Кіріспе
Приматтардың түрлері Лариан тарсиары (Tarsius lariang) - Сулавесидің орталық өзегінің батыс бөлігінде кездесетін, жақында сипатталған тарсиар. Бұл түрдің алты музейлік үлгісі белгілі, олардың екеуі олардың дұрыс сәйкестігі белгілі болмай тұрып, пигмей тарсиер деп қате анықталды. Бұл түрдің аты Ларьанг өзенінен алынған, бұл Сулавесидің осы бөлігіндегі маңызды өзен. Бұл түрдің түбі басқа сулавесилік тарсистерге қарағанда қараңғырақ. Арқа жағындағы жүндері сұрғылт қоңыр түсті. Қара түсті құйрығы қара қарындаш тәрізді ұшта аяқталады. Көз айналасында анық көрінетін қараңғы сақина бар. Қолдағы үшінші саусағы өте ұзын. Бұл екінші ірі тарсиер; Сангихе тарсиерінен ғана үлкен; жарияланған дене салмағы 67 - 117 г.
The Lariang tarsier (Tarsius lariang) is a recently described tarsier occurring in the western part of the central core of Sulawesi. Six museum specimens of this species are known, two of which have been misidentified as the pygmy tarsier before their correct identity came out. This species has been named after the Lariang River, an important river in the part of Sulawesi where this species occurs. This species has darker fur than the other Sulawesi tarsiers. The dorsal fur is greyish brown. The blackish tail ends in a dark pencil like point. There is a clearly discernible dark ring around the eyes. The third digit on the hands is very long. It is the second largest tarsier; only the Sangihe tarsier is larger; published body weights are 67 to 117 g.
Тарату
T. lariang таралуы аллопатрикалық немесе парапатрикалық, симпатрикалық түрлер кездеспейді.
Этимология
Түрдің ғылыми атауы Tarsius lariang олардың таралуымен байланысты Сулавесидегі Ларьян өзенінің бойында, бұл түрдің негізгі зерттеу аймағы.
Ұрықтандыру және әлеуметтік топтар
Лариан тарсистердің моногамды немесе факультативті полигамды әлеуметтік жүйесі бар. Жұптан тыс жұптау араласқаннан аулақ болу үшін қолданылады деп болжанады. Ересектер мен әйелдер көбінесе өмір бойы жұптасып, жұптасады, бірақ еркек кейінірек кетеді, бұл жұптан тыс жұптасуды қамтиды. Олар шағын топтарда өмір сүреді және әлеуметтік және аумақтық мінез-құлықтарды көрсетеді. Әлеуметтік топтар бір ұйқы орындарында ұйықтап, өздерінің топтарында күнделікті дуэт шақыруларының дауыстық жүйесі бар. Әлеуметтік топтар әдетте бір ересек еркек, бір ересек әйел және олардың ұрпақтарынан тұрады. Тарсистердің барлық түрлері шамамен алты ай немесе 190 күн жүктілік кезеңінде жүреді. Әйелдер әдетте үшінші триместрде өз салмағынан екі есе көп тамақ ішеді. Олар тек бір ғана ұлды туады, ол жүнмен туады, ал көздері ашық. Олар туғаннан кейін де көтеріле алады. Тарсийлер жаңа туған кезде анасының дене көлеміне қарағанда ең үлкен сүтқоректілердің қатарында болады.
Филогения
Тарсиерлік тұқым 58 млн. жыл бұрын басқа приматтардан бөлініп кеткен, бірақ ол әлдеқайда ертерек болуы мүмкін. Ғалымдар Азияда эоцен мен миоцен дәуірлеріне жататын тарсидтердің қалдықтарын тапты. Көптүрлі талдаулар T. lariang-тің Сулавесидің басқа тарсистер түрлерінен айтарлықтай ерекшеленетінін көрсетті. Сулавеси аралдары архипелагының оқшаулануы (олар бір үлкен аралға айналғанға дейін), шамамен 20 м. бұрын плиталар тектоникалық белсенділігінің кезеңіне байланысты Сулавеси тарсиерлерінің түрлерінің түрленуіне әкелді. Лариан тарсилері Миоцен кезінде Сулавеси аймағын отарлаған. Ғалымдар Т. dentatus пен Т. lariang арасындағы бөліну шамамен 1,4 млн жыл бұрын болған деп есептейді.