Кіріспе
Мадридтің құжатталған тарихы 9 ғасырға жатады, бірақ бұл аймақта тас дәуірінен бері адам өмір сүрген. Мадридтің бастапқы ядросы, Мансанардың сол жағалауындағы қабырғалы әскери форпост, 9-ғасырдың екінші жартысына, Кордова әмірлігінің тұсында пайда болды. 1083 немесе 1085 жылы христиандар басып алған Мадрид орта ғасырдың аяғында Кастилияның Тажының орта және жоғарғы орта дәрежелі қаласы ретінде нығайды. Мадридтің әкімшілік орталығы ретінде дамуы 1561 жылы испан монархиясының соты қалада қоныстанғаннан кейін басталды.
The documented history of Madrid dates to the 9th century, even though the area has been inhabited since the Stone Age. The primitive nucleus of Madrid, a walled military outpost in the left bank of the Manzanares, dates back to the second half of the 9th century, during the rule of the Emirate of Córdoba. Conquered by Christians in 1083 or 1085, Madrid consolidated in the Late Middle Ages as a middle to upper middle rank town of the Crown of Castile. The development of Madrid as administrative centre began when the court of the Hispanic Monarchy was settled in the town in 1561.
Қалған және қала
Мадридтің алғашқы қалалық ядросы (Маджрит) 9-ғасырдың аяғында (852 жылдан 886 жылға дейін) Манзанардың салыстырмалы түрде тік сол жағалауында Кордоба әмірі Мұхаммед І атынан салынған цитадель ретінде құрылған. Бастапқыда ол әскерлерді орналастыру үшін әскери форпост болды. Тегус өзенінің солтүстігіндегі басқа қамалдарға ұқсас, Мадридтің Астурия патшалығынан Толедоның бүлікшіл тұрғындарына күшейтуді қиындатты, олар Омейялардың билігіне қарсы көтеріліске бейім болды. Шамамен 8 га аумақты алып жатқан мұсылмандық Мадрид алказардан және қабырғадан тыс кейбір тұрғын үйлер қосылған кең қабырғалы цитадельден (ал-Мудайна) тұрды. 10 ғасырдың аяғында Маджрит Толедоға жақын болғандықтан үлкен стратегиялық құндылығы бар маңызды шекаралық әскери бекініс аумағы болды. Х ғасырдағы ең жомарт бағалаулар 9 га елді мекен тұрғындарының санын 2000 деп болжайды. Репопликация моделі шекаралық аймақтарға тән Limitanei болуы мүмкін. Елді мекен 10-ғасырдағы Кордобалық хроникашы Ахмад ибн Мұхаммед әл Разидің еңбегінде айтылған, соңғысы Мадрид қалмағын Гвадалахара ауданында орналастырған. ХІІ ғасырдың бірінші жартысында христиандық жаулап алғаннан кейін Аль Идриси Мадридті "шағын қала және мықты бекініс, халық көп. Ислам дәуірінде мұнда кішкентай мешіт болған, онда әрқашан хутба жасалатын", және оны "аль-Саррат" деген тау аймағына орналастырған. Мұсылман түсіндірмешілерінің көбісі, соның ішінде Ибн Саид аль Мағриби, оны Толедоға жатқызған. Бұл әл-Разидің айтуынша, Гвадалахараның cora бөлігі болған қоныс әл-Андалустың фитнасынан кейін Толедоға көшірілуі мүмкін екенін болжауы мүмкін. Қала Толедоны жаулап алу кезінде христиандық бақылауға өтті; тарихнама оқиға 1083 жылы Толедоны жаулап алу алдында, Альфонсо VI мен әл-Кадир арасындағы келіссөздер нәтижесінде немесе одан кейін, 1085 жылы Толедоны басып алудың тікелей салдары ретінде болды ма деп талқылайды. Мешіт Альмуденаның Virgin of Almudena (, гарнизонның астық қоймасы) шіркеуі ретінде қайтадан бағышталды. 11-12 ғасырлардағы қоғам жергілікті қоғамдық, әлеуметтік және экономикалық өмірдегі жетекші тап ретінде ерлік ерлерінен құралған. Қалада мұсылман және мосараб халқы бұрыннан бар болатын (бірқатар бұрынғылар жаулап алғаннан кейін қалада қалады, ал кейінгі қауым жаңа қоныстанушылармен бірігуге дейін жоғары орта ғасырларда өте үлкен болып қала береді). Қалаға Кастилия-Леонның басым бөлігін қоныстанған адамдар қоныстанды. Франкондар азшылыққа ие болған, бірақ ықпалды қауым еді. Яһудилер қауымы мудежарлар қауымына қарағанда саны жағынан аз болған, олар қуып шығарылғанға дейін дәрігерлер ретінде ерекшеленді. Орта ғасырдың соңында мудежар қауымының ең жақсы орналастырылған мүшелері болды аларифes ('құрылыс шеберлері'), оларға қоғамдық жұмыстар (соның ішінде viajes de agua басқару) тапсырылды және 15-ғасырда қаланың урбанизмінде жетекші рөл атқарды. 13 ғасырдың ортасынан бастап 14 ғасырдың аяғына дейін Мадридтің консьейосы Сеговияның консьейосына қарсы Реал де Мансанар территориясын басқару үшін күресті. Бұл Сиерра-де-Гуадаррама тауларының солтүстігіндегі күшті қала, оның қайта тұрғызу қабілеті мен мал шаруашылығына негізделген экономикасы, ауыл шаруашылығы және қайта тұрғызуға қабілетсіз Мадрид қаласымен қарама-қарсы. Сепульведаның құлдырауынан кейін, тау тізбегінің солтүстігіндегі тағы бір кенті, Сеговия Гуадаррама тауларының оңтүстігіндегі басты актерге айналды, Мадридтің солтүстігіне қарай Лозоя және Манзанарс өзендері арқылы және оның батысына қарай Гуадаррама өзенінің ағысымен кеңейді. Мадрид қоғамы 15 ғасырдан бұрын ауыл шаруашылығына негізделген (мал шаруашылығынан басым), суармалы дақылдардың едәуір санымен ерекшеленді. Екі маңызды сала құрылыс материалдарын және былғары өндіру болды. 1383 жылы Кастилияның Иоанн I Арменияның Лео V-ге Вилла Реал мен Андужар иелігінен басқа Мадрид иелігін сыйлады. Мадридтік консийо иелік ету мәртебесі мұрагерлік болып кетпеуіне көз жеткізді, сонымен қатар, корольдің иелікке ешқашан беріп кетпеуіне кепілдік беретін сатылмайтын мәртебеге ие болды. Кейіннен Кастилияның Генрих III (13791406) өрттен кейін қаланы қайта тұрғызып, оның қабырғаларының сыртында Эль-Пардо қаласын құрды. 15 ғасырда қала Трастамара әулетінің монархтарының, атап айтқанда Кастилияның Иоанн II және Кастилияның Генрих IV (Мадрид соңғысы көп уақытын өткізген және ақырында қайтыс болған қала) қалаларының бірі болды. Қаланың ұсыныстары арасында айналадағы мол аң, стратегиялық...
Империяның астанасы
Филипп II (1527-1598) 1561 жылы сотты Мадридке көшірді. Ол ресми түрде мәлімдеме жасамағанымен, соттың ордасы де-факто астанаға айналды. Ол кезде қалада 20000-нан аса адам өмір сүрген болса керек, бірақ 16 ғасырдың аяғында бұл сан 100000-ға жуық болыпты. Халық саны 5 жыл ішінде төмендеді (айтқандай, жартысына дейін қысқарды). Қаланың астанасы Вальядолидке (1601 1606) орнатылды, шамамен 50 60,000 адам қаладан кетіп қалды. Бұл қадамды (көбінесе қазіргі заманғы қолданыста жылжымайтын мүлік туралы шүбә салатын жағдай ретінде) бұрын Вальядолидте көптеген мүлік сатып алған Лерма герцогы Филипп III-нің валидосы көтермеледі. Мадрид үлкен мәдени және экономикалық дағдарысқа ұшырап, тұрғын үй бағасының құлдырауы болды. Француз генералы Лефранның бірінші шабуылын сүргеннен кейін екі испан командирі де Мурат жіберген күшейтулерге қарсы ерлікпен күресіп қаза тапты. Бірте-бірте қарсылық білдірген топтар құлдырап кетті. Бұл шайқаста жүздеген испандық ерлер мен әйелдер және француз сарбаздары қаза тапты. 1812 жылы 12 тамызда француз әскерлерінің Саламанкадағы жеңілісінен кейін ағылшын және португал әскерлері Мадридке кірді және Ретиро ауданында француздар басып алған бекіністі аймақты қоршады. Екі күндік қоршаудан кейін 1700 француз бас сауғалап, қару-жарақ, 20 000 мылтық пен 180 оқ, көптеген басқа да керек-жарақтармен бірге екі француз императорлық бүркіттерімен бірге тұтқындалды. 29 қазанда Хилл Веллингтонның Мадридті тастап, оған қосылуға деген оң бұйрығын алды. 30-сы күні Перралес де Тажунадағы Соулттың алдыңғы гвардиясымен болған қақтығыстан кейін Хилл байланыс бұзып, Алба де Тормес бағытына қарай шегініп кетті. Жозеф 2 қарашада өзінің астанасына қайта кірді. Тәуелсіздік соғысынан кейін Фердинанд VII таққа оралды (1814). Жозеф Бонапарттың реформалау жобалары тасталды; Фернандин кезеңінде қала үшін бірнеше сәулет жобаларын ұсынғанына қарамастан, оларды қаржыландыру мүмкіндігі болмағандықтан, жұмыстар жиі кейінге қалдырылды немесе тоқтатылды. Либералды әскери төңкерістен кейін полковник Риего корольді Конституцияны құрметтеуге ант етті. Либералды және консервативті үкіметтер бұдан кейін алмасып, Изабелла II таққа отырғызумен аяқталды.
Мемлекет астанасы
Изабелла II билік құрған кезде қала әлі де қабырғаларының артында болды, салыстырмалы түрде демографиялық өсу баяу болды, сондай-ақ халықтың тығыздығы өте жоғары болды. Хавьер де Бургос 1833 жылы жасаған әкімшілік реформалардан кейін (оның ішінде қазіргі Мадрид провинциясының конфигурациясы) Мадрид жаңа либералды мемлекеттің астанасы болды. Мадрид 1830 жылдары елеулі өзгерістерге ұшырады. Corregimiento және corregidor (Ancien Regime институттары) жақсы аяқталды, либералды өзгерістер аясында конституциялық alcalde пайда болды. Карлдық элементтерден тазартылған азаматтық қызмет және әскери және сарайлық орталар Изабелла II-нің династиялық құқықтарын заңды деп таныды. 1835-1836 жылдары қаржы министрі Хуан Альварес Мендисабалдың реформалары шіркеулік мүлікті тәркілеуге және кейіннен шіркеулерді, монастырларды және қаладағы көршілес бақтарды бұзуға әкелді (басқа испан қалаларына ұқсас); көшелер мен алаңдарды кеңейту. 1854 жылы экономикалық және саяси дағдарыс кезінде Леопольдо О'Доннеллдің командалық етуімен жақын маңдағы Викальваро қаласында гарнизонға орналастырылған жоғары офицерлер тобының pronunciamiento (қазіргі "Викальварада") кейін, 7 шілдедегі Мансанар манифесті халықтық бүлікке шақырып, 17 шілдеде Луис Хосе Сарториусты премьер-министрліктен шығарумен, Мадридте халықтық бүлік шықты, 1854 жылғы революция деп аталатын жүйеге нақты өзгеріс енгізуді талап етті. Мадридтегі көтеріліс 17, 18 және 19 шілдеде шыңына жеткенде, көшеде бөгеттер орнатқан көтерілісшілер жаңа үкімет тарапынан қатты қысылды. 1858 жыл қала үшін Лозоя өзенінің суын әкелумен ерекше жыл болды. Канал де Изабел II 1858 жылы 24 маусымда ашылды. Көп ұзамай Анча де Сан-Бернардо көшесінде салтанатты рәсім өткізіліп, көше ортасында 30 метрлік су көзі ашылды. Карлос Мария де Кастроның Ensanche de Madrid ("Мадридті кеңейту") жоспары 1860 жылы 19 шілдеде шыққан корольдік жарлық арқылы қабылданды. Қаланы кеңейту бойынша Кастроның жоспары, сенімді консерватор, жақсы тұрмыс жағдайы бар, орта тап пен қолөнершілерді әртүрлі аймақтарға бөлді. Енсаншенің оңтүстік бөлігі қалған енсаншаға қатысты қолайсыз жағдайда болды, өйткені өзенге бара жатқан жолда және төменгі биіктікте орналасқан, ол кәріз суларының ағып кетуіне жол ашатын орын болды, сондықтан "қалалық ақаулық пен қасірет кеңістігі" деп сипатталды. Энсаншеден тыс, жақынырақ және төменгі сыныпты аудандар Тетуан, Просперидад немесе Вальекас сияқты қала маңындағы аудандарда салынған. Студенттік тәртіпсіздіктер 1865 жылы монархия мен шіркеуге қарсы идеяларды білдіруге қарсы министрлік жарлықтан кейін және бағынғысы келмеген Universidad Central ректорының күштеп шығарылуына байланысты болды. 10 сәуірде 2000 адам азаматтық күзетшілерге қарсы шықты. Қақтығыстар қатал түрде басылды, 14 адам қаза тапты, 74 оқушы жараланды және 114 адам тұтқындалды ("Қасиетті Даниял түні" деп аталды), бұл одан да маңызды революциялық әрекеттердің бастауы болды. Ұлы революция королева Изабелла II-ді биліктен құлатуды әкелген, ол 1868 жылдың қыркүйегінде Кадис шығанағында pronunciamiento-мен басталды. Мадридтегі көтерілістің табыстылығы 29 қыркүйекте Сан-Себастьян қаласында демалып, пойызбен астанаға бара алмаған королеваның француздарға жер аударылуына себеп болды. Либералды прогрессивтілердің басшысы генерал Хуан Примді Мадрид халқы қазан айының басында қалаға келген кезде мерекелік көңіл-күйде қарсы алды. Ол Бурбондарға қарсы бағытталған "үш ешқашан" атты әйгілі сөзін айтты және 28 қыркүйекте Алколеа шайқасында жеңіске жеткен революциялық күштердің басшысы генерал Серраноға Пуэрта-дель-Сольде өте символикалық құшақ асты. 1870 жылы 27 желтоқсанда генерал Прим, премьер-министр, сапар шеккен көлікті Түрік көшесінде, Депутаттар конгресінің жанында, белгісіз мердігерлер атып өлтірді. Шабуылда жарақат алған Прим үш күннен кейін қайтыс болды, ал таңдалған монарх Аоста герцогы Амадей конституцияға ант берген жоқ. 1871 жылы Мадридте Саламанка-Сол-Позас трамвай қызметінің құрылуы қаладағы алғашқы ұжымдық көлік жүйесін енгізуді білдірді, ол омнибусқа дейін пайда болды. Қала экономикасы 19 ғасырдың екінші жартысында одан әрі жаңғыртылып, қызмет көрсету және қаржы орталығы ретінде мәртебесін нығайта түсті. Жаңа өндірістер негізінен кітап шығару, құрылыс және төмен технологиялық секторларға бағытталған. Темір жол көлігінің пайда болуы Мадридтің экономикалық дамуына үлкен ықпал етті және тұтыну үлгілерін өзгертуге әкелді (мысалы, тұздалған балықты испан жағалауынан әкелінген жаң...