Кіріспе

Идеалдық сөйлеу жағдайы - Юрген Хабермас философиясының алғашқы кезеңдерінде енгізілген термин. Бұл пікірде, адамдар арасындағы қарым-қатынас негізгі, түсініксіз ережелерге бағынатын кезде идеалдық сөйлеу жағдайы болады. Идеалдық сөйлеу жағдайында қатысушылар бір-бірінің пікірін тек ақыл-ойы мен дәлелдері негізінде, кез келген ұтымды емес "мәжбүрлеу" әсерінен, соның ішінде физикалық және психологиялық мәжбүрлеуден мүлдем азат атмосферада бағалай алады. Сонымен қатар, барлық қатысушылар рационалды келісімге қол жеткізуге деген ниетпен ғана қозғалады.

Доктриналар

Қоғамдық саланың мүшелері "әдемі сөйлеу жағдайы" болу үшін белгілі бір ережелерді ұстанулары керек. Олар: 1. Сөйлеу және әрекет ету қабілеті бар кез келген субъектке баяндамаға қатысуға рұқсат етіледі. 2а. Әркімге кез келген мәлімдемені күмәнге салуға рұқсат етіледі. 2б. Әркімге сөйлемге кез келген мәлімдеме енгізуге рұқсат етіледі. 2 с. Әркімге өз көзқарасын, тілектері мен қажеттіліктерін еш тартынбастан білдіруге рұқсат етіледі. 3. Өмірлік. Ешбір сөйлеушіге ішкі немесе сыртқы мәжбүрлеу арқылы (1) және (2) -тармақтарда көрсетілгендей өз құқықтарын жүзеге асыруға кедергі келтіруге болмайды. Идеалдық сөйлеу жағдайы туралы түсінік 1970-ші жылдары осы ұғымды үнемі салыстырып отырған теоретиктер тарапынан шабуылға ұшырады. 1983 жылы Хабермас бұған "Әдепті сана және коммуникативті іс-әрекет" (ағылшын тілінде аударма) деген еңбегімен жауап берді. 1990 ж.) Бұл еңбегінде ол белгілі бір идеалдық сөйлеу жағдайы туралы емес, "сараптаманың алғышарттарынан" шығатын жаңа моральдық жүйе ("Сөйлеу этикасы") туралы айтты. Бұлар өз кезегінде философиялық талдау арқылы бастапқыда, Иммануил Кант өзінің моральдық жүйесін трансценденттік аргументтер арқылы ақтауға тырысқандай, тұжырымдалуы мүмкін. Алайда, Канттан айырмашылығы, Хабермас аргументацияның алғышарттарын ол "перформативті қарама-қайшылық" деп атаған құрылғы арқылы тәжірибеде сынауға болатынын мойындайды. Егер сыншылар аргументацияның алғышарттарына қарсы болса, олардың аргументтері олар қарсы болған кез келген нақты алғышарттың бар екендігін дәлелдеу үшін оларға қарсы айналуы мүмкін. Алайда, егер мұндай перформативті қарама-қайшылық табылмаса, онда аргументацияның алғышарттары сынды ескере отырып, қайта қаралуы керек және осы алғышарттардан алынған моральдық жүйе сәйкесінше өзгертілуі керек. Басқаша айтқанда, "перформативті қарама-қайшылық" барлық қарсылықтарды жоққа шығаратын жеңіс картасы емес, бұл қарсылықтардың әділ сынағы. Хабермас аргументінің диалектикалық сипаты жиі танылмайды.

Прагматика және сөйлеу-актілік талдауда қолдану

Идеалдық сөйлеу жағдайы, бейнелі емес, сөзбе-сөз тілдік функциясын (тұрмыс әлемінің көкжиегін құрайтын контексттің "төменгі" емес, "жоғары" тілі) қабылдауында, сөйлеу актілерін ресми прагматикалық талдаудың моделі ретінде алынады.