Кіріспе

Голландиялық министр Герман Фридрих Кольбругге, немесе Кольбругге (1803 жылы 15 тамызда, Амстердам, 1875 жылы 5 наурызда, Эльберфельд) - голландиялық (неміс әкесі) министр және реформатор теолог. Ол Карл Барт және Опке Нордманс сияқты көптеген теологтар тарапынан 19 ғасырдың ең ұлы теологтарының бірі деп саналды.

Ерте өмір

Герман Фридрих Кольбрюгге Амстердамда өскен. Оның әкесі туған жері неміс болған және ол отбасымен бірге Нидерландыдағы Евангелиелік лютеран шіркеуінің бөлінісі болған Реставрацияланған евангелиелік лютеран шіркеуіне қатысты. Кольбругге анасы бастапқыда Голландияның реформацияланған шіркеуі (Nederlands Hervormde Kerk) -ге тиесілі, ол 1795 жылға дейін үкімет қорғап, қолдап келді.

Колбрюгге және шіркеу

Амстердамдағы қайта қалпына келтірілген евангелистік-лютеран шіркеуінің көмекшісі ретінде уағыздауға рұқсат етілген кезде ол өзінің әріптестері уағыздаушылардың уағыздары мен реформацияланған дәстүрдің арасындағы үлкен айырмашылыққа тап болды. 1826 жылы Колбрюгге өзінің лютерандық әріптесі, Rev. Д. Р. Укерманның айтуынша, адамзаттың толық бұзылуы мен Киелі Рухтың қайта тууының қажеттілігі туралы нақты айтылмаған. Бұл оның наразылығын туғызды, ақырында лютеран шіркеуі Кольбрюгге босатылды. Кейіннен Кольбрюгге Голландия реформатор шіркеуіне кіруге тырысты. Синод оның сол жерде де наразылық тудыруынан қорқып, оған сол шіркеуге кіруден бас тартты. Екі конфессиямен болған осы қақтығыстардан кейін және әйелі ерте қайтыс болғаннан кейін, Колбрюгге Германияға көшіп барды және 1833 жылы сол жерде уағыздауға рұқсат алды. Неміс шіркеуіне рұқсат берілмегеннен кейін ол Голландияға қайтып оралды, онда ол ешқандай деноминацияның мүшесі болмай өмір сүрді; бірақ ол кітаптар жазды және үйінде шіркеу қызметі болды. 1847 жылы Кольбругге Пруссия монархынан "діндік патент" алды. Ол Эльберфельдте "Нидерланд Рефомирт Gemeine" (Голландия реформатор шіркеуі) деген бір қауымнан тұратын жаңа деноминацияны құрды; ол 1875 жылы қайтыс болғанға дейін екінші әйелімен және балаларымен бірге өмір сүрді. 1857 жылы Голландия реформатор шіркеуінің Синоды шетелдік пасторларға жергілікті қауымдардың шақыруымен отандық шіркеулерде уағыздауға рұқсат беру туралы шешім қабылдады. Синод шешімі Колбрюгге Нидерландыда заң жүзінде уағыздауға мүмкіндік берді.

Кейінгі өмірі

1871 жылы Голландия реформатор шіркеуінің діни қызметкері Абрахам Куйпер Колбрюгге Амстердамдағы Зюйдеркерк (Оңтүстік шіркеу) шіркеуінде уағыз айтуды ұсынды. Ол үшін бұл - оңалту. Оған бірнеше жүз адам ғана келеді деп күтілсе де, шіркеуге 3000-нан астам адам келіп, сөзін тыңдады. Колбрюгге 1875 жылы Эберфельдте қайтыс болды. Ол өлім аузында: "Менің сүйікті балаларым, қарапайым Хайдельберг катехизисін ұстаныңдар" деп жазды.

Кольбрюгге және күнәкарларды құтқару

Лютер мен Кальвин сияқты Кольбрюгге де адам табиғатының толық бұзылуын уағыздады. Тіпті ең қасиетті ісіміз бен ең терең имандылығымыз да күнә мен өз-өзімізді ақтауға толы. Қасиеттіліктің ең маңызды бөлігі - өз қабілетсіздігімізді мойындау. Кольбрюгге теологиясында күнәкардың қасиеттілігі әрқашан ақталуда тұрады: қасиеттілік ең алдымен біз күнәкар екенімізді және бізге Мәсіх қажет екенін мойындау болып табылады. Ол бұл теология Пауылдың, Лютердің және Кальвиннің уағыздаған ілімдерімен және өзінің сүйікті Хайдельберг катехизисінде жазылған ілімдермен дәл сәйкес келеді деп мәлімдеді. Бір комментатор жазды: Кольбрюгге қарсылықтарының бірі кейіннен реформацияланған ортодоксия, ол бірінші реформаторларға қарағанда қасиеттілік пен ақталуды ажыратуға бейім болды. Алғашқы реформаторлар әрқашан да құтқарылудан ақталуға қарай қайта оралды. Олар үшін ақталу - жай ғана іс-әрекет емес еді. Олар сенімін Мәсіхке артқан әркімді ақталған деп мақтап, жұбанышқа бөлейді. Бұл ойды біз Кольбрюгге жазбаларында да табамыз. Кольбрюгге теологиясы қатаң түрде христоцентрикалық болды. Ол өз заманының бірқатар маңызды теологиялық ұстанымдарына қарсылық білдірді. Біріншісі - мәдениет пен евангелие арасындағы синтез (Vermittlung) іздеу. Екіншісі - голландиялық пиетистер мен пуритандардың сенушілердің дінге айналу тарихы туралы уайымдауы, оның негізінде сенімнің шынайылығы мен мәртебесі анықталды. Кольбругге сәйкес, екі жағдайда да адам (Иса Мәсіхтің игілігі) орнына адамның (жақсылығына) назар аударады. Адам баласында табиғи игілік жоқ, ол тек Мәсіхке ғана сүйеніп өмір сүреді. Кольбрюгге теологиясы бойынша Лютермен тығыз байланыста болды. Кольбрюгге сенім мен қайта туылды бір-бірімен байланыстырды. Бұл жағынан ол одан әрі реформация өкілдерінен түбегейлі ерекшеленді. Кольбрюгге қайта туылды тірілтудің бір түрі ретінде таса мағынада атап өтпеді. Ол сенімге баса назар аударды, өйткені сенім арқылы адам ақталады. Қасиеттілік - бұл, Ыбырайым Кьюпер айтқандай, мәсіхшінің өсіп-жетілу процесі емес, жаңа принцип емес. Бұл адам белсенділігіне әкеледі. Ал егер адам Мәсіхке сенсе, онда ол Құдайдың рақымына ие болады.

XIX ғасыр

Өмірінде Кольбругге түсініспеушілік пен дау-дамайлардың көзі болды. Ол кейде осы ізгі хабарды қатты уағыздағандықтан, көптеген теологтар мен дін қызметкерлері оған қатты қарсылық білдірді, оны Ағартушылықтың ғылыми және моральдық жетістіктерін елемеу немесе Құдайдың заңы мен сенушілерді қасиетті етуден бас тарту деп айыптады. Неміс теологы Альбрехт Рицхл "бұл адамның таңғажайып ойларына" көп уақыт жұмсай алмады. Голландиялық ағартушылықтың басты тұлғаларының бірі, Кольбруггедің досы, ақын және тарихшы Исаак да Коста ашық хатта оны антиномиандық деп айыптап, "Хайдельберг катехизисінің іліміне қайшы келетінін, ол үш бөліктен тұратын қажетті білім туралы айтады: біздің қайғы-қасіретіміз, құтқарылуымыз және ризашылығымыз. Оның пікірінше, Кольбругге үшінші бөлімнің, алғыс өмірдің қажеттілігін үйреткен жоқ". Голландиялық теолог және дін қызметкері С. Герсен былай деп жазды: Кольбрюгге Лютердің немесе Кальвиннің эпигоны емес еді; ол күмәнсіз реформацияланған, бірақ лютерандық сызықпен. Реформация идеясының мәні оның аузынан шыққан, бірақ Лютер оның сүйіктісі болды және өмір бойы ең көп оқылды. Бұл ерекшелік оған өмірді оңайлатпады; өткен ғасырда онымен не істеу керектігін білмеді. Ол лютеран қауымына тым төзімсіз болды, өте пьетистік Вупперталда ол тым қатал болды, ол сол кездегі реформацияланған шіркеу үшін тым табанды болды, бірақ қайтадан бөліну үшін тым кең болды, бүкіл халықпен және бүкіл шіркеумен тым көп байланысты. Сондықтан да ол уағыздайтын орынсыз өмір сүре алмағандықтан, бір уағыз орныннан екіншісіне ауыстырылды.

ХХ ғасыр және одан кейінгі

Колбрюгге ой-пікірінің шынайы қалпына келтіруі ХХ ғасырда болды. Он тоғызыншы ғасырдың теологиясында Карл Барт Колхбругге салыстырмалы түрде танымал болмағанымен, ол шын мәнінде он тоғызыншы ғасырдың жалғыз теологы болды, оның "үлгісі" протестанттық реформаторлармен салыстыруға лайық болды: "Он тоғызыншы ғасырда одан бұрын және одан кейін кез-келген адамнан гөрі Колхбругге реформацияланған теологияны сахнаға қайтарып, протестантизмнің шығу тегі мен мәнін еске салды". Голландиялық белгілі теолог Оепке Нордманс Кольбрюгге "көптеген шіркеу классиктерінің қатарына кіруге лайық" екені және оның "Лютердің талантымен салыстыра алатын, кейде одан да асып түсетін акценттерін тапқаны" туралы жазған. Корнелис Хайко Мискотт Кольбрюгге "Киркегор мен Куттерге қарағанда, Лүтерде бізге өте пайдалы болып көрінетін парадоксалды сенімділіктің қызықты реңкі бар" деп жазды. Неміс теологы Дитрих Бонхоффер өзінің "Nachfolge" (1937) еңбегінде Кольбрюгге оң баға берді. Корнелис Графланд жазғандай, көптеген Кольбрюгге үшін "асылу мен азаттық" және "екінші қоршау" дегенді білдіреді. Теолог Питер де Врис үшін "Колбрюгге өзінің ілімімен қайғылыларға нағыз жұбаныш, өздерінің күнәкарлығы мен әлсіздігімен күресіп жүргендерді жігерлендірді". Кольбрюгге уағыздары мен жазбалары таза ауаның тынысы, сергіту, оазис. Басқа теологтар да Кольбрюгге көптеген сенушілер үшін азаттық болды деп атап өтті: "Біз көптеген адамдармен кездестік, кейде жастар да, мұны жеке өздері бастан кешірді. Олар Колбрюггемен бірге қызмет үйлерінен шыққан, кейде олар жылдар бойы ыңқылдап қиналған". Қазіргі уақытта Кольбрюгге уағыздарын протестанттардың кең ауқымы оқиды және оған құлшылық етеді: қазіргі пуритандар мен пиетистер.

Жазбалар

Колбрюгге үлкен догматикалық немесе экзегетикалық еңбектер жазған жоқ. Оның теологиясын оның уағыздарында (leerredenen) табуға болады.