Кіріспе
Идеалдық сөйлеу жағдайы - Юрген Хабермас философиясының алғашқы кезеңдерінде енгізілген термин. Бұл пікірде, адамдар арасындағы қарым-қатынас негізгі, түсініксіз ережелерге бағынатын кезде идеалдық сөйлеу жағдайы болады. Идеалдық сөйлеу жағдайында қатысушылар бір-бірінің пікірін тек ақыл-ойы мен дәлелдері негізінде, кез келген ұтымды емес "мәжбүрлеу" әсерінен, соның ішінде физикалық және психологиялық мәжбүрлеуден мүлдем азат атмосферада бағалай алады. Сонымен қатар, барлық қатысушылар рационалды келісімге қол жеткізуге деген ниетпен ғана қозғалады.
Доктриналар
Қоғамдық саланың мүшелері "әдемі сөйлеу жағдайы" болу үшін белгілі бір ережелерді ұстанулары керек. Олар: 1. Сөйлеу және әрекет ету қабілеті бар кез келген субъектке баяндамаға қатысуға рұқсат етіледі. 2а. Әркімге кез келген мәлімдемені күмәнге салуға рұқсат етіледі. 2б. Әркімге сөйлемге кез келген мәлімдеме енгізуге рұқсат етіледі. 2 с. Әркімге өз көзқарасын, тілектері мен қажеттіліктерін еш тартынбастан білдіруге рұқсат етіледі. 3. Өмірлік. Ешбір сөйлеушіге ішкі немесе сыртқы мәжбүрлеу арқылы (1) және (2) -тармақтарда көрсетілгендей өз құқықтарын жүзеге асыруға кедергі келтіруге болмайды. Идеалдық сөйлеу жағдайы туралы түсінік 1970-ші жылдары осы ұғымды үнемі салыстырып отырған теоретиктер тарапынан шабуылға ұшырады. 1983 жылы Хабермас бұған "Әдепті сана және коммуникативті іс-әрекет" (ағылшын тілінде аударма) деген еңбегімен жауап берді. 1990 ж.) Бұл еңбегінде ол белгілі бір идеалдық сөйлеу жағдайы туралы емес, "сараптаманың алғышарттарынан" шығатын жаңа моральдық жүйе ("Сөйлеу этикасы") туралы айтты. Бұлар өз кезегінде философиялық талдау арқылы бастапқыда, Иммануил Кант өзінің моральдық жүйесін трансценденттік аргументтер арқылы ақтауға тырысқандай, тұжырымдалуы мүмкін. Алайда, Канттан айырмашылығы, Хабермас аргументацияның алғышарттарын ол "перформативті қарама-қайшылық" деп атаған құрылғы арқылы тәжірибеде сынауға болатынын мойындайды. Егер сыншылар аргументацияның алғышарттарына қарсы болса, олардың аргументтері олар қарсы болған кез келген нақты алғышарттың бар екендігін дәлелдеу үшін оларға қарсы айналуы мүмкін. Алайда, егер мұндай перформативті қарама-қайшылық табылмаса, онда аргументацияның алғышарттары сынды ескере отырып, қайта қаралуы керек және осы алғышарттардан алынған моральдық жүйе сәйкесінше өзгертілуі керек. Басқаша айтқанда, "перформативті қарама-қайшылық" барлық қарсылықтарды жоққа шығаратын жеңіс картасы емес, бұл қарсылықтардың әділ сынағы. Хабермас аргументінің диалектикалық сипаты жиі танылмайды.
1. Every subject with the competence to speak and act is allowed to take part in a discourse. 2a. Everyone is allowed to question any assertion whatever. 2b. Everyone is allowed to introduce any assertion whatever into the discourse. 2c. Everyone is allowed to express their attitudes, desires and needs without any hesitation. 3. No speaker may be prevented, by internal or external coercion, from exercising his rights as laid down in (1) and (2)
The concept of the ideal speech situation came under attack in the 1970s by theorists who persistently relativized the concept, arguing that any particular conception of an ideal speech situation could not be proven completely correct, so that any (still unknown) gaps could allow associated oppressions to arise or persist. Habermas responded to this in 1983 with Moral Consciousness and Communicative Action (English trans. 1990). In this work he no longer spoke of a known ideal speech situation but instead of a new moral system ("Discourse ethics") that could be derived from the "presuppositions of argumentation". These, in turn, could initially be postulated by philosophical analysis in the same way that Immanuel Kant tried to justify his own moral system through transcendental arguments. However, unlike Kant, Habermas recognizes that the presuppositions of argumentation can be tested in practice by a device he terms "performative contradiction". If critics object to the presuppositions of argumentation, their argument might be turned on them to demonstrate that their argument has already granted the existence of whatever specific presupposition of argument they object to. However, if such a performative contradiction cannot be found, then the presuppositions of argumentation must be revised to take account of the criticism and the moral system derived from these presuppositions altered accordingly. In other words, "performative contradiction" is not a trump card to dismiss all objections but a fair test of those objections. The dialectical nature of Habermas's argument often goes unrecognized.
Прагматика және сөйлеу-актілік талдауда қолдану
Идеалдық сөйлеу жағдайы, бейнелі емес, сөзбе-сөз тілдік функциясын (тұрмыс әлемінің көкжиегін құрайтын контексттің "төменгі" емес, "жоғары" тілі) қабылдауында, сөйлеу актілерін ресми прагматикалық талдаудың моделі ретінде алынады.