Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Киелі кітаптағы термин, әдетте жер-су атауы.
Biblical term, generally a place name
Таршиш (Феникия: TRŠŠ; Taršīš; Θαρσεῖς, Tharseis) Еврей Киелі кітабында бірнеше белгісіз мағынада кездеседі, көбінесе Финикиядан (қазіргі Ливан) және Израиль жерінен алыс теңіздің ар жағында орналасқан жер (мүмкін үлкен қала немесе аймақ) ретінде айтылады. Таршиштен Финикия мен Израильге көптеген маңызды металдар тасымалданған. Осы жер атауы Ассирия патшасы Есархаддонның (б.з.д. 669 жылы қайтыс болған) аккад жазуларында, сондай-ақ Сардиниядағы Нора тасының (шамамен б.з.д. 800 жыл) финикиялық жазуында да кездеседі. Оның нақты орны кеңінен белгілі болған емес, және көне заманда жоғалып кеткен. Уақыт өте келе оның айналасында аңыздар пайда болды, сондықтан оның кім екендігі екі мың жылдан астам уақыт бойы ғылыми зерттеулер мен түсіндірмелердің тақырыбы болып келді. Оның маңыздылығы, ішінара, Еврей Киелі кітабындағы мәтіндерде Таршишті патша Сүлейменнің металлдан құралған ұлы байлығының көзі ретінде қарастыруына байланысты – әсіресе күміс, сондай-ақ алтын, қалайы және темір. Бұл металдар Финикиядағы Тир патшасы Хираммен серіктестікте және Таршиш кемелерінің флоты арқылы алынған деп хабарланады. Таршиш – Ливанның Ливан тауындағы аудандағы қазіргі заманғы ауылдың атауы, ал Тарсис – Испанияның оңтүстігіндегі қазіргі заманғы ауыл. Еврей энциклопедиясы דעת (интернет-сайт) бойынша, Киелі кітаптағы «Таршиш кемелері» деген сөз тікелей бір жерден келген кемелерді емес, кемелер класын білдіреді: алыс саудаға арналған үлкен кемелер.
Tarshish (Phoenician: TRŠŠ; Taršīš; Θαρσεῖς, Tharseis) occurs in the Hebrew Bible with several uncertain meanings, most frequently as a place (probably a large city or region) far across the sea from Phoenicia (modern Lebanon) and the Land of Israel. Tarshish was said to have exported vast quantities of important metals to Phoenicia and Israel. The same place name occurs in the Akkadian inscriptions of Assyrian king Esarhaddon (died 669 BC) and also on the Phoenician inscription of the Nora Stone (around 800 BC) in Sardinia; its precise location was never commonly known, and was eventually lost in antiquity. Legends grew up around it over time so that its identity has been the subject of scholarly research and commentary for more than two thousand years. Its importance stems in part from the fact that Hebrew biblical passages tend to understand Tarshish as a source of King Solomon's great wealth in metals – especially silver, but also gold, tin, and iron The metals were reportedly obtained in partnership with King Hiram of Tyre in Phoenicia , and fleets of ships from Tarshish. Tarshish is also the name of a modern village in the Mount Lebanon District of Lebanon, and Tharsis is a modern village in southern Spain. According to the Jewish Encyclopedia דעת (אתר אינטרנט), the biblical phrase "ships of Tarshish" refers not to ships from a particular location, but to a class of ships: large vessels for long distance trade.
Еврей Киелі кітап
Еврей жазбаларының масорет мәтінінде Таршиш 25 рет кездеседі. Таршиш орны немесе ұлт ретінде аталатын жерлер:
Tarshish occurs 25 times in the Masoretic text of the Hebrew Bible. References to Tarshish as a location or nation include:
Нұхтың ұлдарының арасында Таршиш есімді ұлдары бар: «Жаванның ұлдары: Елиша, Таршиш, Китим және Доданим». Бұл келесі үзіндіде дерлік толық қайталанады: осы ұрпақтардан көптеген халықтар «аралдар» арқылы таралып, әрқайсысы өз тілімен және ерекше тегі мен мәдениетімен бөлінген. Сүлеймен патшаның «Таршиш кемелерінің» флоты теңдесіз болды, оның одақтасы Тир патшасы Хирамның флотымен бірге теңізде жүзгендігі айтылады: «Үш жыл сайын Таршиш кемелері алтын, күміс, азу, маймылдар мен тауыс құстарын әкеліп тұратын». Бұл (кейбір маңызды өзгерістермен) былай делінген жерде қайталанады: «Жосафат Офирден алтын алу үшін Таршиш кемелерін жасады, бірақ олар Езион-геберде қирағандықтан, сапарға шыға алмады». Бұл мәлімет Езекиел кітабында да кездеседі, ал оған дейін кемелердің Езион-геберде салынғаны туралы ақпарат берілген. Езекиел Маршахтық Додавахудың ұлы Елиезердің Жосафатқа қарсы айтқан болжамы баса көрсетіледі: «Ахазиямен одақтасқандықтан, Құдай жасағандарыңды жоқ қылады». Сондықтан кемелер қирады және Таршишқа бара алмады. Бұл туралы «Шығыс желмен Таршиш кемелерін қираттың» деген сөздерде айтылған. Осы аяттардан түсіндірушілер «Таршиш кемелері» терминінің мағынасы – кез келген бағытқа, ұзақ сапарға арналған ірі сауда кемелерін білдіретінін қорытады.
In Tarshish appears among the Sons of Noah: "And the sons of Javan [were:] Elishah, Tarshish, Kittim, and Dodanim." This is restated very closely in The next passage details that of these offspring have dispersed numerous peoples throughout the "archipelago", each to its own language and with its particular lineage and culture. notes that King Solomon had "a fleet of ships of Tarshish" at sea with the fleet of his ally King Hiram of Tyre: "Once every three years the fleet of ships of Tarshish used to come bringing gold, silver, ivory, apes, and peacocks." This is echoed (with some notable changes) in states that "Jehoshaphat made ships of Tarshish to go to Ophir for gold, but they did not go, for the ships were wrecked at Ezion geber." This is repeated in , preceded by the information that the ships were actually built at Ezion geber, and emphasizing the prophecy of Eliezer son of Dodavahu of Mareshah against Jehoshaphat: "Because you have joined with Ahaziah, the Lord will destroy what you have made." And the ships were wrecked and were not able to go to Tarshish. This may be referenced in : "By the east wind you shattered the ships of Tarshish." From these verses, commentators conclude that "ships of Tarshish" was used to denote any large trading ships intended for long voyages, whatever their destination,
Басқа да ежелгі және классикалық дәуірдегі көздер
Есархаддон, Ашшур Вавилон E (AsBbE) сақтаған: «Теңізбен қоршалған елдердің барлық патшалары – Ядананнан (Кипр) және Яман елінен бастап, Тарсисиге (Таршиш) дейін менің аяқтарыма бас иді». Мұнда Таршиш әрі қарай үлкен арал екені анық, оны Тарсуспен шатастыруға болмайды (Томпсон және Скаггс 2013). Флавий Иосиф (І ғасыр) «Тарсуш» деп оқып, оны Кіші Азияның оңтүстігіндегі Тарсус қаласы деп атады. Кейбіреулер оны Есархаддон тұсындағы ассириялық жазбалардағы Тарсисимен теңестірді. Киликиядағы Каратепеде финикия тіліндегі жазулар табылды. Бунсен мен Сайс Иосиф Флавиймен келіскендей, бірақ финикиялықтар металлға бай көптеген аймақтарда белсенді болды, ал классикалық авторлар, кейбір библиялық авторлар және әрине, Таршишті атап көрсеткен Нора тасы финикиялықтардың металл алу мақсатындағы кеңеюін Жерорта теңізінің батысында деп көрсетеді. Септуагинта мен Вульгата бірнеше жерде оны Карфагенмен аударады, бұл Джонатанның Таргумында («Африки», яғни Карфаген) кездесетін яһуди дәстүріне сәйкес келеді. Нақтырақ айтқанда, Израильдің батысында. Ол түрлі металдардың көзі ретінде сипатталады: «Таршистан соғылған күміс әкелінеді» (Еремия 10:9), ал Тирдің финикиялықтары одан күміс, темір, қалайы және қорғасын әкелді (Езекиел 27:12).
Esarhaddon, Aššur Babylon E (AsBbE) preserves "All the kings from the lands surrounded by sea – from the country Iadanana (Cyprus) and Iaman, as far as Tarsisi (Tarshish) – bowed to my feet." Here, Tarshish is certainly a large island, and cannot be confused with Tarsus (Thompson and Skaggs 2013). Flavius Josephus (1st century) reads "Tarshush", identifying it as the city of Tarsus in southern Asia Minor, which some have later equated with the Tarsisi mentioned in Assyrian records from the reign of Esarhaddon. Phoenician inscriptions were found at Karatepe in Cilicia. Bunsen and Sayce have seemed to agree with Josephus, but the Phoenicians were active in many regions where metals were available, and classical authors, some biblical authors, and certainly the Nora Stone that mentions Tarshish generally place Phoenician expansion aimed at metals acquisition in West of the Mediterranean. The Septuagint and the Vulgate in several passages translate it with Carthage, apparently following a Jewish tradition found in the Targum of Jonathan ("Afriki", i. e., Carthage). and more precisely: west of Israel. It is described as a source of various metals: "beaten silver is brought from Tarshish" (Jeremiah 10:9), and the Phoenicians of Tyre brought from there silver, iron, tin and lead (Ezekiel 27:12).
Карфаген
Жонатанның Таргумы, сондай-ақ Септуагинта мен Вульгатаның бірнеше бөлімдері Таршишті Карфаген деп көрсетеді.
The Targum of Jonathan along with several passages of the Septuagint and the Vulgate render Tarshish as Carthage.
Сардиния
Томпсон мен Скагс Крос жазуды оқып, Таршишті Сардиния деп атағанын түсінді. Жақында жүргізілген зерттеулер де Сардинияны көрсетеді. Бұл финикиялық қорлардағы күміс бұйымдарының қорғасын изотоптарының арақатынасы күміс өндіретін Сардиния мен Испания аймақтарындағы кендермен сәйкес келеді, олардың ішінде күміске бай үлкен арал – Сардиния ғана бар. Томпсон, ассириялық «тар сиси» сөзін қазірге дейін «Тарсус» деп аударған аудармаларға қарсы шығып, ассириялық тақташаларда аккад тілінде жазылған «тар сиси» (Таршиш) – Батыс Жерорта теңізіндегі үлкен арал екенін дәлелдейді. Псалм 72:10-ның поэтикалық құрылымы да оның Финикиядан өте алыс батыстағы үлкен арал екенін көрсетеді. Сардиния аралы ежелгі заманнан бері металл саудасының орталығы ретінде белгілі болған, ал ежелгі гректер оны «күміс тамырлар аралы» (Argyróphleps nésos) деп атаған. Осылайша, финикиялықтардың Батыс Жерорта теңізіндегі күміс кендерін пайдалануы туралы грек және рим авторларының жазғандары да осы деректермен сәйкес келеді. Бұл деректер Трояның құлауынан және шамамен б.з.д. 1200 жылы Шығыс Жерорта теңізіндегі басқа да сарай орталықтарының құлдырауынан кейін Израиль мен Финикиядағы дамып келе жатқан экономиканы күміспен қамтамасыз еткенін көрсетеді. Гомерден (б.з.д. 8-ғасыр) бастап, Геродот (б.з.д. 484–425) және Диодор Сицилий (б.з.д. 30) сияқты грек тарихшылары, финикиялықтар металлға бай Жерорта теңізі мен Атлантика аймақтарында тұрақты колониялар құрғанға дейін, батыстың металдарын осы мақсаттар үшін пайдаланғанын айтады.
Thompson and Skaggs Cross read the inscription to understand that it was referring to Tarshish as Sardinia. Recent research into hacksilver hoards has also suggested Sardinia. Hacksilver objects in these Phoenician hoards have lead isotope ratios that match ores in the silver producing regions of Sardinia and Spain, only one of which is a large island rich in silver. Contrary to translations that have been rendering Assyrian tar si si as 'Tarsus' up to the present time, Thompson argues that the Assyrian tablets inscribed in Akkadian indicate tar si si (Tarshish) was a large island in the western Mediterranean, and that the poetic construction of Psalm 72:10 also shows that it was a large island to the very distant west of Phoenicia. The island of Sardinia was always known as a hub of the metals trade in antiquity, and was also called by the ancient Greeks as Argyróphleps nésos "island of the silver veins". The same evidence from hacksilber is said to fit with what the ancient Greek and Roman authors recorded about the Phoenicians exploiting many sources of silver in the western Mediterranean to feed developing economies back in Israel and Phoenicia soon after the fall of Troy and other palace centers in the eastern Mediterranean around 1200 BC. Classical sources starting with Homer (8th century BC), and the Greek historians Herodotus (484–425 BC) and Diodorus Siculus (d. 30 BC) said the Phoenicians were exploiting the metals of the west for these purposes before they set up the permanent colonies in the metal rich regions of the Mediterranean and Atlantic.
Сардиния немесе Испания
1962 жылы алғаш рет жарық көрген "Жаңа Оксфорд түсіндірмелі Киелі кітаптың" редакторлары Таршишті Сардиния немесе Тартесс деп санайды.
The editors of the New Oxford Annotated Bible, first published in 1962, suggest that Tarshish is either Sardinia or Tartessos.
Испания
Руф Фест Авиен, 4-ші ғасырдағы латын жазушысы, Таршишті Кадис деп көрсеткен. Бұл теорияны "Моби Дик" романының 9-тарауындағы Мэппл әке қолдаған. Ал 1646 жылдан бері кейбір Киелі кітап зерттеушілері (Самуэль Бохарт) оны ежелгі Испаниядағы (Иберия түбегіндегі) Тартессос деп түсіндірген, ол қазіргі Хуэльва мен Севильяға жақын орналасқан. 17 ғасырдағы француз протестант пасторы Бохарт өзінің "Фалег" (1646) еңбегінде Таршишті Испанияның оңтүстігіндегі Тартессос қаласы деп атаған. Одан кейін Герц (1936) сияқты басқалар да осы пікірді қолдады.
Rufus Festus Avienus the Latin writer of the 4th century AD, identified Tarshish as Cadiz. This is the theory espoused by Father Mapple in Chapter 9 of Moby Dick. Some biblical commentators as early as 1646 (Samuel Bochart) read it as Tartessos in ancient Hispania (the Iberian Peninsula), near Huelva and Sevilla today. Bochart, the 17th century French Protestant pastor, suggested in his Phaleg (1646) that Tarshish was the city of Tartessos in southern Spain. He was followed by others, including Hertz (1936).
Финикия жағалауы
Сэр Питер ле Пейдж Реноф (1822–1897) «Таршиш» сөзі жағалауды білдіреді деп есептеді, және бұл сөз Тир қаласымен байланысты жиі айтылғандықтан, Финикия жағалауынан түсіну керек.
Sir Peter le Page Renouf (1822–1897) thought that "Tarshish" meant a coast, and, as the word occurs frequently in connection with Tyre, the Phoenician coast is to be understood.
Тирсендіктер немесе этрусктер
Т. К. Чейне (1841–1915) Төрелік кітабының 10:4-тегі «Таршиш» және 10:2-дегі «Тирас» есімдерінің, екі түрлі дереккөзден шыққан бір ұлттың екі атауы екенін және олардың тирсендерді немесе этрускті білдіруі мүмкін деп ойлады.
T. K. Cheyne (1841–1915) thought that "Tarshish" of Genesis 10:4 (HE) and "Tiras" of Genesis 10:2 (HE) are really two names of one nation derived from two different sources, and might indicate the Tyrsenians or Etruscans.
Ұлыбритания
XIX ғасырдағы кейбір түсіндірмешілер Таршишті Ұлыбритания деп санды, оның ішінде Альфред Джон Дункин "Таршиш Ұлыбритания екені дәлелденді" (1844), Джордж Смит (1850), Джеймс Уоллис және Дэвид Кингтің "Британдық мыңжылдық хабаршысы" (1861), Джон Алгернон Кларк (1862) және Огайо штатының Джонатан Перкинс Уити (1887) сияқтылар. Бұл идеяның себебі Таршиштің қалайы, күміс, алтын және қорғасын саудасымен айналысқандығы туралы жазбалар, ал осы металдардың бәрі Корнуоллда өндірілген. Кейбір христиан дінтері бұл оқиғаны әлі күнге дейін "Таршиш саудагерлері" деп атап келеді.
Some 19th century commentators believed that Tarshish was Britain, including Alfred John Dunkin who said "Tarshish demonstrated to be Britain" (1844), George Smith (1850), James Wallis and David King's The British Millennial Harbinger (1861), John Algernon Clarke (1862), and Jonathan Perkins Weethee of Ohio (1887). This idea stems from the fact that Tarshish is recorded to have been a trader in tin, silver, gold, and lead, all of which were mined in Cornwall. This is still reputed to be the "Merchants of Tarshish" today by some Christian sects.
Оңтүстік-шығыс Африка
Аугуст Генри Кин (1833–1912) Таршиш Софала екеніне сенді, ал Киелі кітаптағы Хавила аймағы жақын орналасқан Ұлы Зимбабве төңіресінде болды деп ойлады.
Augustus Henry Keane (1833–1912) believed that Tarshish was Sofala, and that the biblical land of Havilah was centered on the nearby Great Zimbabwe.
Оңтүстік Үндістан мен Шри-Ланка
Бохарт Испаниядан басқа (онда қараңыз), Сүлеймен патшаның тұсында Офир мен Таршиш порттарының орналасқан жерлері ретінде шығыс аймақтарын да ұсынды, атап айтқанда Тамилаккам құрлығын (қазіргі Оңтүстік Үндістан және Солтүстік Цейлон), онда дравидтер алтын, інжу-маржан, азу және тауыс құсының қауырсынымен сауда жасағаны мәлім. Ол "Таршишті" Кудирамалай орны деп көрсетті, бұл Тируктеесварамның бұрмалануы болуы мүмкін.
Bochart, apart from Spain (see there), also suggested eastern localities for the ports of Ophir and Tarshish during King Solomon's reign, specifically the Tamilakkam continent (present day South India and Northern Ceylon) where the Dravidians were well known for their gold, pearls, ivory and peacock trade. He fixed on "Tarshish" being the site of Kudiramalai, a possible corruption of Thiruketheeswaram.
Киликия
Дегенмен, бұл Тарс қаласына, Киликияда орналасқан, Саулдың, кейіннен Пауылдың туған жеріне сілтеу болуы мүмкін (Елшілердің істері 9:11, 21:39, 22:3).
It may, however, refer to Tarsus in Cilicia, where Saul, later Paul, hailed from (Acts 9:11, 21:39, 22:3).
Тарксиен
Тарсис Мальтада орналасқан болуы мүмкін екеніне бірнеше көрсеткіштер бар, онда бүгінге дейін жергілікті кеңес Тарксиен деп аталады. Мальталықтардың семит тіліндегі айтылуы Таршиштің ивритше айтылуына өте ұқсас. Мальтаның неолит дәуіріне жататын барлық мегалиттік ғибадатханалар аралдың Таксиен фазасына жатқызылады. Жергілікті тұрғындар Тарксиенді карфагендіктер құрғанын айтады.
There are several indications that Tarshish could have been located at Malta, where still today a local council is called Tarxien. The pronunciation in the Semitic language of the Maltese people is rather similar to the Hebrew pronunciation of Tarshish All megalithic temples from the neolithic epoche of Malta are assigned to the Taxien phase of the island. The inhabitants claim that Tarxien was founded by the Carthaginians.
Дау
Батыс Жерорта теңізінде Таршиштің бар екендігі, сондай-ақ б.з. дейінгі 800 жылға дейін Батыс Жерорта теңізінде финикиялықтардың болуы кейбір заманауи ғалымдар тарапынан күмәндануға себеп болып отыр, себебі тікелей дәлелдер жоқ. Керісінше, Сүлеймен мен Хирамның билік кезінде Израиль және Финикиядағы байлыққа қатысты мәліметтердің жетіспеуі, бірқатар ғалымдарды Жерорта теңізі тарихының б.з. дейінгі 1200-800 жылдар аралығындағы археологиялық кезеңін "Қараңғы дәуір" деп санауға жетеледі.
The existence of Tarshish in the western Mediterranean, along with any Phoenician presence in the western Mediterranean before c. 800 BC, has been questioned by some scholars in modern times, because there is no direct evidence. Instead, the lack of evidence for wealth in Israel and Phoenicia during the reigns of Solomon and Hiram, respectively, prompted a few scholars to opine that the archaeological period in Mediterranean prehistory between 1200 and 800 BC was a 'Dark Age'.
Басқа қолданылу
Еврей тіліндегі бұл сөздің аталасы бар, таршиш, ол жеті рет кездеседі және ескі ағылшын нұсқаларында берилл деп аударылған. Автордың сөзіне сәйкес, ол дін қызметкерлерінің кеуде қалқанына орнатылған құнды тастардың бірі ("төртінші қатарда берилл [таршиш] және...") болып табылады. Ол Ашер тайпасымен байланысты, ал Септуагинта мен Иосиф Флавий оны "алтын тас" χρυσόλιθος деп атаған (оның анықтамасы күмәнді, мүмкін топаз, бірақ қазіргі заманғы хризолит емес), кейіннен аквамарин деп аталған. Шежіренің бір бөлігінде Билханның ұлы Таршиш есімді яһуди туралы айтылады. Ол Персияның жеті шаһзадасының бірі Таршиш есімді персиялық шаһзаданы да атап көрсетеді. Таршиш – Бейруттен шамамен қашықтықта орналасқан Ливанның бір ауылы. Ол Баабда Кадасында, биіктікте орналасқан. Таршиш – ашкеназдық яһудилер арасында кездесетін туыстық атау. Ливандықтар арасында Таршиши деген атаудың өзгеруі кездеседі, бұл Ливандық Таршиш ауылымен туыстық байланысты білдіреді. Таршиш – Израиль премьер-министрі Давид Бен-Гурионды өлтіруге әрекеттенген Моше Двек құрған, қысқа ғұмырлы саяси партияның да аты болды. Грекше нұсқасы, Тарсис, Джованни Шиапарелли Марстағы бір аймаққа берген. Джон Бьюкеннің "Таршиш кемесі" атты классикалық әңгімесі Юнус кітабына сілтеме жасайды. 1665 жыл шамасында Измирдегі Сабтай Цвидің жақтастары "Таршиш кемелері, яғни голланд командасымен" оларды Киелі жерге жеткізеді деп болжаған.
The Hebrew term has a homonym, tarshish, occurring seven times and translated beryl in older English versions. According to , it is one of the precious stones set into the priestly breastplate ("the fourth row [shall be] a beryl [tarshish], and . . "). It is associated with the Tribe of Asher, and has been identified by the Septuagint and Josephus as the "gold stone" χρυσόλιθος (whose identification remains in dispute, possibly topaz, probably not modern chrysolite), and later as aquamarine. , part of a genealogy, mentions in passing a Jewish man named Tarshish, son of Bilhan. mentions in passing a Persian prince named Tarshish among the seven princes of Persia. Tarshish is the name of a village in Lebanon, about from Beirut. It is located in the Baabda Kadaa at elevation. Tarshish is a family name found among Jews of Ashkenazic descent. A variation on the name, Tarshishi, is found among the Lebanese, and likely indicates a family connection to the Lebanese village Tarshish. Tarshish was also the name of a short lived political party founded by Moshe Dwek, would be assassin of Israeli Prime Minister David Ben Gurion. The Greek form of the name, Tharsis, was given by Giovanni Schiaparelli to a region on Mars. The classic short story "Ship of Tarshish" by John Buchan refers to the Book of Jonah. Around 1665, some followers of Sabbatai Zvi in İzmir prophesied that "ships of Tarshish, that is, with Dutch crews," would transport them to the Holy Land.