Кіріспе

Патрик Уайттың 1961 жылғы "Арбадағы салт аттылар" романы - австралиялық автор Патрик Уайттың алтыншы романы. Ол 1961 жылы жарық көрді және сол жылы Майлс Франклин сыйлығын жеңіп алды. Ол сондай-ақ 1965 жылы Австралия әдебиет қоғамының алтын медаліне ие болды. Роман - бұл төрт адамның өмірінің тарихы, олардың ортақ байланысы - Езекиел кітабында сипатталған аттың мистикалық тәжірибесі. Олар өмірлерін бір көріністі бөлісетінін түсінген сәтке қарай қадағалайды. Роман әдебиет, мистика және 1950 жылдардағы Австралияның қала маңындағы өмірді біріктіреді. Бұл романда шексізді көретін аздың реакциясы ретінде қарапайым адамдардың надандығы мен бейбітшілікке деген көзқарасы, оның апатты салдары бар қар шары

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Кітап "Жаратылыс пен тозақтың некесі" деген эпиграфпен басталады, онда Уильям Блейк пайғамбарлар Ишая мен Езекиелмен сөйлесуді елестетеді. Ишаядан Құдай өзіне сөйледі деп қалай батылдықпен айта алатынын сұрағанда, Ишаяның айтуынша, ол барлық нәрседе шексізді сезінді және адал ашудың дауысы Құдайдың дауысы болды. Езекиел пайғамбардың сөзіне қарағанда, пайғамбардың міндеті - басқа адамдарды шексізді түсінуге тәрбиелеу.

I бөлім

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары Мэри Харр Сарсапарилланың шетінде тұрады. Табиғат пен жануарларды қатты жақсы көретін болса да, ол әлеуметтік тұрғыдан ыңғайсыз және қоғамнан шеттетіледі, олар оны эксцентрик деп санайды. Балалық шағына оралған кездегі бейнелер оның әкесінің, Сиднейдің шарап сатушысының қолынан зорлық-зомбылық пен азаптылықты көрсетеді. Ол өзінің орныннан жоғары тұрмысқа шығып, әйелінің байлығын кеудесінен шашып, қазір Мэри тұратын Ксанадудың құрылысына жұмсаған. Оның алыстағы туысы Юстас Клю, ол бір кезде Ксанадуға барған, бірақ Мэридің балалық шақтағы ғашық болуына қарама-қайшылықпен жауап берген, жақында соғыста ұзақ уақыт болмағаннан кейін оны қаржылай қолдауды қайтадан бастады. Бірде ол ауыр науқастан Рут Годболдпен емделіп, сауықты, ол кезде ол отты күйме көрді; Мэри Руттың да осындай көріністі бөлісетіндігіне сенімді. Жаңа құралдармен Мэри миссис Джолиді үйді күтіп-бағу үшін жалдайды. Жоли сырттай діндар, бірақ көп ұзамай ол жансыз, үкімді әйел екені анықталады. Жұп бірден бір-біріне деген қорқыныш пен жауыздықты дамытады, өйткені Джоли миссис Флэкпен достыққа түседі, ол туысқан рух және Сарсапариллада жалғыз тұратын қала уәзірі. Ксанадуның уытты атмосферасынан бас сауғалау үшін Мэри егіндіктің айналасындағы бұталық жерге бас сауғалайды және қарт Мордекай Химмельфарбпен кездеседі.

ІІ бөлім

Мордохай Мәрияммен бірге өмірбаянын бір ағаштың астында бөліседі. 1880 жылдары Германиядағы бай еврей саудагер отбасында дүниеге келген Мордехайдың балалық шағы сол кезде Шығыс Еуропада жүргізілген погромдарды білмеушілікпен боялған. Ол ерекше ғалым болып өседі және Оксфордта оқиды, онда ағылшын дворянының қызымен қысқаша қарым-қатынас оның жүрегін жаралайды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Германия үшін соғысу үшін үйіне оралар алдында, анасы оған әкесі яһуди дінінен бас тартқанын айту үшін хат жібереді; туыстары кейіннен оның өлімін осы шешім үшін айыптайды. Мордехай соғыста атқарған қызметі үшін медаль алады, үйленеді, кейіннен кішкентай қалада ағылшын тілі профессоры болып тағайындалады. Үшінші рейхтің пайда болуы оның университеттен шығарылуын және әйелі Кристалл түнінде алып кетіледі, Мордехай оны ешқашан көрмейді. Мардохайды қорғап тұрған ерлі-зайыптылар қашып кетеді. Мардохай полиция бөлімшесіне барып, пойызбен концлагерге апарылады. Көптеген жолаушылар жолда қаза табады. Мордохай келген кезде бірден жойылып кетуден құтқарылады және лагерьдегі көтеріліс кезінде қашып кетеді. Кейіннен оған Палестинаға көмек көрсетіледі, онда ол күйеуінің інісімен қысқа кездесуден кейін Австралияға қоныстану ниеті туралы хабар береді.

ІІІ бөлім

Сиднейге келгеннен кейін көп ұзамай Мордехай Баррануглидегі Бригта Велосипед шамдарында металл өңдеу жұмысына орналасады. Ол өзінің жұмыс берушісі Гарри Розетридің де неміс еврей екенін мойындайды, бірақ оның ұсыныстарын фабрика иесі қатаң қабылдамайды, оның отбасы австралиялық орта тапқа сіңу үшін бар күшін салады. Флэк ханым Мордехай туралы жаман және негізсіз уәделерді тарата бастайды, ол оны Блюге, фабриканың басқа жұмысшысына, оны миссис Джолиге өзінің немере інісі ретінде таныстырады. Бір күні Мордохай жұмыста жүріп, қолын бұрғылаумен жарақаттанады. Оған көршісі Рут Годболд қарайды.

IV бөлім

Рут - кедей, дінге қатты құлшыныс танытатын әйел, ол басқа үйлерден киім жууды алып, алты кішкентай баласын асырайды. Бала кезінде ол ағасы ауыл шаруашылығындағы апаттан қайтыс болғаннан кейін Ұлыбританиядан Сиднейге көшіп келеді, кейіннен ол бай қоғамның мүшесі Джинни Чалмерс Робинсонның үйінде үй қызметшісі болып жұмыс істейді. Ол Сарсапариллаға Томмен бірге көшіп келеді, кейіннен ол қатыгез және флиртерлік алкоголик екені анықталды. Олардың некелері ол оны жезөкше үйінде кездестіргеннен кейін аяқталады, онда ол сонымен қатар кездеседі және басқа адамдар қатысқан жерлестермен қатыгездікпен қарым-қатынас жасайтын Альф Дуббоға мейірімділік көрсетеді.

V бөлім

Миссис Джоли Мэриге миссис Флэкпен бірге тұру үшін қызметінен кетуін айтады және Мэридің Мордехаймен достығын менсінбей, өзінің жеке фанатизмінің тереңдігін ашады. Мардохайдың Бритта фабрикасының қалған жұмысшыларынан бөлініп кетуінің тереңдігі көрсетілген. Ол Езекиел кітабындағы күйме жайлы әңгімені оқиды. Алф, фабрикада тазалаушы болып жұмыс істейді, кітапты қайтарып алу үшін кіреді және ер адамдар қысқаша таныстыруды бөліседі. Алфтың Мордохайға ашуға асықпайтынын ескерсек те, екеуі де арбаға қатысты терең рухани байланыста екендерін мойындайды. Альфтың ерте өмірін, оның ішінде анасынан ұрлануын және балалық шағын англикан дін қызметкері Тимоти Кальдеронның үйінде өткізгенін, оның апасы оның сурет салуға деген сәби қабілетін көтермелегенін айтады. Алф Кальдеронның әпкесі екеуін де жыныстық қатынаста ұстағаннан кейін жасөспірім кезінде қашып кетеді. Сиднейге келген соң, ол жезөкше Ханнадан бөлме жалға алады, онда ол өз өнер қабілетін жетілдіріп, Евангелие суреттерін суреттеп, оқшау өмір сүреді. Ханна оның кейбір суреттерін ұрлап, қаржы жағдайын жақсартамын деп сатып жібергенде, ол сатқындыққа қатты ренжіді және дереу кетеді, кейіннен Баррануглиде бөлме алып, велосипед шамдары фабрикасында жұмыс істейді.

VI бөлім

Қазіргі уақытта Пасха мейрамы жақын. Қиындықты сезген Розетри Химмельфарбқа Құтқарылу мейрамында үйде қалуға мүмкіндік береді. Мордехай өзіне қарсы сөз байласудың бар екенін түсінеді, бірақ ол Ұлы жұма күніне дейінгі күні фабрикаға қайта оралады. Блю және оның фабрикадағы достары лотереяда жеңіске жетіп, таңертең жолдың арғы жағындағы барада ішіп-жеп жүр. Фабрикада мас күйінде жүріп, Блю Мордехайдың өзгешелігін сезінеді және миссис Флэктің еврей құдайларын өлтіру туралы айтқан сөздерін еске түсіреді. Мордехай тұтқындалып, фабрика сыртындағы жакаранда ағашына іліп, өлім жазасына кесіледі. Алф бұл жағдайға араласпайды және Мордохаймен қарым-қатынасын жоққа шығарады. Сол уақытта Мэри Харр Ксанаду арқылы жүріп бара жатқанда үйінің мәрмәр құрылымында жарылыс пайда болады және ол досының өлтіріліп жатқанын түсінеді. Роузтри басында араласпайды, бірақ ақырында бригадирге тамашаны тоқтатуды тапсырады. Химмельфарбты өлтіреді, бірақ кейіннен оның өлімге баратыны анық болады. Оның жаралары Руттың отбасы тұратын қорада, Мэридің көмегімен, өз үйін өртеп, қиратып жатқан кезде күтілуде. Альф үштікті сырттан бақылайды, бірақ өзінің бар екендігі анықталмастан кетеді, ал Мордохай жарақаттарынан көз жұмады. Мордохайдың өліміне кінәлі деп санаған Розетри ванна бөлмесінде өзін-өзі асып алады. Альф өз бөлмесінде тұрады және бірнеше күн бойы Руттың үйінде көрген көріністі суреттеп, Езекиелдің күйме туралы аяны суретіне енгізеді. Ол сурет салуды бітіргеннен кейін көп ұзамай үй иесі оны өлі күйінде табады; сурет мүлкі сатылымда сатылады және оның қазіргі орны, тіпті аман қалған-жоғы белгісіз.

VII бөлім

Көп жылдан кейін Ксанадуды Мэридің мұрагерінің агенті Юстас Клюй құлатып, сатып жібереді. Жер Сиднейдің кеңейіп жатқан қала маңындағы шетке бөлінген. Мардохайдың өлген күні Мария Сарсапарилладан кеткеннен кейін өліп қалды деп есептеледі, бірақ оның денесі ешқашан табылған жоқ. Миссис Джоли Блюудың шынымен Флэктің некеден тыс туған ұлы екенін біледі. Әрі қарай, миссис Джолидің балалары оны күйеуінің өліміне кінәлі деп санайды, бұл оның Мельбурнға оралуына кедергі келтіреді - бұл факт миссис Флэк миссис Джолидің хаттарын шымшылап біледі. Екеуі де бір-бірінен қорқып, бір-бірінің күш-қуатына күмәнданып өмір сүруге мәжбүр. Розетридің әйелі Ширл, қайтадан үйленгеннен кейін, Руттың бұрынғы жұмыс берушісі Джинни мен басқа әйелмен қоғамның түскі асқа шақырылады. Үш адам Сарсапариллада болған оқиғаның керемет болғанын талқылайды, ал Ширл Гарридің өзін-өзі өлтіргенін еске түсіргеннен кейін сабырсызданады. Рут өзінің үлкен қызы Элсенің жаңа серіктесі Боб Таннермен бірге екенін көреді, екеуі де Мордохайға көмектесті және ол Элсенің өз некесінде ешқашан көрмеген сүйіспеншілік пен құрметпен қарым-қатынас жасайтынын түсінеді. Бір күні ол бұрын Ксанаду болған жердің жанынан өтіп бара жатып, Мордохайдың өлімін еске алады. Алдағы уақытта да сол жолмен жүргенде, ол көзін басқа жаққа бұрады.

Кейіпкерлер

Төрт басты кейіпкер - өзгелерден ерекшеленіп, өмірлері қиындаған сырт адамдар, өйткені олар діни көзқарасты ұстанушылар. Әрқайсысы төрт ат арбаны жарқын болашаққа тартқан көріністі бастан кешіреді: Езекиел кітабындағы отты арба; оларды -ге бейімдейтін және басқалардың айлакерлік жоспарларымен қалай күресуге әсер ететін көріністер. Мэри Хейр - эксцентрикалық және қиындыққа тап болған мұрагер, Австралияның алғашқы отарлаушыларының беделді отбасында дүниеге келген, қазір Сарсапарилланың шетіндегі құрып бара жатқан үйде тұрады. Қала тұрғындарының көпшілігі оны ақылсыз деп санаса да, ол романның шыңына әкелетін оқиғаларды өте анық түсінеді. Мордекай Химмельфарб Бірінші дүниежүзілік соғыста марапатталғаннан кейін ағылшын профессоры ретінде танымал, бірақ провинциялық мансабын бастаған неміс яһуди, Үшінші рейхті сүйемелдейтін антисемитизмнің өсуі әйелінен айырылғанға дейін. Ол Холокосттан аман қалып, Сиднейге келіп, машина жасау цехында жұмыс істейді. Рут Годболд - отбасында болған қайғылы оқиғадан кейін Англиядан Австралияға көшіп келген, үлкен балалы, дінге адал әйел. Ол қысқа уақытқа үй шаруасына кіріп, оны қатыгездікпен қараған саудагерге үйленуден бұрын. Альф Дуббо - ұрланған ұрпақтардың жартылай абориген мүшесі, кейін оны жыныстық қатынасқа түскен пастордың қамқорлығында өседі. Ол Сиднейге қашады, онда оның көркемдік импульстері басқаларға деген сенімсіздікпен және өзін-өзі құртушылық өмір салтымен өлшеледі. Джоли Мэри Харэңнің үй шаруасын басқаратын, жұмыс берушісіне қатыгездікпен қараған, кейіннен үйден шығып, Флэк ханымның үйіне қоныс аударған. Флэк ханым - Химмельфарбқа шабуыл жасалуына себепші болған оқиғаларды жеделдетуге көмектескен қарапайым жан. Тимоти Кальдерон Алф Даббоны тәрбиелеп, кейін оны жыныстық қатынасқа түскен дін қызметкері. Джинни Чалмерс Робинсон - Сиднейдің бай қоғам адамы, күйеуімен араласқан, Рут Годболдты қысқа уақыт үй шаруасында жұмыс істеуге жалдаған. Евстас Клю Мэри Харэдің алыстағы туысы, бала кезіндегі махаббатының, кейін қарапайым қайырымдылығының нысанасы. Конрад және Ингеборг Стауфферлер нацистік режимнің антисемит саясаты Холокостпен бірге өз шыңына жетіп жатқан кезде Химмельфарбты баспанаға алған либералды жұп. Кейін екеуі де тұтқындалып, өлім жазасына кесіледі. Молли Халил Сараспарильядағы заңсыз бордельдің иесі, Рут Годболд өзінің қатыгез күйеуіне қарсы тұрады. Гарри Розетри, Хаим Розенбаум. Дуббо мен Химмельфарбтың жұмысшыларын жұмыспен қамтыған Brighta велосипед шамдары зауытының иесі. Ширл Розетри, Шуамит Розенбаум. Гарридің әйелі күйеуін түртіп, балаларын соғыстан кейінгі Австралияның ассимиляциялық саясатына сәйкес тәрбиеледі.

Орнату

Повестің көп бөлігі Сарсапариллада, Сиднейдің Касл Хилл маңындағы ойдан шығарылған жерде, Австралияға оралғаннан кейін Уайт серіктесі Маноли Ласкариспен бірге өмір сүрді. Химмельфарб пен Дуббо Баулкам тауларының ойдан шығарылған нұсқасы Баррангулидегі фабрикада жұмыс істейді. Бұл аймақ бүгінде Сиднейдің "Киелі кітап белдеуі" деп аталады.

Діни символика

Бұл кітапта бейнелеудің негізгі түрі - Езекиел кітабында сипатталған күйме (немесе меркаба) арқылы Құдайдың таңдап алғандарына арналған көлік. Романда Ізгі хабарларға бірнеше сілтеме бар. Дуббо Мэри Хар және Рут Годболдтің өліп бара жатқан Химмельфарбқа көмектескенін көріп, оларды Магдалалық Мариям мен Исаның анасы Мариям деп түсінеді. Мэри Харрдың көп ұзамай жоғалуы Марияның көкке көтерілуін еске салады. Дуббоның Химмельфарбты жоққа шығаруы, соңғысы зауытта ілінгенде Петірдің Исаны жоққа шығаруын бейнелейді, ал Гарри Розетридің соңғы күні Яһуданың сатқындығы мен өзін-өзі өлтіруін емін-еркін еске салады.

Қабылдау

"Арбадағы салт аттылар" атты шығарма 1973 жылы Уайт Нобель сыйлығының лауреаты атанғанда әдебиет саласындағы Нобель сыйлығының комитеті тарапынан ерекше мақтауға ие болды. Сарапшылар оны "Австралияның қазіргі өмірінде орын алып жатқан, жанқиярлық, жан-жақты, бірақ күнделікті өмірде орын алатын драма" деп сипаттады. Роман 1961 жылы Майлс Франклин сыйлығын жеңіп алды. Уайт бұған дейін Австралияның бас әдеби сыйлығын өзінің тұңғыш жылы Восс үшін жеңіп алған болатын.