Кіріспе
Ресей жазушысы Виктор Пелевиннің романы "П"/П" ұрпағы - орыс жазушысы Виктор Пелевиннің үшінші романы. 1999 жылы жарық көрген бұл кітапта Мәскеудегі "шығармашылық" және жарнамалық копирайтер Бабилен Татарскийдің тарихы баяндалады. Бұл әңгіме посткеңестік Ресей, тұтынушылық, есірткі қолдану және Месопотамия мифологиясы тақырыптарына арналған. Эндрю Бромфилдтің ағылшын тіліндегі аудармасын АҚШ-тағы Penguin Homo Zapiens, ал Ұлыбританиядағы Faber and Faber Babylon деп жариялады. Виктор Гинцбургтің фильмге бейімделуі 2011 жылдың 14 сәуірінде жарық көрді. Хусейн екінші тарауда Татарский жұмыс істейтін дүңгіршектерде "қауіпсіздік" қамтамасыз етеді. Ол опиат пен суфи музыкасына тәуелді. Ол Tatarsky-ді 10-тарауда танып алады, Tatarsky-дің галлюциногендік тәжірибесінен кейін көп ұзамай. Содан кейін Хусейн Татарскийді ұстап алады, бірақ оны оның бастығы Ханиннің қорғауындағы Ви Вова босатып жібереді. Сергей Морковин - Әдебиет институтының сыныптасы. Морковин Татарскийге алғашқы жарнамалық жұмысын "Драфт Подиум" компаниясынан береді. Ол 11-тарауда қайтадан пайда болады, ол Татарскийді Бал ара шаруашылығы институтында орналастырады. 12-тарауда ол Татарскийді институттың құпиясына кіргізеді. Андрей Гиреев - әдебиет институтының тағы бір сыныптасы. Төртінші тарауда ол Татарскийді ұшқыр агарик саңырауқұлағына таныстырады. Тоғызыншы тарауда ол ЛСД-мен ойдан шығарылған галлюцинациядан кейін Татарскийді сөзге тартады. Ол 14-тарауда тағы бір рет татарлық саңырауқұлақтармен қамтамасыз етеді. Сирруф - бұл Тоғызыншы тарауда галлюциногендік транс кезінде Татарскийге көрінетін қанатты, ит тәрізді айдаһар. Оның ішінде, ол Бабыл мұнарасының күзетшісі екенін айтады. Фарсук Сейфул Фарсейкин Институттың теледидар саясаты сарапшысы. Ол Татарскийді қоғамға соңғы тарауда енгізеді.
Generation "П"/P is the third novel by Russian author Victor Pelevin. Published in 1999, it tells the story of Babylen Tatarsky, a Moscow 'creative' and advertising copywriter. The story deals with themes of post Soviet Russia, consumerism, recreational drug use, and Mesopotamian mythology. An English translation by Andrew Bromfield was published by Penguin in the US as Homo Zapiens, and by Faber and Faber in the UK as Babylon. A film adaption by Victor Ginzburg was released on 14 April 2011. Hussein – provides 'security' at the kiosks where Tatarsky works in chapter two. He is addicted to opiates and Sufi music. He recognises Tatarsky in chapter 10, shortly after Tatarsky's hallucinogenic experience. Hussein then detains Tatarsky, but is released by Wee Vova, who is his boss Khanin's protection. Sergei Morkovin – a classmate from the Literary Institute. Morkovin gets Tatarsky his first advertising job at Draft Podium. He appears again in chapter 11, getting Tatarsky a position at the Institute of Apiculture. In chapter 12 he inducts Tatarsky into the institute's secrets. Andrei Gireiev – another classmate from the Literary Institute. In chapter four he introduces Tatarsky to the fly agaric mushroom. In chapter nine he talks Tatarsky down after his LSD induced hallucination. He supplies Tatarsky mushrooms one more time in chapter 14. The Sirruf – this is a winged, dog like dragon which appears to Tatarsky during a hallucinogenic trance in chapter nine. Amongst other things, it claims it is guardian to the Tower of Babel. Farsuk Seiful Farseikin – TV political analyst at the institute. He inducts Tatarsky into the society in the penultimate chapter.
Сюжет
Романның оқиғасы Ельциннің тұсында, 1990 жылдардың басында, Москвада, қатал хаос пен сыбайлас жемқорлық заманында орын алады. Оның басты кейіпкері, диплом студенті және ақын Бабилен Татарский, Кеңес Одағы құлағаннан кейін көшеге тасталды, ол көп ұзамай өзінің шынайы міндетін біледі: батыс жарнамаларының орыс нұсқаларын әзірлеу. Бірақ ол copywriter ретінде неғұрлым табысты болса, ол материалдық игіліктер мен өзін-өзі қанағаттандырумен анықталатын мәдениетте мағынаны көбірек іздейді. Ол жеке адамның қалауын және осы посткеңестік әлемдегі ұжымдық сенімді анықтайтын күштерді анықтауға тырысады. Осы ізденіс барысында Татарский өмірдің хаосы артында жасырын мағына бар екенін көрсететін үлгілерді көрсететін кездейсоқ жағдайларды көреді. Ол бұл құпия мақсатты Месопотамияның діни үрдістері туралы оқығанда түсінеді. Татарскийдің бұл ізденісінде галлюциногенді саңырауқұлақтар, кокаин және водка тұтыну әсер етеді. Оның ізденісінде тағы бір рухтар көмектеседі: ойжа тақтасы арқылы Че Гевара жеке тұлға, тұтынушылық және теледидар туралы трактат жазады. Ақырында, Tatarsky кейбір шындықтарды үйрене бастайды, мысалы, барлық саясат пен теледидардан хабарланған "нақты" оқиғалар - цифрлық туындылар. Бірақ ол бұл ойдырмалардың түпкілікті күшін ешқашан таба алмайды. Ақыры корпоративтік пирамиданың басына жеткенде, Татарский өзінің фирмасының мүшелері Иштар құдайының қызметшілері екенін біледі, оның денелі түрі жарнамалық бейнелердің жиынтығынан тұрады. Фирманың басты міндеті - Иштардың жауы, ит Фуккуп оянбауы, өзімен бірге хаос пен жойылу әкелмеуі. Салт-дәстүр бойынша құрбандыққа шалынғаннан кейін, Татарский құдайлардың жаңа регенті және 3D-қос кейіпкері ретінде күйеу жігіті болады. Романның соңғы тарауында Татарскийдің электронды қос кейіпкері ресейлік теледидарда кеңінен таралған. Теледидарда көрсетіліп жатқан жалған бейнелерден арылып, шынайы, ортасыз шындықты көруге тырысқан Татарскийдің өзі иллюзияға айналды. Эпилогта "P" Generation P-дің "Generation Pizdets" дегенді білдіретіндігі түсіндіріледі, ол шамамен "Generation Screwed" деп аударылады.
Месопотамия мифологиясы
Месопотамия мифологиясының мотивтері кітапта әртүрлі сілтемелер, символикалық кездейсоқтықтар және соңғы түйіндер арқылы кеңінен бейнеленген. Ең көрнекті бейне - Иштар құдайы, Венерамен байланысты әйелдер. Бұл ең тұрақты және маңызды тақырып, қалғандары оған қолдау ретінде көрінеді. Месопотамия мифологиясының мотивінің идеясы жарнаманы құдайландыру мақсатына қызмет етеді, өйткені ең күшті медиа корпорация ақырында ақылды ақпараттық манипуляциялар арқылы жақсылық пен жамандық арасындағы тепе-теңдікті ұстап тұратын (сақтап тұратын) халдей гильдиясы болып көрінеді. Татарскийдің оған шығармашылық шабыт беретін Fly agaric саңырауқұлақтарымен (Amanita muscaria түрлері) тәжірибе жүргізуінің мифологиялық негізі бар Fly agarics - Иштардың қасиетті саңырауқұлақтары, сондықтан ол оған құдай шабыттандырады. Татарскийдің аты символика белгісін де алып жүреді Вавилен, Василий Аксёнов пен Владимир Ильич Ленин есімдерінің қысқартуы болудан басқа, оны орыс тіліндегі Вавилон немесе Вавилон сөзінің түрленуі ретінде де түсіндіруге болады.
Кітаптағы есірткі қолданудың рөлі
Кітапта есірткіге байланысты үш тақырып бар, олардың барлығы әртүрлі мәселелерді бейнелейді және байланыстырады. Татарскийдің алғашқы галлюциногендік тәжірибесі - оның институттағы әріптесі Гирёевпен бірге, ол түрлі эзотерикалық және буддалық ілімдерге бет бұрды. Бұл оқиға кітаптың сюжеті мен Месопотамия мифологиясын байланыстыратын түйіндердің бірі болып табылады. Fly agaric - ең танымал әйел құдай Иштардың қасиетті саңырауқұлағы, әйелдік шығу тегі, сондай-ақ жұлдызды аспанның символы. Месопотамиялық космологияда ол таңғы жұлдыз Венерамен байланысты. Айтуынша, Иштардың зикуратына (немесе Бабил мұнарасына) көтерілу үшін қатысушыларға (ойынның аты жоқ ойын деп аталатын Үлкен лотереяға қатысушылар, оған қатысушының үш халдейлік жұмбаққа жауап беруін талап етеді) Fly Agaric саңырауқұлақтары берілді және "көтерілу" галлюциногендік "сапардан" немесе А. Мускарияның әсерінен болған уланудан басқа ештеңе емес. Сол сияқты, Татарский Киелі кітаптағы тілдерді араластыру немесе басқа адамның тілін түсіну қабілетінен айырылу (Киелі кітапта бұл Құдайдың қаһары мен Бабил мұнарасының аяқталмауының себебі деп түсіндіріледі) сөзбе-сөз "тілдерді араластыру" деп түсіну керектігін түсінеді. Бұл қатты мас болған адамның басқаларға "бұлжың" деп сөйлейтінін білдіреді. Романның авторлары Татарский тек Аманита тұқымдасына жататын Muscaria түрін ғана жегенін анықтай алмайды. Гирёев Татарскийді өзі дайындаған шайда "қоңыр заттар жоқ" деп сендіреді, алайда, орманды аралау кезінде Татарский қоңыр "мухоморды" (орысша Fly Agaric) алып, жұтып алады. Кейіннен ЛСД сапары кезінде оған Вавилон мұнарасының мифтік күзетшісі Сируф басқа заттармен қатар Пантерина саңырауқұлақтарын қолдануға қарсы дәріс береді. Аманита Пантерина өзінің қызыл туысы Мускариядан айырмашылығын қоңыр түсті және әсерінен өзгеше болғандықтан, автор Tatarsky екі сортты да жұтқан деп болжайды. Қалған екі тәжірибе бір-бірімен қатар қойылады. Татарскийдің кокаинді теріс пайдалануы оның әлеуметтік мәртебесін емес, оның тәуелділігін білдіреді. Ол дәрі-дәрмектің бағасы маңызды екенін және егер желімнің бір түтігі мың доллар болса, онда ол барлық атақтылар қолданатын ең танымал дәрі болар еді деп атап өтті. Оның назарын аударған тағы бір мәселе - кокаинді қалай алып келуге болады? Оны жүз долларлық банкнота арқылы иіскеп алуға болады. Кокаиннің мәні оның материалдық құндылығында, және ол сізге беретін мәртебеде емес, физикалық тәжірибеде, және одан да көп, физикалық тәжірибе кокаин, әдебиетте әдеттегідей сипатталғаннан айырмашылығы, өте жағымды емес. Tatarsky қоспаны көбінесе құнды емес кесіндіден және аз мөлшерде кокаин емес, амфетаминнен құралған деп күдіктенді. ЛСД-ді керісінше, есірткі сатушы (романның кішігірім кейіпкері) "таза есірткі" ретінде көрсетеді, ол бізге рухани ағартуды сезінуге мүмкіндік беретін психоделикалық зат. Қышқыл - бұл ежелгі стимуляторлар, мысалы саңырауқұлақтар мен қазіргі синтетикалық дәрілер арасындағы ауысым, ол заманауи технология мен ежелгі мақсатты біріктіреді. LSD-ге басылған таңбадағы суретті дилер LSD әсеріне әсер етеді деп санайды, ол жарнамаға ұқсас әрекет етеді, пайдаланушыға белгілі бір ассоциацияларды таңдайды. 5 рет ЛСД-мен бірге Вавилондық бейнелі мүсіннің суретімен бірге Tatarsky теледидар мен халдейлердің құрбандық үстелінің арасында таңғажайып параллельді көре бастайды. Теледидар жарнама арқылы көрерменді материалдық тұтынудың жалынымен қоректендіреді және Татарский, копирайтер болғандықтан, өзін осындай тозақтың әскери қызметшісі ретінде көруге бастайды. Мұндағы қарапайымдықтың себебі, егер ЛСД-мен Tatarsky рухани ағартудың қандай да бір түрін сезінсе, онда эстетикалық ләззат немесе ойдың айқынлығы оның қажетті ингредиенттерінің қатарында жоқ сияқты. Татарский өте қорқынышты сапарды бастан кешіреді, оның соңында өкініш пен имандылықпен қамтылған ол басқа ешкім емес, Иса Мәсіхтің өзіне арналған күлкілі әрі сыншыл теледидар жарнамасын жасайды (оның қиялданған жарнамасында Иса ақ сәнді машинадан жарқын жарық оғы ретінде шығады, одан тек машинаның есігінде қол және сыртқа қадам басқан аяқ көрінеді. Бұл көрініс "Ар-намыс иелері үшін абыройлы ие" деген ұранмен бірге жүреді).
Маммон Оран
Пелевин Уильям С. Берроузға тән "бір мақсатты бөлік" дегенге ұқсас мотивті тұтынушылыққа бағынған қоғамның метафорасы ретінде қолданады. Берроуздың "қалыпты ерлер мен әйелдердің" негізгі дене қажеттіліктерін қанағаттандыратын ағзаға деген құлдырауы сияқты, Пелевиннің "оран" жеке адамның биологиялық тұрғыдан (егер мұндай терминді ұғымға қолдануға болады) примитивті, бірақ сонымен бірге біздің тұтыну әдетімізді басқаратын күшті организмдегі жасушаға деген құлдырауын білдіреді. Қан мен лимфаның рөлін атқаратын ақша мен тауарлардың тұрақты ағынын басқару және ынталандыру үшін, оран өз жасушаларының қызметін басқару үшін, атап айтқанда, сату және сатып алу үшін, жүйке жүйесінің бір түрі ретінде медианы қолданады. Ең бастысы, Пелевиннің оранусы тұтыну мен дефекацияның психологиялық қажеттіліктеріне негізделген. Теледидар кейіпкерлерінің байлық пен "сыныпты" көрсетуіне құштарлық танытқанда, Пелевин ауызша "уау" факторы деп атаған нәрсені көрсетеді. Ал егер адам ақшасын көп жұмсап, басқалардың қызғанышы мен құрметіне бөленіп, "саласын" көрсетіп жүрсе, онда ол анальдық "уау" факторын көрсетеді. "Уау" факторы адамды "жетістікке жету жолына" үнемі түсуге талпындырады. Автор бұл оқиғаны адам баласын бидайдан жаратылған бабылдық аңызмен салыстырып отыр. Бұл алтын жіпті жұтып, кейін оның артқы жағына шығатын адам, ол жіпке ілінеді. Ақырында, біз адам психикасы ақырында өзін бағындырып, оның бір бөлігіне айналған тұжырымдама жасайды деген қорытындыға келуіміз мүмкін.
Құрлық теориясы
Пелевин әлемді медиа корпорациялар жасаған, жаңартылған және бақылайтын виртуалды қуыршақтар басқаратын, тым алыс, бірақ мүлдем мүмкін емес көріністі ұсынады. Бірақ "қалай болмайтынын" сөзбе-сөз түсінбеу керек. Романда бейнеленген медиа қуыршақтар шын мәнінде заманауи билікті білдіруі мүмкін, олардың табысы, ерекшеліксіз, бұқаралық ақпарат құралдарына және сол бұқаралық ақпарат құралдары оларды адамдарға қалай таныстыратынынан тұрады. Бұл метафораның идеясы мына тұжырымдамада жатыр: теледидардан саясаткерді немесе қоғамдық белсенділерді көргенде, біз нақты адамды емес, белгілі бір мақсатпен жасалған бейнелерді көреміз: ол көңіл аудару, жанашырлық тудыру немесе саяси партияның немесе басқа ұйымның рейтингін жақсарту үшін жасалды. Пелевин аудиторияның бұқаралық ақпарат құралдары мен олардың баспасөз, теледидар немесе Интернет арқылы жеткізетін ақпарат ағынын бақылауға күші жоқ екеніне назар аударады.
Романның ерекшеліктері
Роман кәсіби редакцияға ұшыраған жоқ, ол автордың өз басылымында оқырманға ұсынылды, сондықтан Пелевиннің мәтінінде сыншылардың назарын бірден аударған кемшіліктерді байқауға болады. Мәтінде стильдік қателіктер бар, олардың ең көп тарағандары - автордың эпизодтан эпизодқа ауысқанда қолданатын әдеби мөрлері. Автор әр түрлі тақырыптарды сипаттау үшін жиі бірдей эпитеттерді қолданады, ал романның өзі әдеби емес тілде жазылған. Романда лас сөздер бар, бұл көптеген сыншылар үшін ұнамайды. Романның сынық композициясы мәтінге көптеген тапқырлықтарды енгізуге мүмкіндік берді. Көптеген сыншылар "P ұрпағы" романы әртүрлі анекдоттардың, қалалық фольклордың, американдық бұқаралық мәдениеттің қоспасынан тұрады деп айтады, ал романның тілі бандиттердің әуесқойлығынан, жастардың жарғағынан, терминологиялық волапуктардан, жарнамадан және PR-ден тұрады. Романның мәтінінде ағылшын тіліндегі үнемі енгізілген сөздер бар. Романның стильдік негізі Хемингуэйдің интеллектуалдық романтикасының, Салингердің адаптацияланған буддизмінің, Стругацкий ағайындыларының эзофикалық футурологиясының Кастанеданың психоделиктерін және Ирвинг Уэлстің сынық экстазиін қоса отырып, мұрасы болып табылады, өйткені бір ресейлік сыншы роман туралы айтқандай. Романның әдеби құралы виртуалды шындықты шындыққа қосу болып табылады. Бұл құрылғы басты кейіпкердің есірткі қолданғаннан кейінгі делириумін бейнелеу арқылы жүзеге асырылады. Ұштарды қолдану кейіпкердің сөйлеу қабілетінің бұзылуына әкеледі, бұл кейіпкерді "қасиетті шындық жоқ, ол оқиғаларды байқаушы мен куәгерге байланысты" деп сенуге итермелейді. Романда Че Гевараның рухын шақыру эпизоды адамның теледидарға тәуелділігін және оның "виртуалды субъектіге" айналуын көрсетеді.