Кіріспе
1707 жылы Джордж Фаркуардың пьесасы The Beaux' Stratagem - Джордж Фаркуардың комедиясы, алғаш рет 1707 жылы 8 наурызда Лондонның Хеймаркет қаласында Корольдік театрда, қазір Ұлы патша театрының орнында қойылды. Пьесада Арчер мен Эймуэлл, қиындыққа тап болған екі жас мырза, кішкентай қалалар арқылы саяхаттап, жас мұрагерлерді тұзаққа түсіріп, ақшаларын ұрлап, өздеріне қарай жылжытуды жоспарлайды. Бірінші қалада, Личфилдте, олар Доринданы көздеді. Аймвелл шын сүйеді, содан кейін комедия пайда болады. Фойгард, француз офицерінің діни қызметкері және капелланы, шын мәнінде ирландтық діни қызметкер МакШейн (сценалық ирланд стереотипінің қараңғы нұсқасы) деп аталады.
The Beaux' Stratagem is a comedy by George Farquhar, first produced at the Theatre Royal, now the site of Her Majesty's Theatre, in the Haymarket, London, on March 8, 1707. In the play, Archer and Aimwell, two young gentlemen who have fallen on hard times, plan to travel through small towns, entrap young heiresses, steal their money and move on. In the first town, Lichfield, they set their sights on Dorinda. Aimwell falls truly in love, and comedy ensues. Foigard, a priest and chaplain to the French officer, is actually an Irish priest called MacShane (a sombre version of the stage Irish stereotype).
Қорытынды
Аймвелл мен Арчер - екі сәнді жігіт, олар өздерінің тағдырын қалпына келтіру үшін мұрагерге үйленуге тырысады. Олардың жоспарына көмектесу үшін Арчер Личфилд қаласына келген кезде Эймуэллдің қызметшісі болып шығады. Аймвелл Леди Боунтифулдың қызы сұлу Дориндамен достыққа кіріседі. Осы арада Арчер Доринданың қайын қарындасы Кейтпен өте дүниелік достық қарым-қатынас жасайды. Ол ауылдың иесі, аулауға, тамақтануға және (әсіресе) ішуге құмар Салленмен бақытсыз некеде. Бақытты аяқталудың кедергілері Кейттің күйеуі оны жек көретінін, қонақүй иесінің қыздары Арчерге ғашық болғанын, Доринданың қасиеттерін тым қорғап жүрген Леди Боунтифул өзін ауруларды жақсы сауықтыратын адам деп қате санайтынын, ал қарақшылар тобын Леди Боунтифулды сол түні тонауды жоспарлап отырғанын көрсетеді.
Сюжет
XVIII ғасырдың басында Лондонда екі жас ер адам, Эймуэлл мен Арчер, ақшаларын жұмсап, олардың жалғыз баламалары ақшамен некеге тұру немесе соғысқа қаруларын сату болды, олар өздерінің кедейліктерін лондондық гей достарынан жасырып, елге аттанды. Тағдыр олардың бағытын шешсін. Олар әлі де соңғы екі жүз фунт иелік етеді, және олар ақылды жоспарды ойлап: кезекпен бір жақсы мырза ойнауға, екіншісі оның қызметшісі, жақсы әсер ету үшін ауыл халқы. Олар Личфилд мейманханасына келеді, ал Эймуэлл, лордты ойнаудың бірінші кезегін алып, айналадағы перспективаларды білу үшін, мейманхана иесі Уилл Бонифаспен ішеді. Оның айтуынша, ауылдың ең танымал отбасы - бай жесір әйел Леди Боунтифул, оның қайырымдылығы мен емшілік қабілеті оны құдайға айналдырды. Оның Доринда есімді жас, бай және сүйкімді қызы және жақында Лондонның сұлу әйеліне үйленген Сквайр Саллен есімді жалқау ұлы бар. Сонымен қатар қонақүйде тұтқынға алынған француз офицерлері, олардың арасында граф Беллер мен олардың діни қызметкері Фойгар бар. Аймвелл өзінің жоғары дәрежелі меншігі туралы әсерді күшейту үшін ақшасын үй иесінің сейфке салып, Бонифаске оны дайын ұстауға тапсырады, өйткені ол қонақүйде жарты сағат қана қалуы мүмкін. Бонифаций, өзі жол қарақшылары Гиббет, Хаунслоу және Багшотпен одақтасып, Эймуэлл мен Арчерді ұры деп күдіктенді және оларға сатқындық жасап, ақшаларын алу үшін ол өзінің әдемі қызы Черриге Арчерден мүмкіндігінше ақпарат алуды айтады. Бірақ Бонифацийді Еймвелл алдап, ештеңе айтпайды, ал Черри тек Арчерге ғашық болады. Доринда мен оның қайын қарындасы, миссис Саллен де саяхатшылар туралы қызығушылық танытады, өйткені Эймуэлл шіркеуге бай Дориндамен кездесуге барды. Доринда бірден сұлу бейтаныс жігітке қатты қызығады. Ол және миссис Саллен Скрубты, Саллендердің қызметшісі Арчерді (әлі де Аймуэллдің қызметшісі рөлін атқарады) өз үйлеріне жауап алу үшін шақырады. Олар да ақпарат алуға тырысып, мат ойнайды, бірақ қанағаттанбаған миссис Саллен Арчердің әсемдігі жоқ екенін айтады. Арчер кеткеннен кейін, миссис Саллен мен Доринда бұл жағынан абайсызда қалған Салленді сүйікті күйеу ретінде өз міндеттеріне ояту үшін айла жасайды. Доринда Салленді шкафқа жасырып қойды, сонда ол графтың әйеліне құмарлық жасағанын және күйеуін мазақтағанын ести алады. Саллен семсерін суырып алып, шашып шығады, бірақ Беллаирге әйелі оған қараған тапаншамен шабуыл жасамайды. Алайда ол әйелі басқа жерде жақсылық жасаса да, онымен сырласса да, французға емес, барлық француздарды жек көретінін байқағанда, ол бір нәрсеге қол жеткізеді. Беллер, кімді миссис Саллен қазір хабарлайды, кейбір асыра, оның құмарлық тек жасалма, оның ізгілігі өте үлкен болуы мүмкін, бірақ оның адалдық өте аз екенін атап өтті, және оны шақырады жіберуге оған қажет болған кезде ақымақ. Жалпы, бұл амал жақсы нәтиже бермеді, бірақ миссис Саллен әлі де абайсыз көңіл күйде. Арчер үлкен алаңдаушылықты елестетіп, қожайынының сыртында екенін хабарлауға, соққыға ұшырап, Леди Боунтифулдың жақсы қызметтерін сұрап, алаңдаушылықты пайда болған кезде пайда болады. Аймвелл комаға түскенін айтып, бірақ әдемі Доринданың жұбаныш қолын қатты қысып, тез есін жияды. Арчер Аймуэллге әлі ашық ауада жүрмеу керек деп ұсынғанда, Доринда мен оның қайын қарындасы ер адамдарға үйді аралап көруге ертіп барады. Аймвелл мен Доринда өздерімен адасып кетеді, ал тек ар-ожданның қатаң күш-жігері ғана миссис Салленді адалдықтан тайғаннан сақтайды, өйткені еңбекқор Арчер оны өзінің жеке жатын бөлмесіне тартады. Арчер кетіп бара жатқанда, Скраб оған Фойгардтың сол түні Суллен ханымның бөлмесінде Белаирді жасыру үшін Суллендердің қызметші қызын, Жипсиді сатып алуын естігенін айтады. Г-жа Саллен қазір табиғаттан тыс сыйлықсыз Арчердің азғыруынан аулақ болудан басқа нәрсе жасай ала ма деп ойлайды, ал Доринда "Лорд" Эймуэллге үйленіп, Лондонда гей өмірін өткізуді армандайды. Арчер мен Эймуэлл Фойгардты сатқындыққа айыптап, үнсіздігі үшін діни қызметкердің уәдесін алып, графтың орнына Арчерді миссис Салленнің бөлмесіне алып барады. Сол түні үй ішіндегілердің жағдайы өзгеше болады. Бонифаций Гиббет, Хаунслоу және Багшотты тістеріне дейін қаруланып, Леди Боунтифулды тонауға дайындады. Гиббет Сулленді дайындық үшін ішімдікпен мас етті. Сэр Чарльз Фримен, миссис Салленнің інісі, оны өзінің жеккөрінішті күйеуінен құтылуға көмектесу үшін шақырды, енді қонақүйге келеді. Фримен мен Саллен, соңғысы оның күйеуіні�...
Талдау
Аймвелл мен Доринда ойынның соңында жас ғашықтар әрқашан соңында үйленетін жанрдың ережелеріне сәйкес үйленуге бел буады. Алайда Фаркуар Кейт Салленді осы оңай нәтижеге сын айту үшін қолданады. Ол, бастапқыда өз құқығында бай болған, өзін жек көретін, қаладағы қоғамнан алып тастайтын, жек көретін адаммен махаббатсыз некеде қамауға түседі. Заң жүйесі ажырасуға жол бермейді, және кез келген ажырасу әйелдерді ұятқа қалдырады және ақшасыз қалдырады. Осы тақырыппен жасалған пьесаның қараңғы жағы оның қалған бөлігін басып кету қаупі бар, ал Фаркуар өзіне қазылған шұңқырдан шығу үшін deus ex machina кейіпкеріне және ағылшын заңына ерікті түрде бейімделуге жүгінуге мәжбүр. Кейті күйеуінен ажыраса да, ол екеуінің неке құру мүмкіндігі ешқашан ойларына келмейтінін байқауға болады. The Beaux' Stratagem - бұл жанр жаңа стильді, әдепті комедиямен алмастырылмас бұрын, соңғы қалпына келтіру комедияларының бірі. Бірнеше жылдан кейін "Бейкс" "Стратегема" әдепсіз болып саналады, әсіресе Фаркхардың неке құрмашылығы туралы цинизм.
Бейімделулер
"Бэустің стратегиясы" Торнтон Уайлдер мен Кен Людвигтің адаптациясында. Уайлдер 1939 жылы бейімделуді бастады, бірақ оны аяқтамады. 2004 жылдың жазында Уайлдердің мұрагерлері Людвигке бейімделуді аяқтауды тапсырды. Нәтижесінде шыққан пьесаның әлемдік премьерасы 2006 жылдың қарашасында Майкл Канның режиссерлігімен Вашингтонның Шекспир театры компаниясында өтті. Бұл нұсқада граф Беллер мен Гиббетті алып тастап, олардың орнына діни қызметкерге ұқсаған жол қарақшысы Глосс келеді. "Беллдің стратегиясы" атты пьесаға әйелдер жауабын 1780 жылы Ханна Коули жазды және келесі екі онжылдықта Ковент-Гарден репертуарында қалды. 2018 жылы ақпанда шотландтық актер және режиссер Тони Коуни Эдинбургтегі Корольдік лицей театры үшін түсірген.