Aden Adde International Airport

Кіріспе

Могадишу халықаралық әуежайы, Сомали Аден Адде халықаралық әуежайы (, مطار آدم عدي الدولي), бұрын Могадишу халықаралық әуежайы деп аталатын, Сомалидің астанасы Могадишуге қызмет көрсететін халықаралық әуежай. Ол Сомалидің алғашқы президенті Аден Абдулла Осман Дардың есімімен аталған. Бастапқыда шағын әуежай болған бұл нысан тәуелсіздік алғаннан кейін бірнеше рет қайта жаңарту жұмыстары жүргізіліп, көлемі айтарлықтай өсті. 1991 жылы азаматтық соғыс басталған кезде Аден Аде Интернешнлдің ұшу қызметі тұрақты түрде бұзылып тұрды. Алайда, 2010-2011 жылдар аралығында Могадишодағы қауіпсіздік жағдайының айтарлықтай жақсарғанынан кейін, ғимараттың инфрақұрылымы мен қызметтері қайтадан қалпына келтірілді. 2013 жылдың басында әуежай өзінің көптеген нысандарын қалпына келтіріп, бірнеше жаңа мүмкіндіктерді енгізді.

Тарих

Могадишу әуежайы 1928 жылы Aeroporto di Mogadiscio Petrella деген атпен құрылды, бұл Африка мүйізінде ашылған алғашқы осындай нысан. Ол Италиялық Сомалидің басты әскери әуежайы ретінде қызмет етті. 1930 жылдардың ортасында әуежай азаматтық және коммерциялық рейстерді ұсына бастады. 1935 жылы Аспара Ассаб Могадишу коммерциялық бағыты басталды, Ala Littoria Caproni 133 әуежайынан Италияның Эритреяға 13 сағаттық рейстерді қамтамасыз етті. Ұшақтың ең көп 18 жолаушыны көтергісі келетін, бұл сол кездегі рекордтық көрсеткіш еді. 1936 жылы "Ала Литтория" Могадишу, Асмара, Хартум, Триполи мен Рим арасындағы континентаралық байланысты іске қосты. Бұл сапар төрт күнді қамтыды және әлемдегі ең алғашқы ұзын қашықтыққа ұшқан ұшулардың бірі болды. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезеңде Могадишо халықаралық әуежайы көптеген әлемдік бағыттарға рейстер ұсынды. 1960 жылдардың ортасында әуежай халықаралық тасымалдаушыларға арналған, мемлекеттік Somali Airlines барлық ірі қалаларға тұрақты рейстермен қамтамасыз ету үшін кеңейтілді. 1969 жылы әуежайда шағын ұшақтар мен DC 6B типті ұшақтар орналасты. Сомали әуе корпусы (SAC) осы уақытта әуежайды пайдаланды және оның астанада орналасқан әуе көлігі болды. SAC әуежайда әскери академияны ұстады, оны барлық әуе күштері мүшелері қолданды. 1980 жылдары Сомалидің федералды үкіметі Могадишу әуежайын одан әрі кеңейту үшін өзінің жаңа суық соғыс серіктесі АҚШ әскери-теңіз күшін жалдады. Жобаға ең озық навигациялық технологиямен жабдықталған заманауи бақылау мұнарасы кірді. Сомалидің азаматтық авиация басқармасы (SOMCAA) ұлттық авиация саласын реттейтін итальяндық Selenia компаниясымен шамамен 17 миллиард итальян лирасы ($8,5 миллион) сомасында келісімшартқа қол қойды. Келісім бойынша компания халықаралық бағыттар үшін екінші терминал мен жаңа бақылау мұнарасын салады. Италиялық компанияға әуе қозғалысын басқару жабдықтарын жеткізу міндеті де жүктелген. Сиад Барре режимі құлдырағаннан кейін азаматтық соғыс басталды. Авиациялық операциялар да жүйелі түрде бұзылып, әуежайдың аумағы елеулі залалға ұшырады. 2006 жылдың 3 тамызында African Express Airways компаниясы Могадишу халықаралық әуежайына тұрақты рейстерді қайта бастаған алғашқы халықаралық әуе компаниясы болды. 2007 жылдың 8 маусымында Өткінші кезеңдік федералды үкімет (ӨФҮ) әуежайдың сол күні қайтыс болған Сомалидің бірінші президенті Аден Абдулла Осман Дардың құрметіне қайта аталатындығын жариялады. Келесі жылы, Эфиопияның араласуынан кейін соғыстың қайта басталуынан туындаған қауіпсіздік қауіптеріне байланысты, азаматтық ұшақтардың көпшілігі Могадишуден 50 км жерде орналасқан K50 әуеайлағынан қонуды және ұшып кетуді таңдады. Алайда 2010 жылдың соңында Могадишодағы қауіпсіздік жағдайы айтарлықтай жақсарды, содан кейін федералды үкімет келесі жылдың тамызына дейін астананы толық бақылауға алды. 2012 жылдың 20 тамызында Аден Аде халықаралық әуежайы көптеген заң шығарушылардың ант беру рәсімін ұйымдастырды. Сонымен қатар, генерал Хасан Шейх Саид Абдулланы уақытша президент және Парламент спикері етіп тағайындады. 2013 жылы Халықаралық азаматтық авиация ұйымы әуежайды қауіпсіздікке қауіп төндіретін әуежайлар тізіміне енгізілген 5-аймақтан ресми түрде алып тастады. 2014 жылдың маусым айында әуе көлігі және азаматтық авиация министрі Саид Джама Коршель Могадишодағы Аден Адде халықаралық әуежайына арналған қосымша жаңартылған технология жеткізілетінін мәлімдеді. 2014 жылдың маусым айындағы жағдай бойынша Аден Адде халықаралық әуежайын пайдаланатын ең ірі қызметтерге БҰҰ чартерлік ұшақтарынан басқа, Сомалидің жеке меншік Daallo Airlines, Jubba Airways және African Express Airways компаниялары кіреді. Әуежай сонымен қатар Сомалидің басқа қалаларына, мысалы, Байдоа, Галкао, Бербера және Харгейса қалаларына, сондай-ақ Джибути, Джидда және Стамбул сияқты халықаралық бағыттарға рейстер ұсынады. 2014 жылдың қарашасында әуежайда күніне 40 рейстен астам рейс жүзеге асырылды, бұл 2011 жылы 3 рейске қарағанда жоғары.

Mogadishu airport was established in 1928 with the name Aeroporto di Mogadiscio Petrella, the first such facility to be opened in the Horn of Africa. It served as the main military airport for Italian Somaliland. In the mid 1930s, the airport began offering civilian and commercial flights. A regular Asmara Assab Mogadishu commercial route was started in 1935, with an Ala Littoria Caproni 133 providing 13 hour flights from the Mogadishu airport to Italian Eritrea. The aircraft had a maximum capacity of 18 passengers, a record capacity at that time. In 1936, Ala Littoria launched an intercontinental connection between Mogadishu Asmara Khartoum Tripoli and Rome. The voyage lasted four days and was one of the first long range flights in the world. During the post independence period, Mogadishu International Airport offered flights to numerous global destinations. In the mid 1960s, the airport was enlarged to accommodate more international carriers, with the state owned Somali Airlines providing regular trips to all major cities. By 1969, the airport could also host small jets and DC 6B type aircraft. The Somali Air Corps (SAC) also used the airport at this time and had an airlift wing stationed in the capital. The SAC maintained a military academy at the airport that was used by all air force members. In the 1980s, the Somali federal government recruited the U. S. Navy, its new Cold War partner, to further enlarge the Mogadishu airport. The project included the construction of a modern control tower equipped with state of the art navigational technology. The Somali Civil Aviation Authority (SOMCAA), which then regulated the national aviation industry, also signed a contract with the Italian firm Selenia worth an estimated 17 billion Italian lire ($8.5 million). The agreement stipulated that the company would build a second terminal for international routes as well as a new control tower. The Italian firm was also tasked with supplying air traffic control equipment. With the collapse of the Siad Barre regime and the ensuing civil war, the airport's ongoing renovations came to a halt. Aviation operations also routinely experienced disruptions and the airport's grounds incurred significant damage. On 3 August 2006, African Express Airways became the first international airline to resume regular flights to Mogadishu International Airport. On 8 June 2007, the Transitional Federal Government (TFG) announced that the airport would be renamed in honor of the first President of Somalia, Aden Abdullah Osman Daar, who had died earlier in the day. The following year, due to security risks brought on by the resumption of fighting in the wake of the Ethiopian intervention, most civilian aircraft opted to land and depart from K50 Airstrip, situated about 50 km from Mogadishu in Lower Shabelle. However, in the late 2010 period, the security situation in Mogadishu had significantly improved, with the federal government eventually managing to assume full control of the capital by August of the following year. On 20 August 2012, the Aden Adde International Airport hosted the swearing in ceremony for many legislators in the nation's new Federal Parliament. The event also saw the appointment of General Muse Hassan Sheikh Sayid Abdulle as interim President and Parliamentary Speaker. In 2013, the International Civil Aviation Organization officially removed the airport from its Zone 5 list of airports deemed security risks. In June 2014, Minister of Air Transportation and Civil Aviation Said Jama Qorshel announced that additional up to date technology earmarked for the Aden Adde International Airport in Mogadishu would be delivered. As of June 2014, the largest services using Aden Adde International Airport include the Somali owned private carriers Daallo Airlines, Jubba Airways and African Express Airways, in addition to UN charter planes, The airport also offers flights to other Somali cities such as Baidoa, Galkayo, Berbera and Hargeisa, as well as international destinations like Djibouti, Jeddah, and Istanbul. As of November 2014, the airport accommodates more than 40 flights each day, up from 3 flights in 2011.

SKA Air және логистика

2010 жылдың соңында Дубайда орналасқан, қақтығыс аймақтарында жұмыс істейтін SKA Air and Logistics авиациялық компаниясы Аден Аде халықаралық әуежайындағы операцияларды он жыл бойы басқаруға арналған Өткінші федералды үкіметпен келісімшарт жасады. Компанияға қауіпсіздік тексеруін, жолаушылар қауіпсіздігін және терминалдарды жүргізу міндеті жүктелген. Көлік министрлігі серіктестікті 2011 жылдың мамырында ресми түрде жариялады, ал ішкі тіркелген SKA Somalia компаниясы сол жылдың шілдесінде жұмысын бастады. Алғашқы бастамаларының ішінде шамамен 6 миллион доллар сомасында SKA жаңа әуежай жабдықтарына инвестиция салды және халықаралық әуежай стандарттарына сәйкес келетін 200 жергілікті қызметкерді жалдап, оқытып, жабдықтап, қолдау қызметтерін кеңейтті. Компания сондай-ақ инфрақұрылымды күрделі жөндеуге көмектесті, сенімді электр қуатын қалпына келтірді, багаждарды өңдеу қондырғыларын, сондай-ақ келу және кету салондарын жаңартты, электрондық тексеру жүйелерін орнатты және қауіпсіздік пен жұмыс ағынын нығайтты. Сонымен қатар, SKA жерді Сомалидің азаматтық авиация және метеорологиялық агенттігі (SCAMA) және иммиграция, кеден, коммерциялық әуе компаниялары мен Сомали полициясының қызметкерлерін интернетке қосып берді. Сондай-ақ, ол елдегі басқа әуежайларда қолдау көрсету бойынша кеңестер берді және логистикалық қайта құру шешімдеріне инвестиция салды. 2014 жылдың сәуірінде Сомалидің сол кездегі премьер-министрі Абдивели Шейх Ахмет Аден Аде халықаралық әуежайында жаңа ұлттық авиациялық оқу академиясының іргетасын қалады. Жаңа мекеме Сомалидің әуежайларында жұмыс істейтін авиация қызметкерлерінің әлеуетін арттыруға қызмет етеді және ел ішіндегі оқытуды назарға алады. Жаңа терминалдың құрылысы алты айға жоспарланған және ол әуежайдың функционалдылығын және жұмысын жақсартады деп күтілуде. 2014 жылдың қарашасында Favori әуежайдың жаңғыртылуы аяқталғанын және 2015 жылдың соңына дейін аяқталатынын хабарлады. Жаңартылып жатқан нысандардың арасында транзиттік хабтар мен ұшу-қону жолақтары бар. 2015 жылдың қаңтар айында Сомали президенті Хасан Шейх Мохамуд пен Түркия президенті Режеп Тайип Эрдоган әуежайдың жаңа терминалын ресми түрде ашты. Бұл нысанды жекеменшік түрік құрылыс фирмасы "Козуба" салған. Бұл әуежайға сағатына 1000 жолаушы өткізу мүмкіндігімен күн сайынғы коммерциялық рейстер санын 60-ға дейін екі есеге көбейтуге мүмкіндік береді.

In late 2010, SKA Air and Logistics, a Dubai based aviation firm that specializes in conflict zones, was contracted by the Transitional Federal Government to manage operations over a period of ten years at the re opened Aden Adde International Airport. The company was assigned the task of running security screening, passenger security and terminals. The Ministry of Transport officially announced the partnership in May 2011, with the domestically registered firm SKA Somalia starting operations in July of the year. Among its first initiatives, worth an estimated $6 million, SKA invested in new airport equipment and expanded support services by hiring, training and equipping 200 local workers to meet international airport standards. The company also assisted in comprehensive infrastructure renovations, restored a dependable supply of electricity, revamped the baggage handling facilities as well as the arrival and departure lounges, put into place electronic check in systems, and firmed up on security and work flow. Additionally, SKA connected the grounds' Somali Civil Aviation and Meteorological Agency (SCAMA) and immigration, customs, commercial airlines, and Somali Police Force officials to the internet. It also provided consultancy on support services in other airports around the country, and invested in logistical redevelopment solutions. In April 2014, then Prime Minister of Somalia Abdiweli Sheikh Ahmed laid the foundation stone for a new national Aviation Training Academy at the Aden Adde International Airport. The new institution would serve to enhance the capacity of aviation personnel working in Somalia's airports, and would focus training within the country. Construction of a new terminal was scheduled to take six months and is expected to improve the airport's functionality and operations. In November 2014, Favori announced that the modernization of the airport was almost finished, and was predicted to be completed by the end of 2015. Among the facilities being renovated are transit hubs and runways. In January 2015, President of Somalia Hassan Sheikh Mohamud and President of Turkey Recep Tayyip Erdoğan officially inaugurated the airport's new terminal. The facility was built by Kozuva, a private Turkish construction firm. It will enable the airport to double its number of daily commercial flights to 60, with a throughput of 1,000 passengers per hour.

Апаттар мен оқиғалар

DateAircraftTail numberAircraft damageFatalitiesDescriptionRefsformat=dmyVickers Viscount 7006O AAJWritten offs5/30 Ұшақ Могадишу халықаралық әуежайына соңғы жақындағанда жүк қоймасында өрт шыққандықтан бақылаудан тыс қалды. Ұшақ мұрыннан төмен қарай құлаған кезде мұрындық құлап, ұшақ тоқтағанша мұрынның үстінде дөңгелетіп жатты. Өрт күшейіп, ақырында ұшақ фюзеляжын басып, оны толығымен жойды. format=dmy[[Boeing 737 OriginalD ABCEMinor0/86Lufthansa Flight 181, "Landshut" деп аталатын Lufthansa Boeing 737 230 Adv ұшағын Палестинаны азат ету халық фронтының (PFLP) төрт мүшесі ұрлады. 18 қазанда Барре әкімшілігімен мұқият келісілген қимылда батыс неміс терроризмге қарсы топ GSG 9 қоршауға алған ұшақты шабуылдады. "Фейерзаубер" ("От сиқыры") деген кодтық атау берілген операция кезінде 86 жолаушы құтқарылды. format=dmy[[Boeing 737 Next GenerationTC JFLMinor0/6 Түрік үкіметі делегациясы, бизнесмендер, танымал суретшілер мен журналистерді алып бара жатқан Turkish Airlines ұшағының қанаты қону кезінде ұшу-қону жолағын сыпырып тастады. Ұшақ ұшуды жалғастыруға жарамсыз күйде болды. Барлық жолаушылар зардап шекпеді. format=dmyAntonov An 121513Written off4/6Эфиопияның Әуе күштері қару-жарақ тасымалдайтын 12 ұшақ қону кезінде өртеніп, алты экипаж мүшесінің төртеуін өлтіріп, екеуін жарақаттады. Кейіннен апаттың нақты себебін анықтау үшін тергеу басталды. Әуежайдың ұшу-қону жолағына зақым келмеген. format=dmyAirbus A300SU BMZWritten off0/6A Tristar Air Airbus A300 ұшағы Біріккен Ұлттар Ұйымы атынан 40 тонна тез бұзылатын заттарды тасымалдайтын кезде бірнеше рет жерге түсуге тырысып, жанармай бітіп, бос жерге құлап түсті. Екі адам жеңіл жарақат алды. Ұшақ экономикалық жағынан қалпына келтірілмейтін зақымдалды. format=dmyAirbus A321 100SX BHS1/81Жұрға көтерілгеннен кейін көп ұзамай Daallo Airlines 159 рейсімен Daallo Airlines Airbus A321 ұшағы жарылысқа ұшырап, жанкешті бомбалаушы ұшақтан ұшып кетті. Ұшқыштар апатты жағдайға байланысты қонуға мүмкіндік алды. format=dmyDornier 328JETN330BGSubstantial0/4Аэропортты жедел қонудан кейін қысқа уақытқа жабу керек болды. АҚШ-та орналасқан әскери мердігер Банкрофт жалға алған Dornier 328JET ұшағы американдық шенеуніктерді алып бара жатқанда, Могадишуге жақындаған кезде қону тетігінің істен шығуы болды. Нәтижесінде, ұшақ әуежайды айналып, отын жағу үшін, видеоға түсірілген сәтсіз апаттық қонуға дейін. Кемедегі төрт адам аман қалды және олар қонудан кейін көп ұзамай қауіпсіз түрде шығарылды. Baidoa әуежайынан Baidoa-ға қарай Jubba Airways рейсі 0/36A-да түсірілген, қону кезінде аударған. 36 жолаушы мен экипаждың барлығы апаттан аман қалды. Fokker 50 қатты зақымдалған.2023 7 11Embraer EMB 120 Brasilia6O AAD0/34A Halla Airlines Embraer EMB 120 Brasilia сол жақ негізгі қону тетігі құлағаннан кейін Гароуден қону кезінде апатқа ұшырады.

DateAircraftTail numberAircraft damageFatalitiesDescriptionRefsformat=dmyVickers Viscount 7006O AAJWritten offs5/30The aircraft was on final approach to Mogadishu International Airport when control was lost due to a fire that erupted in the cargo hold. Upon a nose down landing, the nosegear collapsed and the airplane continued rolling on her nose until it came to rest. The fire intensified, eventually engulfing the fuselage and destroying it completely. format=dmy[[Boeing 737 OriginalD ABCEMinor0/86Lufthansa Flight 181, a Lufthansa Boeing 737 230 Adv aircraft named "Landshut", was hijacked by four members of the Popular Front for the Liberation of Palestine (P. F. L. P.). On 18 October, in a move carefully coordinated with the Barre administration, the besieged aircraft was stormed by the West German counter terrorism group GSG 9. All 86 passengers were rescued in the operation, which was codenamed "Feuerzauber" ("Fire Magic"). format=dmy[[Boeing 737 Next GenerationTC JFLMinor0/6The wing of a Turkish Airlines aircraft carrying a Turkish government delegation, businessmen, popular artists and journalists scraped the runway upon landing. The plane was in unfit condition to continue the flight. All passengers were unhurt. format=dmyAntonov An 121513Written off4/6An Ethiopian Air Force An 12 aircraft transporting weapons burst into flames upon landing, killing four of the six crew members and injuring two. Investigations were subsequently launched to ascertain the exact cause of the crash. The airport runway was undamaged. format=dmyAirbus A300SU BMZWritten off0/6A Tristar Air Airbus A300 was carrying 40 tonnes of perishables on behalf of United Nations when the aircraft made several unsuccessful attempts to land, ran out of fuel and ditched in an unoccupied field. Two occupants received minor injuries. The aircraft was damaged beyond economic repair. format=dmyAirbus A321 100SX BHSWritten off1/81Shortly after takeoff, a Daallo Airline Airbus A321 operating Daallo Airlines Flight 159 suffered an onboard explosion, with the suicide bomber blown out of the plane. Pilots were able to make an emergency landing. format=dmyDornier 328JETN330BGSubstantial0/4The airport was briefly closed because of an emergency landing. A Dornier 328JET chartered by the U. S. based military contractor Bancroft was reportedly carrying American officials when it experienced landing gear failure upon approach to Mogadishu. As a result, the plane circled the airport to burn fuel, before making its successful emergency landing that was caught on video. All four people on board survived and were safely evacuated shortly after landing. format=dmyFokker 505Y JXNWritten off0/36A Jubba Airways flight from Baidoa Airport in Baidoa, flipped over while landing. All 36 passengers and crew survived the crash. The Fokker 50 is heavily damaged.2023 7 11Embraer EMB 120 Brasilia6O AADWritten off0/34A Halla Airlines Embraer EMB 120 Brasilia crashed on landing from Garowe after the left main landing gear collapsed.