Кіріспе

Перси Бише Шеллидің "Песня Перси Бише Шелли" (Percy Bysshe Shelley) "Королева Маб; Философиялық поэма; Ноталармен" 1813 жылы он жеті нотасы бар тоғыз кантода басылып шыққан. Бұл ағылшын романтик ақыны Перси Бише Шеллидің (17921822) жазған алғашқы үлкен поэтикалық шығармасы. Көптеген өзгерістерден кейін, мәтіннің бір бөлігінің қайта қаралған басылымы 1816 жылы "Дүниедегі жын" деген атпен жарық көрді.

Тарих

Бұл өлең Шеллидің мансабының басында жазылған және оның революция теориясының негізі болып табылады. Бұл оның алғашқы үлкен өлеңі. Бұл шығармада ол табиғаттың және адамның ізгілігімен байланысты қажетті өзгерістерді қамтитын екі жақты бүлік көрсетеді. Шелли Уильям Годвиннің "қажеттілік" идеясын өз табиғатының үнемі өзгеріп отыруы туралы өз идеясымен біріктіріп, қазіргі қоғамның зұлымдықтары уақыт өте келе табиғи түрде жойылады деген теорияны құрды. Бұл қасиеттер кемелді қоғамның мақсатын елестете алатын адамдардың ақыл-ойына ізгілік тәрбиелеумен қатар жасалуы керек еді. Идеалға бірте-бірте жету керек еді, өйткені Шелли (Француз революциясындағы Наполеонның іс-әрекеттерінің нәтижесінде) кемелді қоғамды бірден күшті революция арқылы алуға болмайды деп сенді. Оның орнына табиғаттың эволюциясы арқылы және адамдардың санының артуы арқылы жақсы қоғамды ойлап, ізгілікке ұмтылу арқылы қол жеткізілуі керек еді. Ол баспахананы ашып, осы радикалды және революциялық трактаттың 250 данасын шығарады. Маб патшайымға ғылыми тіл мен индустрияланған әлемдегі қысымға ұшыраған адамзатқа арналған моральдық рецепттер берілген. Ол өлеңді жеке тұлғаға арнап жазған, оны жақын достары мен таныстарына таратқан. Шамамен 70 қолтаңба топтамасын Шелли жеке өзі байлап таратты, ал қалғандары Уильям Кларктың Лондондағы кітап дүкенінде сақталды. Ол өлерінен бір жыл бұрын, 1821 жылы дүкен иелерінің бірі қолтаңбалардың қалған бөлігін көрді. Дүкен иесі қолтаңбалардың қалған бөлігін байлап, тазаланған басылымды басып шығарып, бұзылған басылымдарды қара базар арқылы таратады. Бұл көшірмелерді, Ричард Карлайлдың сөздерімен айтқанда, "Жыныстық қатынасты болдырмау қоғамы" "жұмғанған". Шелли өзінің қарақшылықты тек жасөспірімдер шығармасы деп емес, "бостандыққа қызмет етудің орнына зиян келтіруі мүмкін" деп санаған жұмыстың қарақшылықты ашуына қатты ұялды. Ол дүкен иесіне қарсы тыйым салуды талап етті, бірақ өлең заңсыз деп танылғандықтан, авторлық құқығына ие бола алмады. Уильям Кларк "Королева Маб" басылымын басып шығарғаны және таратқаны үшін 4 айға түрмеге жабылды. Британдық кітап сатушы Ричард Карлиль 1820 жылдары өлеңнің жаңа басылымын шығарды. Вице-қоғамның қудалауына қарамастан, Карлайл Шеллидің өлеңі жұмысшы таптар, прогрессивтілер мен реформаторлар арасында кең тарағандықтан, 1820 жылдары "Маб патшайымы" атты төрт бөлек басылым шығаруға талпынды. 1821 және 1830 жылдар аралығында "Каралева Маб" шығармасының оннан астам пираттық басылымдары шығарылды және жұмысшы таптар арасында таратылды. Шеллидің жесірі Мэри Шелли 1839 жылы күйеуінің "Поэтикалық шығармаларын" жариялаған кезде, арнау және поэманың бірнеше атеистік үзінділері алынып тасталды, бірақ бір жылдан аз уақыттан кейін екінші басылымда қалпына келтірілді. 1840 жылы өзінің көңілді қаралау үшін сотталғанға жауап ретінде, 17 жылдан кейін бірінші рет, Чартист Генри Хеттеррингтон қайта қалпына келтірілген үзінділер бойынша баспагер Эдвард Моксонға қарсы осындай көңілді қаралау айыптарын қойды. Нәтижесінде прокурордың адвокаты "Шеллидің дарындылығын дәріптеп, айыпталушының құрметке лайық екенін мойындады", ал Моксонды сержант Талфорд қорғады, бұл айыпты үкімге әкелді, бірақ айыптаушы шығындарды төлеуден басқа жазаны қолданбауды шешті және "Маб Куиннің айналымына кедергі келтіруге тырысулар болған жоқ".

Қысқаша мазмұны

Поэма ертегі түрінде жазылған, ол тоғыз ән мен он жеті нотадан тұрады. Король Маб, жұлдыз, арбамен Яанте диванда ұйықтап жатқан үйге түседі. Король Мэйб Янте рухын немесе жанды ұйықтап жатқан денесінен бөліп алады және оны аспан саяхаттарына алып кетеді. Маб патшайым Янте түстерін түсіндіріп, талдайды. Ол өзінің өткен, қазіргі және болашақ өмірін көрсетеді. Өткен және қазіргі заман монархияның, коммерцияның және діннің кесірінен болатын қысым, әділетсіздік, қайғы-қасірет пен азап-қасіретпен сипатталады. Алайда болашақта адамның жағдайы жақсарып, ол болашақтағы өмірге бейімделеді. Екі негізгі ой баса айтылады: 1) өлімнен қорықпау керек; және 2) болашақ кемелдену мүмкіндігін ұсынады. Адам мен табиғат бір-біріне қарсы емес, бірлікте және үйлесімде жұмыс істей алады. Маб ханшайымы Жанте рухын немесе жанды өзінің денесіне қайтарады. Содан соң ол "жағымды бастама" арқылы оянады. Он жеті жазбаның алтауы атеизм, вегетариандық, еркін махаббат, физикалық және рухани саладағы қажеттіліктің рөлі, Мәсіх пен христиандықтың ережелері арасындағы қарым-қатынас туралы. Бұл шығарманың тақырыбы адамзаттың моральдық жолмен кемелденуі. Шеллидің мақсаты - адамзат өмірін жақсартуға мүмкіндік бар екенін көрсету еді. Мэри Шелли шығармаға жазған жазбасында автордың мақсатын түсіндіреді: оны өз жаратылыстарына деген жанашырлығы зор құлшынысқа жетеледі. Оның жанашырлығы әлемдегі қайғы-қасіретке толы. Ол кедейлердің зардаптарын көріп, надандықтың жамандықтарын білген. Ол әрбір бай адамды артықшылықтан арылып, мүліктік және қызмет бауырластығын құруға талпындырды және өзінің туып-өнуінің артықшылықтарын бірінші болып қоюға дайын болды. Ол кез келген партияға қосылуға тым берік ниетті еді. Ол жастарында бірте-бірте жақсара түсетінін күтпеді, керісінше, қазір ұмытылған төзімсіздік заманында, ол қазіргі шама мен жақсарудың билігін күткендей, адамзаттың дұрыс жағдайы деп ойлаған еркіндік пен бауырластықтың мыңжылдық кезеңіне үміт арту оңай көрінді. Ол денсаулығы нашарлап, жарыстың бітіп қалғанын, өмірінің бір-екі жыл ғана қалғанын сезінген. Ол осы жылдар пайдалы әрі көрнекті болсын деп тіледі. Ол өзінің жаратылысындағы барлық жаратылыстарды бір-біріне қызмет етуге, бір-бірін сүюге шақыруды өмір мен уақыт мүмкіндік берген ең асыл іс деп санады. Осы рухпен ол "Маб патшайым" атты шығармасын жазды.

Ахасуер

Ахасуер "Жолшы жүйүт" "Маб патшайымда" арбау ретінде, бірақ Шеллидің соңғы ірі еңбегінде, "Гелас" драмасында, тәубегер емші ретінде пайда болады.