Уэльс пен Англия шекарасы: Welsh Marches аймағының тарихы, ортағасырлық мәртебесі, қазіргі географиясы мен шекара аймақтары туралы ақпарат. 🏴🏴
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уэльс және Англия арасындағы шекаралық аймақ
Border region between Wales and England
Уэльс маршы (Y Mers) – Ұлыбританиядағы Англия мен Уэльс арасындағы шекара бойындағы нақтыланбаған аймақ. Бұл терминнің нақты мағынасы әр түрлі кезеңдерде өзгеріп отырды. «Уэльс маршы» (ортағасырлық латын тілінде Marchia Walliae) термині алғашқыда орта ғасырларда Англия мен Уэльс княздығы арасындағы шекара аймақтарын белгілеу үшін қолданылған, онда марш иелері Англия королінен белгілі бір дәрежеде тәуелсіздікпен жүзеге асырылатын нақты құқықтарға ие болды. Қазіргі қолданыста «Марш» термині көбінесе Уэльспен шекаралас жатқан ағылшын графтықтарын, әсіресе Шропшир мен Херефордширді, кейде Уэльстің іргелес аймақтарын сипаттау үшін қолданылады. Дегенмен, бір кезде Марш аймағына Чешир, Шропшир, Херефордшир, Вустершир және Глостерширдің барлық тарихи графтықтары кірген.
The Welsh Marches (Y Mers) is an imprecisely defined area along the border between England and Wales in the United Kingdom. The precise meaning of the term has varied at different periods. The English term Welsh March (in Medieval Latin Marchia Walliae) was originally used in the Middle Ages to denote the marches between England and the Principality of Wales, in which Marcher lords had specific rights, exercised to some extent independently of the king of England. In modern usage, "the Marches" is often used to describe those English counties which lie along the border with Wales, particularly Shropshire and Herefordshire, and sometimes adjoining areas of Wales. However, at one time the Marches included all of the historic counties of Cheshire, Shropshire, Herefordshire, Worcestershire and Gloucestershire.
Этимология
Март термині 13 ғасырдағы орта ағылшын тіліндегі marche ("шекара аймағы, алғашқы бекініс") сөзінен бастау алады. Бұл термин көне француз тілінен ("шек, шекара") қабылданған, ал ол франк тілінен алынған, одан бұрынғы прото-герман тіліндегі *markō ("шекара, аймақ") сөзінен туындаған. Бұл термин ағылшын тіліндегі mark сөзімен байланысты, және неміс тіліндегі Mark ("шекара") сөзімен туыс. Осыған ұқсас сөздер ағылшын тіліндегі "Mercia" және "Mersey" атауларында, сондай-ақ "Дания" сияқты шекаралық континенттік жер-атауларында кездеседі. Термин марш ету етістігімен қашықта байланысты, екеуі де прото-индоевропа тіліндегі *mereg ("шет, шекара") сөзінен шыққан.
The term March is from the 13th century Middle English marche ("border region, frontier"). The term was borrowed from Old French marche ("limit, boundary"), itself borrowed from a Frankish term derived from Proto Germanic *markō ("border, area"). The term is a doublet of English mark, and is cognate with German Mark ("boundary"). Cognates are found in the English toponyms "Mercia" and "Mersey", and in continental place names containing mark, such as "Denmark". The term is distantly related to the verb march, both ultimately derived from Proto Indo European *mereg , "edge" or "boundary".
Шығуы: Мерсия және Уэльс
Рим империясының құлдырауынан кейін, ол шамамен 410 жылға дейін Оңтүстік Британияны басып алған, қазіргі Уэльс аймағы шығыстағы Поуисді қоса алғанда, бірнеше бөлек римдік-британдық патшалықтарынан тұратын. Келесі бірнеше ғасырлар бойы Англдар, Саксондар және басқалары Британияның шығысы мен оңтүстігінде біртіндеп басып алып, қоныстанды. Мерсия патшалығы Пенда басқаруымен Личфилд маңында құрылды және бастапқыда Уэльс патшаларымен берік одақтар құрды. Алайда, оның мұрагерлері Мерсияны батысқа қарай кеңейтуге тырысты, қазіргі Чешир, Шропшир және Херефордшир аймақтарына қарай. Мерсияның күші өскен сайын, Шрусбери және Херефорд сияқты гарнизондық қалалардың тізбегі шекаралық аймақтарды Оффаның Дикінен гөрі анықтады – бұл М.Д. 757 мен 796 жылдар аралығында Мерсияның Оффасының бұйрығымен салынған, мықтырақ және ұзынырақ шекаралық нығам. Дик әлі де бар, оны қазіргі Англия мен Уэльс арасындағы шекараға жақын Найтоннан жақсы көруге болады. Поуистен жасалған шабуылдар мен жорықтар шамамен б.з. 820 жылы Уотс Дикінің салынуына әкелді, бұл шекаралық нығам Освестри маңындағы Северн аңғарынан Ди эстуариясына дейін созылды. Келесі ғасырларда Оффа Дикі негізінен Уэльс пен Англия арасындағы шекара болып қала берді. Біріккен Англияның алғашқы патшасы ретінде танылатын Этельстан 926 жылы британ патшаларын Херефордта кездесуге шақырды, ал Малмсбери Уильямының айтуынша, Уэльс пен Англия арасындағы шекараны, әсіресе даулы оңтүстік бөлігін белгіледі, онда Уай өзенінің шекараны құруы керектігін көрсетті. Он бірінші ғасырдың ортасына қарай Уэльс Гвинедтің Груффид ап Лливелиннің басшылығымен бірікті, ол 1063 жылы қайтыс болды.
After the decline and fall of the Roman Empire which occupied southern Britain until about AD 410, the area which is now Wales comprised a number of separate Romano British kingdoms, including Powys in the east. Over the next few centuries, the Angles, Saxons and others gradually conquered and settled in eastern and southern Britain. The kingdom of Mercia, under Penda, became established around Lichfield, and initially established strong alliances with the Welsh kings. However, his successors sought to expand Mercia further westwards into what is now Cheshire, Shropshire and Herefordshire. As the power of Mercia grew, a string of garrisoned market towns such as Shrewsbury and Hereford defined the borderlands as much as Offa's Dyke, a stronger and longer boundary earthwork erected by order of Offa of Mercia between AD 757 and 796. The Dyke still exists, and can best be seen at Knighton, close to the modern border between England and Wales. Campaigns and raids from Powys led, possibly around about AD 820, to the building of Wat's Dyke, a boundary earthwork extending from the Severn valley near Oswestry to the Dee estuary. In the centuries which followed, Offa's Dyke largely remained the frontier between the Welsh and English. Æthelstan, often seen as the first king of a united England, summoned the British kings to a meeting at Hereford in AD 926, and according to William of Malmesbury laid down the boundary between Wales and England, particularly the disputed southern stretch where he specified that the River Wye should form the boundary. By the mid eleventh century, Wales was united under Gruffydd ap Llywelyn of Gwynedd, until his death in 1063.
Орта ғасырдағы шерулер
Нормандық жаулап алудан кейін Англия королі Уильям өзінің ең сенімді үш адамын – Хью д’Аваншті, Роджер де Монтгомериді және Уильям Фиц Осбернді – сәйкесінше Честер, Шрусбери және Херефорд графы етіп тағайындады. Олардың міндеттері Уэльсті бағындыру және тыныштандыру болды. Бұл процесс бір ғасырға созылды және толыққанды нәтиже бермеді. «Уэльс шебі» термині алғаш рет 1086 жылғы «Соңғы сот кітабында» қолданылды. Келесі төрт ғасыр бойы норман ақсүйектері Ди және Северн өзендері арасында, сондай-ақ одан батысқа қарай көбінесе шағын шептік иеліктер құрды. Нормандиядан және басқа жерлерден келген әскери орындар Уэльске шабуыл жасап, аумақты басып алғаннан кейін нығайтып, қолдаушыларына жер берді. Мысалы, Бернард де Нёфмарше Брихейниог Уэльс патшалығын жаулап алып, оны бейбіт етуге жауапты болды. Иеліктердің құрылу мерзімі мен тәсілдері, сондай-ақ олардың аумағы әртүрлі болды. Шеп немесе Маршия Валли, белгілі бір дәрежеде, Англия монархиясынан да, Уэльс княздығынан да – яғни Пура Валлиадан да тәуелсіз болды, ол елдің солтүстік-батысындағы Гвинедте орналасқан еді. Шамамен 1100 жылға қарай Шеп Монмутшир және Флинтширдің көп бөлігін, сондай-ақ Монтгомеришир, Радноршир, Брекнокшир, Гламorgan, Кармартеншир және Пемброкширді қамтыды. Нәтижесінде, бұл Уэльстің екі үшін бір бөлігіне жуық болды. Иеліктер географиялық тұрғыдан жинақы болды және юрисдикциялық жағынан бір-бірінен бөлек болды, ал олардың жеңілдіктері оларды ағылшын иелерінен ерекшелендірді. Шеп ақсүйектері өздерінің жерлерін өз заңдары бойынша басқарды – Глостердің 7-ші графы Гилберт де Клэр айтқандай, «патшаға ұқсас» (sicut regale). Англияда феодалдар патшаға тікелей жауап берсе, Шептегі ақсүйектердің билігі шектеулі болды. Патшаның Шептегі билігі әдетте патшаның иеліктерінде болған кезде ғана шектелді, мысалы, мемлекеттік қылмыс жасағанда немесе заңды мұрагерсіз қайтыс болғанда, титул таққа қайтарылды. Мәдени жағынан алуан түрлі, күшті феодалдық және жергілікті қоғамның төбесінде Шеп барондары нормандықтары арасында феодалдық иеленуші және корольдің вассалы ретіндегі билігін біріктірді, ал бағындырылған уэльстіктері арасында дәстүрлі тайусогты ығыстырды. Алайда, уэльс заңдары кейде Шепте ағылшын заңдарынан артық қолданылып, нақты бір істі шешу үшін қай кодекс қолданылуы керек екені туралы даулар туды. Осыдан ерекше Шеп заңы пайда болды.
Immediately after the Norman Conquest, King William of England installed three of his most trusted confidants, Hugh d'Avranches, Roger de Montgomerie, and William FitzOsbern, as Earls of Chester, Shrewsbury and Hereford respectively, with responsibilities for containing and subduing the Welsh. The process took a century and was never permanently effective. The term "March of Wales" was first used in the Domesday Book of 1086. Over the next four centuries, Norman lords established mostly small marcher lordships between the Dee and Severn, and further west. Military adventurers went to Wales from Normandy and elsewhere and after raiding an area of Wales, then fortified it and granted land to some of their supporters. One example was Bernard de Neufmarché, responsible for conquering and pacifying the Welsh kingdom of Brycheiniog. The precise dates and means of formation of the lordships varied, as did their size. The March, or Marchia Wallie, was to a greater or lesser extent independent of both the English monarchy and the Principality of Wales or Pura Wallia, which remained based in Gwynedd in the north west of the country. By about AD 1100 the March covered the areas which would later become Monmouthshire and much of Flintshire, Montgomeryshire, Radnorshire, Brecknockshire, Glamorgan, Carmarthenshire and Pembrokeshire. Ultimately, this amounted to about two thirds of Wales. The lordships were geographically compact and jurisdictionally separate one from another, and their privileges differentiated them from English lordships. Marcher lords ruled their lands by their own law—sicut regale ("like unto a king") as Gilbert de Clare, 7th Earl of Gloucester stated — whereas in England fief holders were directly accountable to the king. The crown's powers in the Marches were normally limited to those periods when the king held a lordship in its own hands, such as when it was forfeited for treason or on the death of the lord without a legitimate heir whereupon the title reverted to the Crown in escheat. At the top of a culturally diverse, intensely feudalised and local society, the Marcher barons combined the authority of feudal lord and vassal of the King among their Normans, and of supplanting the traditional tywysog among their conquered Welsh. However, Welsh law was sometimes used in the Marches in preference to English law, and there were disputes as to which code should be used to decide a particular case. From this developed the distinctive March law.
Маршердің билігінің соңы
16 ғасырда көптеген маркерлік иеліктер Генрих IV-нің (бұрын Ланкастер герцогы болған) және Март графтарының мұрагері Эдуард IV-нің таққа отыруы, Розалар соғысы кезіндегі басқа иелердің жазалануы және басқа да оқиғалар нәтижесінде корольдік билікке өтті. Корольдік сондай-ақ Уэльс княздығының үкіметіне тікелей жауапты болды, оның өз институттары болды және Англия сияқты округтерге бөлінді. Сондықтан, қалған маркерлік иелердің құзыреті аномалия ретінде қарастырылды, ал тәжден тәуелсіздіктері Англиядан келген қылмыскерлерге осы аймаққа көшіп, «маркерлік еркіндіктерді» пайдалану арқылы әділдіктен қашуға мүмкіндік берді. Генрих VIII тұсында қабылданған 1535–1542 жылдарға арналған Уэльс заңдары бойынша 1536 жылы маркерлік иелердің құзыреті жойылды. Бұл заңдар Уэльсті Англиямен біріктіріп, біртұтас мемлекет және құқықтық жүйені құрды, ол әдетте Англия мен Уэльс деп аталады. Маркерлік иеліктердің билігі жойылды, ал олардың аумақтары Денбигшир, Монтгомеришир, Радноршир, Брекнокшир, Монмутшир және Кармартенширдің жаңа Уэльс округтеріне біріктірілді. Пемброкшир және Гламорган округтері қолданыстағы иеліктерге басқа аудандарды қосу арқылы құрылды. Англияның сот-кеңестерінің орнына Ұлы Сессиялар соттары құрылды. Бұл соттар өздерінің уэльстік халқы үшін уэльстік заңды қолданған маркерлік иеліктерден өзгеше, ағылшын заңын қолданды. Кейбір иеліктер көршілес ағылшын округтарына қосылды: Лудлоу, Клан, Каус және Монтгомеридің бір бөлігі Шропширге, Вигмор, Хантингтон, Клиффорд және Эвиастың көп бөлігі Херефордширге, ал Чепстоудың Уай өзенінің шығысындағы бөлігі Глостерширге қосылды. Кеңес ақырында 1689 жылы «Даңқты революция» нәтижесінде жойылды, бұл революция Иоанн II (Шотландияның VII) тақтан құлатылып, Вильгельм III (Оранж Вильгельм) патша ретінде орнатылды.
By the 16th century, many marcher lordships had passed into the hands of the crown, as the result of the accessions of Henry IV, who was previously Duke of Lancaster, and Edward IV, the heir of the Earls of March; of the attainder of other lords during the Wars of the Roses; and of other events. The crown was also directly responsible for the government of the Principality of Wales, which had its own institutions and was, like England, divided into counties. The jurisdiction of the remaining marcher lords was therefore seen as an anomaly, and their independence from the crown enabled criminals from England to evade justice by moving into the area and claiming "marcher liberties". Under the Laws in Wales Acts 1535–1542 introduced under Henry VIII, the jurisdiction of the marcher lords was abolished in 1536. The Acts had the effect of annexing Wales with England and creating a single state and legal jurisdiction, commonly referred to as England and Wales. The powers of the marcher lordships were abolished, and their areas were organised into the new Welsh counties of Denbighshire, Montgomeryshire, Radnorshire, Brecknockshire, Monmouthshire, and Carmarthenshire. The counties of Pembrokeshire and Glamorgan were created by adding other districts to existing lordships. In place of assize courts of England, there were Courts of Great Sessions. These administered English law, in contrast with the marcher lordships, which had administered Welsh law for their Welsh subjects. Some lordships were added to adjoining English counties: Ludlow, Clun, Caus and part of Montgomery were incorporated into Shropshire; Wigmore, Huntington, Clifford and most of Ewyas were included in Herefordshire; and that part of Chepstow east of the River Wye was included in Gloucestershire. The Council was eventually abolished in 1689, following the "Glorious Revolution" which overthrew James II (VII of Scotland) and established William III (William of Orange) as king.