Кіріспе

Мидың экстрапирамидалық жүйесімен байланысты симптомдар Экстрапирамидалық симптомдар (ЭПС) - бұл ми қабығының экстрапирамидалық жүйесімен байланысты симптомдар. Мұндай симптомдарды дәрі-дәрмектер немесе басқа дәрі-дәрмектер туғызғанда, оларды экстрапирамидалық жанама әсерлер (ЭПВЖ) деп те атайды. Симптомдар жедел (қысқа мерзімді) немесе созылмалы (ұзақ мерзімді) болуы мүмкін. Олар: дистония (толыққанды спазмдар мен бұлшықеттер жиырылуы), акатизия (моторлық тыныштанбау ретінде көрініс табады), паркинсонизмге тән белгілер, мысалы, қаттылық, брадикинезия (қозғалыс баяулығы), діріл және тардивті дискинезия (басқаша, ырғақты қозғалыстар). Экстрапирамидалық симптомдар антипсихотикалық препараттардың клиникалық сынақтарынан түсіп кетудің бір себебі болып табылады; антипсихотикалық препараттардың ең ірі клиникалық сынақтарының бірінен (CATIE сынағы [Clinical Antipsychotic Trials for Intervention Effectiveness], 1460 рандомизацияланған емделушілерді қамтиды) түсіп кеткен 213 (14, 6%) емделушінің 58 (27, 2%) ЕПС- ге байланысты болды.

Дәрі-дәрмектер

Экстрапирамидалық симптомдарды көбінесе дофамин D2 рецепторларына қарсылық көрсететін антипсихотикалық дәрілер тудырады. Атипиялық антипсихотикалық препараттардың D2 рецепторымен аффинитеті төмен немесе серотонин 5 HT2A рецепторымен аффинитеті жоғары, бұл EPS төмендеуіне әкеледі. Басқа дофаминергияға қарсы препараттар, мысалы, метаклопрамид, экстрапирамидалық жанама әсерлерге әкелуі мүмкін. Серотонинді қайта қабылдау ингибиторлары (ССИИ), серотонинді қайта қабылдау ингибиторлары (СНИИ) және норадреналинді дофаминді қайта қабылдау ингибиторлары (НДИИ) сияқты антидепрессанттарды қысқа және ұзақ уақыт қолдану да ЭПС-ке әкеледі. Әсіресе дулоксетин, сертралин, эскиталопрам, флуоксетин және бупропион ЭПС индукциясына байланысты. Алайда, "экстрапирамидалық симптомдар" термині психиатрия саласында дәрі-дәрмектің әсерінен пайда болатын себептерге қатысты.

Диагностика

Экстрапирамидалық симптомдарды өлшеу қиын болғандықтан, қозғалыс бұзылыстарының ауырлығын бағалау үшін рейтингтік шкалалар қолданылады. Симпсон Ангус шкаласы (SAS), Барнс акатизиясы (BARS), Аномальді еріксіз қозғалыстар шкаласы (AIMS) және Эстрапирамидалық симптомдар шкаласы (ESRS) - мұндай бағалау үшін жиі қолданылатын және диагностикалық мақсаттарда салмақталмаған рейтинг шкалалары; Псевдопаркинсонизм: дәрі-дәрмекпен әсер етілген паркинсонизм (қатырау, брадикинезия, діріл, бет-әлпеті бүркелген, жүріс-тұрыс, бүктелген дене қалпы, сиалрорея және себорея; қарт адамдарда қауіп көбірек).

Дистония

Антихолинергиялық дәрілер жіті дистонияны қалпына келтіру үшін қолданылады. Егер симптомдар аса ауыр болса, дистонияны тез жою үшін антихолинергиялық препаратты бұлшық етке инъекция арқылы қолдануға болады. Егер акатизия пайда болса, акатизияның төмен тәуекелі бар антипсихотикалық препаратқа ауысу симптомдарды жақсарта алады. Бета- блокаторлар (пропранолол сияқты) жиі акатизияны емдеуде қолданылады. Кейде қолданылатын басқа дәрілерге клонидин, миртазапин немесе тіпті бензодиазепиндер жатады. Антихолинергиялық дәрілер акатизияны емдеуде пайдалы емес.

Псевдопаркинсонизм

Дәрі-дәрмектік интервенциялар әдетте псевдопаркинсонизмге себеп болған дәрі-дәрмекті тоқтату тиімсіз немесе мүмкін емес жағдайларда қолданылады. Псевдопаркинсонизмді емдеу үшін антихолинергиялық дәрі-дәрмектер кейде қолданылады, бірақ олар созылмалы түрде берілген кезде төзімділігі қиын болуы мүмкін. Амантадин де кейде қолданылады. Допамин агонисттерін антипсихотикалық ЭПС үшін сирек қолданады, өйткені олар психозды асқынуы мүмкін.

Тардивті дискинезия

Басқа шаралар орындалмаса немесе мүмкін болмаса, дәрі-дәрмектер кесек дискинезияны емдеу үшін қолданылады. Бұларға тетрабеназин және деутетрабеназин сияқты везикулярлы моноамин тасымалдаушысының 2- ингибиторлары жатады.

Тарих

Экстрапирамидалық симптомдар (экстрапирамидалық жанама әсерлер деп те аталады) өз атауын алады, өйткені олар дене тұрқы мен скелет бұлшық еттерін реттейтін экстрапирамидалық жүйенің бұзылуының белгілері болып табылады. Бұл пирамидалық жолдардан пайда болатын симптомдармен қарама-қарсы.