. Жылқылар көрмелерде марапаттау үшін кезекке тұрғанда, басқарушылар жылқыларды басқа жануарлардан кем дегенде бір жылқы ұзындығы қашықтықта ұстайды. Асыл тұқымды жылқыларды жұмыс істеп жатқанда жақындаған жылқыларды немесе басқа жылқыларды елемеуге үйретуге болады. Асыл тұқымды жылқылар жабайы табиғатта және табиғи ортада тыныш өмір сүреді. Мысалы, Ұлыбританияның Нью-Форест қаласында қыста жайылатын жылқылар бір-біріне жақын емес. Кейбір фермалар мал шаруашылығында астық тұяғы жақсы бағаланса, оның пайдасы зор екенін айтады. Ұзақ уақыт бірге ұстауға арналған жақсы мінезді жылқыларды бір-біріне жақын тұруға болады, бірақ бұл әдісті әдетте тәжірибелі тұрақ басқарушылары ғана қолданады. Бұған мысал ретінде Испанияның ат үстінде жүретін мектептің жылқыларын келтіруге болады. Олар бір-біріне жақын жерде жүреді, жаттығады және тұрақтайды. Бұл жағдайда басым жануарлар бір-бірінен бөлек тұрып, жас немесе аз басым жылқыны араларындағы қораға қояды.

Үй жануарлары қораларында басымдық

Жылқыны үйрету үшін, әдетте, жылқыларды басқа жылқылардан бөлек ұстау керек болғандықтан, үй жануарларының қорасында есек немесе еркек жылқылар басымдыққа ие болуы мүмкін. Әдетте, мұндай жағдайларда басымдық жас пен белгілі бір дәрежеде темперамент мәселесі болып табылады. Ескі және әлсіз жануарлар өздерінің қатарынан айырылып қалуы мүмкін болса да, қарт жануарлардың басымдыққа ие болуы әдеттегі нәрсе. Сондай-ақ, зерттеулер көрсеткендей, жас тоқты анасынан "мұрагерлік" немесе, мүмкін, үстемдік ету мінез-құлқын алады және жетілген кезде, анасы жас кезінде ат ұстаған келесі үйірде бірдей орын алуға тырысады. Үйсіндірілген жылқыларды зерттеулер жылқылар қатарында әйелдердің көп болуына пайдасы тиетінін көрсетеді. Барлық қалыңдықтардың топталуы немесе қалыңдықтың қалған бөлігіне қалыңдықтың басымдығы бар; мысалы, егер қалыңдықтағы есектер өте жас немесе төмен мәртебелі болса, олар топ ретінде көбірек алаңдаушылыққа ұшырауы мүмкін және есек басым болғандарға қарағанда аз тынышталуы мүмкін.

Байланыс

Жылқылар әр түрлі жолмен, соның ішінде шулау, сыңғырау немесе ыңғырау сияқты дауыстармен, өзара күтім жасау немесе мұрынмен араласу арқылы, иіспен және дене тілімен қарым-қатынас жасайды. Жылқылар құлақтарының орналасуын, мойын мен бас биіктігін, қозғалысын, аяғын таптап, құйрығын шайқап сөйлеседі. Жылқы қорасында тәртіп алдымен дене тілі мен ым-ишара арқылы, содан кейін, қажет болса, дене қатынасы арқылы, мысалы, тістеу, тепкілеу, итермелеу немесе басқа да тәсілдер арқылы дұрыс емес жүріс-тұрысты қора мүшесін қозғалуға мәжбүрлеу арқылы сақталады. Көп жағдайда, басқа жануарды қозғалтуға көмектесетін жануар басымдыққа ие болады, ол тек дене тілін қолданады немесе физикалық күшейтуді қосады. Аттар басқа жануарлардың, соның ішінде адамдар сияқты жыртқыш деп саналатын жануарлардың дене тілін түсінуге қабілетті. Адаммен қарым-қатынас жасайтын болса, жылқылар әдетте адамға қауіп төндірмейтін жыртқыш ретінде жауап береді. Алайда адамдар мұны әрдайым түсінбейді және әсіресе, егер агрессивті тәртіпті қолданса, ол шабуылдаушы жыртқышқа ұқсайды және жылқының ұрысқа немесе қашуға жауап беруін тудырады. Екінші жағынан, кейбір адамдар жылқыдан қорқады, ал жылқы бұл мінез-құлықты адамның жылқының билігіне мойынсұнуы ретінде түсіндіріп, адамды жылқының санасында кішігірім рөлге қояды. Бұл ат өзін басқалардан басым және агрессивті сезінуіне әкелуі мүмкін. Адамды ұстап жүргендер жылқының дене тілін дұрыс түсінуге үйреніп, өздерінің реакциясын соған сәйкес реттей алса, жақсы нәтижеге жетеді. Жылқыны үйретудің кейбір әдістері жылқы ұстағандарға жылқының отардағы сенімді басшының мінез-құлқы ретінде түсіндіретін және осылайша адам ұстауынан келетін бұйрықтарды ерікті түрде орындайтын жолдармен мінез-құлық танытуды нақты нұсқау береді. Басқа әдістер оперативті кондиционирлеуді қолданады, бұл атқа адамның дене тіліне қажетті түрде жауап беруге үйретеді, сонымен қатар ұстауға үйретеді. Жылқылар айрықша дауысты емес, бірақ олардың төрт негізгі дауыстылығы бар: ыңғырау немесе ыңқылдау, ыңқылдау, сыңғыру және тыңғылау. Олар кейде ыңқылдап, ыңқылдап немесе ыңқылдап да шығады. Құлақтың орналасуы - адамдар жылқының дене тілін түсіндіру кезінде байқаған ең айқын мінез-құлықтардың бірі. Жалпы, ат құлағының пернесін өзі қарастырып отырған дереккөзге қарай бағыттайды. Жылқының бинокулярлық көру мүмкіндігі шектеулі, сондықтан екі құлағын да алға тартқан жылқы, әдетте, алдындағы нәрсеге назар аударады. Сол сияқты, ат екі құлағын да алға бұрса, оның жамбас жағы тыныш күйде немесе қауіп төнген жерді байқап тұрғанда, не істегенін білуге болады. Алайда, жылқының бір көзбен көру қабілеті өте күшті болғандықтан, ол бір құлағын алға, екіншісін артқа қарай орналастыра алады, бұл да бірдей екіге бөлінген көзбен көру қабілетін көрсетеді. Бұл мінез-құлық көбінесе адамдармен жұмыс істеген кезде жылқыларда байқалады, онда олар бір мезгілде өздерінің басқарушыларына және айналасына назар аударуы керек. Аттың артында бірдеңе келе жатқанын көргенде, ол пердесін кері бұра алады. Жылқының көзінің табиғатына байланысты, оның басы қайда назар аударып отырғанын көрсетеді. Алыс жерге көз тігу үшін ат басын көтереді. Жақын жердегі, әсіресе жерге қарай бағытталған нәрсеге назар аудару үшін жылқы мұрынды төмен түсіріп, басын тік ұстайды. Көздің ақ түстері көрінетінше айналдырылған көздер жиі қорқыныш немесе ашуды білдіреді. Құлақтың орны, бас биіктігі, дене тілі эмоциялық күйді көрсету үшін өзгеруі мүмкін. Мысалы, жылқының ең анық белгісі - екі құлағын да тығыз бас жағына жапқанда, кейде көздері айналып, көздің ақ түстері көрінеді, бұл көбінесе ауырсынуды немесе ашуды білдіреді, жиі бұл жақын арада болатын агрессивті мінез-құлықты алдын ала білдіреді. Кейде құлағын артқа қарай бұрып, құйрығын қатты соққанда, аяғын таптап, қолмен шапқанда, ат өзін ыңғайсыз сезініп, ашуланып, шыдамсызданып, уайымдағанын білдіреді. Алайда құлақтары сәл артқа бұрылған, бірақ еркін тұрған жылқылар ұйықтап, шаршап, шаршап немесе жай ғана тынығып жатқан болуы мүмкін. Аттың басы мен мойны жоғары көтерілгенде, ол сергек болады және жиі қысылады. Басы мен мойны төмендеу демалудың белгісі болуы мүмкін, бірақ басқа мінез-құлыққа байланысты шаршау немесе ауруды білдіруі мүмкін. Құйрық қозғалысы да қарым-қатынас түрі болуы мүмкін. Кейде құйрығын сәл ғана созу - тістегі жәндіктерді немесе басқа да теріге әсер ететін заттарды кетірудің бір түрі. Алайда құйр�...

Ұйқы реті

Жылқылар тұрып та, жатып та ұйықтай алады. Олар тірі жүріп де ұйықтай алады, бұл - жабайы аңдар сияқты өмір сүруден алған бейімделуі. Жатып жатқанда жануар жыртқышқа оңайырақ ұшырайды. Аттар аяқтарында орналасқан "тұрақтағы аппарат" арқылы бұлшық еттерін сергітіп, құлап кетпей ұйықтап жатады. Алдыңғы аяқтарда жылқының алдыңғы аяқтары өздігінен қозғалады, бұлшық еттерінің босаңсығанынан. Жылқы артқы аяқтағы тұрақтандыру аппаратын жамбас беті орнын ауыстырып, жамбас сүйегін орнына бекітеді. Жақсылықпен ілініп тұрған буындағы жамбас сүйегінің ішкі төменгі жағындағы "қосқыш" құрылымы жамбас сүйегі мен жамбас сүйегінің ортаңғы буынын қамтиды, бұл аяқтың бүгілуіне жол бермейді. Жылқылар ұзақ уақыт бойы қысқа уақытқа демалып, қажетті ұйқысын алады. Бұл аң аңшылардан қашуға дайын болуы керек. Жылқылар күніне 4 - 15 сағат бойы тік тұрып, бірнеше минуттан бірнеше сағатқа дейін жатып демалады. Алайда жылқы бұл уақыттың бәрінде ұйықтай бермейді, оның күндізгі ұйқы уақыты бірнеше минуттан екі сағатқа дейін созылуы мүмкін. Жылқылар 24 сағаттың ішінде шамамен екі жарым сағат ұйықтауы керек. Бұл ұйқының көбі 15 минуттан тұратын қысқа уақыт аралығында өтеді. Бұл қысқа ұйқы кезеңдері бес минутқа созылған баяу толқындық ұйқыдан тұрады, содан кейін бес минут жылдам көз қозғалысы ұйқысы (REM), содан кейін тағы бес минут баяу толқындық ұйқы. Жылқылар REM ұйқысына жету үшін жатып алулары керек. Олар бірнеше күнде бір-екі сағат ұйықтап, REM ұйқысының қажеттілігін қанағаттандыруға тиіс. Бұл аттың бауырынан ауыратын нарколепсиядан өзгеше. Сондықтан олар тамақ сиру жүйесінің дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін үнемі тамақпен қамтамасыз етілуі керек. Аттар ас ішкеннен кейін ұзақ уақытқа қалса, уайымға түсіп, стресске ұшырайды. Олар әдеттегідей тамақтанады, сондықтан күнделікті өмірдің өзгеруіне оңай көңілі толады. Жылқылар үйірменде болған кезде олардың мінез-құлқы иерархиялық болады; үйірдегі жоғары тұрған жануарлар бірінші болып тамақтанады және ішеді. Ақырында тамақтанатын төменгі деңгейдегі жануарлар жеткілікті азық алмай қалуы мүмкін, ал азық аз болса, жоғары деңгейдегі жылқылар төменгі деңгейдегілерді тамақтандырудан сақтай алады.

Психологиялық бұзылулар

Егер аттар жеткіліксіз серіктестікпен, жаттығумен немесе ынталандырумен шектелсе, онда тұрақты арамдықтар, жаман әдеттер деп саналатын мәжбүрлі стереотиптердің ассортименті, көбінесе психологиялық шығу тегі, оларда ағаш жуу, сарайда жүру (сарайда стресспен шеңберде жүру), қабырғаға соққы беру, "тігін" (артқа және артқа шайқалу) және басқа да проблемалар бар. Бұл жағдайлардың бірнеше себептері бар, соның ішінде қоршаған ортаның ынталандыруының жетіспеуі және ертерек сүттен ажырату. Осы мінез-құлықтың орындалуына байланысты невробиологиялық өзгерістерді зерттеу үшін зерттеулер жүргізілуде.