Кіріспе

Адамдар жеуге арналған үй мысықтарынан алынған ет "мысық еті" немесе мысықтар жейтін ет "мысық еті" - адам жеуге арналған үй мысықтарынан дайындалған ет. Кейбір елдер мысық етін тұрақты тағам ретінде қарастырады, ал басқалары мысық етін тек төзімділік кезінде, мысалы, соғыс, ашаршылық немесе кедейлік кезінде ғана тұтынады. Мысық етін тұтынудың күрделі және әртүрлі тарихы бар, оның тұтынудың дәлелі адам нәжісінен сүйектер табу арқылы тарихқа дейінгі дәуірлерге барып такалады. Тарихи деректерде мысық еті Рим провинциясы Галлия Нарбоненцис (қазіргі Оңтүстік Франция) сияқты аймақтарда тұтынылғанын және 18-ғасырдағы Францияда ет өндірісінде қолданылғанын көрсетеді. Испанияда мысық еті 17 ғасырда желетін болды. Сонымен қатар екі дүниежүзілік соғыста да аштық кезінде азық-түлік ретінде қызмет етті. Еуропалықтардың мысық етін тұтынуға деген көзқарасы әр түрлі, мысалы, Австрия, Бельгия, Дания және Италияда. Швейцарияда мысықтар мен иттерді тұтынуға рұқсат етіледі, егер олар жеке жануарлар болса. Африкада, әсіресе Камерунда мысық етін жеу сәттілік әкеледі деп сенетін рәсімдермен байланысты. Азиядағы мысық етін тұтыну аймақтық айырмашылықтарды көрсетеді. Мысалы, Қытайда мысық еті қыс айларында жылыту азығы болып саналады, бірақ ол елде кеңінен тұтылмайды. Жануарларды қорлау мақсатында Қытайда мысық пен ит етін жеуге тыйым салу туралы заң жобасы әзірленді. Жапонияда мысық еті Едо дәуірінің соңына дейін денсаулығына пайдалы деп саналғандықтан желді. Осындай тәжірибе Үндістанда, Индонезияда, Оңтүстік Кореяда, Малайзияда, Тайваньда және Вьетнамда байқалды, соңғысы мәшке етін мәзірде "кішкентай жолбарыс" деп атайды. Тайвань ит пен мысық етін сатуға және тұтынуға тыйым салды. Океанияда Австралияның түпкүлкі тұрғындары жабайы мысықтарды жейтіндігі белгілі, ал Америкада мысық етін тұтыну Аргентина мен Перуде тіркелген. Мысық етін тұтыну қарсылықтарға тап болды, әсіресе мысықтарды үй жануарлары ретінде кеңінен қолданатын аймақтарда. Бұл практикаға қарсы белсенділік, әсіресе Қытайда, жануарлар қамын ойлаушылар мысық етін тұтынуға қарсы сәтті науқан жүргізді. АҚШ 2018 жылы ит пен мысық етін саудаға тыйым салу туралы заң қабылдады, бұл көптеген жағдайларда мысық етін коммерциялық сою мен сауданы заңсыз етеді. Мысықтарды және басқа жануарларды қорлау мен тұтынуға қарсы күштер жануарлардың қамын ойлау мен жануарларға этикалық қарау мәселесі бойынша дүниежүзілік алаңданушылықты көрсетеді. Ислам мен иудаизмнің діни ілімдері мысық етін тұтынуға тыйым салады, өйткені диеталық заңдар жер бетіндегі жыртқыштарды және кошер емес жануарларды жеуге тыйым салады.

Тарих

Тарихтаға дейінгі адам нәжісінде Африканың жабайы мысықтарының сүйектері табылған. Рим провинциясы Галлия Нарбоненсисте (Оңтүстік Франция) мысықтарды жеген ежелгі деректер бар. 17 ғасырда Испанияда мысықтарды жеген.

Жапония

Жапонияда мысықтарды кейде Эдо дәуірінің соңына дейін жеген. Окинавада костохондрит, бронхит, өкпе аурулары мен геморройларға қарсы тиімді деп саналған және оны Maya no Ushiru сияқты шұпы түрінде жеген.

Үндістан

HuffPost және кейбір Үндістандық ақпарат құралдарының 2016 жылғы мәліметтері бойынша, мысық еті Ченнаидің кейбір аймақтарында қой еті ретінде ұсынылып, оны негізінен қаладағы Нарикуравар қауымы жеп отырды. Сол жылы интернетте Нарикуравар тұрғындары Бенгалурда аңшылыққа шыққан жабайы мысықтарды аулап, етін жеп жүрген деген жалған ақпарат тараған болатын. Мысық еті - Оңтүстік Үндістанның Ирула халқының дәстүрлі тамақтанатын ақуыздары.

Индонезия

Солтүстік Сулавесидің Томохон қаласындағы Экстремальды базарда мысық еті сатылады.

Оңтүстік Корея

Оңтүстік Кореяда мысық еті бұрыннан бері невральгия мен артритке қарсы халықтық дәрі ретінде тоникке пісірілетін, бірақ әдетте тамақ ретінде пайдаланылмайтын. Қазіргі заманғы тұтыну қарастырылып, мысық шұпасы түрінде болуы ықтимал, бірақ мысық шұпасын тұтынушылардың саны салыстырмалы түрде танымал ит етімен салыстырғанда аз деп саналады. Джулиен Дуньоль "Сүйлесу" кітабында мысық етін көбінесе орта жастағы жұмысшы таптағы әйелдер денсаулығына пайдалы деп санайды және әдетте 10 мысық кішкентай бөтелке мысық немесе гоянги сожу (артритті бірнеше апта бойы аулақ ұстайтын алкогольдік эликсир) өндіру үшін қажет деп жазды. "Жануарларды қорғау" атты басылымның мәліметінше, Оңтүстік Кореяда жыл сайын мысық сожуын жасау үшін 100 000 мысық өлтіріледі. Бұл елде мысықтарды ет үшін өсірмейді, сондықтан саудаға жабайы және адасқан мысықтар жатады. Алайда бұл сауда негізінен жер астынан жүргізіледі, ал халықтың басым бөлігі елімізде мысықтарды тұтынудың бар екендігін білмейді. Сонымен қатар, ит етін жеу жиі сынға алынатын, бірақ жалпыға бірдей сынға алынбайтын ит етін жеуден айырмашылығы, бүкіл елде мысық етін жеу өте қорланады.

Малайзия

Жер достарының Малайзиядағы филиалының мәліметінше, Малайзияда мысық еті заңсыз емес. Ұйымның хабарлауынша, кейбір вьетнамдықтар бірнеше қалада ит пен мысық етін сатады. 2012 жылы The Star газетінің хабарлауынша, мысық еті Мьянмадағы кейбір азаматтардың арасында танымал болған.

Тайвань

2017 жылдың қазан айында Тайваньның заң шығарушы органы, заң шығарушы Юань деп аталатын, елдің жануарларды қорғау туралы заңына түзетулер енгізді, ол "ит пен мысық етін және осы жануарлардың етін немесе басқа бөліктерін қамтитын кез келген азық-түлік өнімдерін сату мен тұтынуға тыйым салады".

Вьетнам

2015 жылдан бастап Вьетнамда мысық еті желеді. Ол әдетте мәзірлерде "thịt mèo" деген сөздің орнына "tiểu hổ" деген эвфемизммен, сөзбе-сөз "кішкентай жолбарыс" немесе "бала жолбарыс" деп көрінеді. Солтүстік Вьетнамда адамдар мысық қарындарының афродизиактік қасиеті бар деп айтады. Алайда 2018 жылы Ханой қаласының лауазымды адамдары ит пен мысық етін жеуді тоқтатуға шақырды. Олар жануарларды сойылатын қатыгез әдістер мен осы практика тарайтын аурулар, соның ішінде құтыру және лептоспироз туралы алаңдаушылық білдірді. Бұл ескертудің басты себебі - иттер мен мысықтарды, көбінесе ұрланған үй жануарларын, тұтынудың "әдемі және заманауи астана" ретінде қаланың беделін бүлдіруінен қорқу. Four Paws компаниясының нарық зерттеулерінен алынған мәліметтерге сәйкес, Ханойда тұратын адамдардың шамамен 8% -ы өмірінде мысық етін жеген. The Independent 2020 жылдың сәуірінде жазған мәліметтерге сәйкес, COVID-19 Вьетнамда (және Камбоджада) ит пен мысық етінің сатылуының артуына әкелді, себебі олардың вирусқа қарсы денсаулыққа пайдасы бар.

Австрия

Жануарларды қорғау туралы заңның 6-бабының 2-тармағында иттер мен мысықтарды тамақ ретінде немесе басқа өнімдер үшін өлтіруге тыйым салынған.

Бельгия

2011 жылдың қаңтар айында Бельгияның азық-түлік тізбегінің қауіпсіздігі жөніндегі федералды агенттігі адамдар бақшаларында кездейсоқ жүрген мысықтарды өлтіруге рұқсат етілмейтінін мәлімдеді, бірақ "заңның еш жерінде сіздің үй жануарларыңыз мысық, ит, қоян, балық немесе кез келген нәрсені жеуге болмайды деп айтылмаған. Тек оларды жануарларға қолайлы түрде өлтіру керек". (Бұл, әрине, бельгиялықтардың үй жануарларын жеу тәжірибесі бар екенін білдірмейді.)

Дания

2008 жылдың маусым айында Данияның медиа және журналистика мектебінің үш студенті журналистика студенттері үшін шыққан Citat журналында мысықты сойып, жеп жатқан суреттерді жариялады. Олардың мақсаты - жануарлардың қамын ойлау туралы пікірталасты бастау еді. Мысықты оның иесі, фермер, атып өлтірді, оны қалай болғанда да өлтірген болар еді. Фермер мысықты Дания заңдары бойынша сойды. Бұл Данияның жануарларды қорғау тобы Dyrenes Beskyttelse сынға ұшырады және студенттерге өліммен қорқытулар түсті.

Италия

2010 жылдың ақпан айында итальяндық тамақ жазушысы Беппе Бигацци теледидардағы тамақ пісіру бағдарламасында Екінші дүниежүзілік соғыстағы ашаршылық кезінде мысық шұжығы өзінің туған жері Валдарнода (Тоскана) "сұйық" және танымал тағам болғандығын айтты. Кейін ол өзінің әзіл-оспақ айтып отырғанын айтып, бірақ мысықтарды осы аймақта аштық кезінде жейтінін айтты. Ол өзінің пікірлері үшін бұқаралық ақпарат құралдарында қатты сынға ұшырап, ақыр соңында телеарнадан шығарылды. Мысықтарды тұтыну - бұл Италияның Виченца қаласындағы виченцалықтарға тән стереотип. Оларды жергілікті тілінде "магнагати" деп атайды, яғни "мысық жегіштер" дегенді білдіреді. 1904 жылы шыққан "Британдық ит сатушыларының адвокаты, құс киімдері және азық-түлік саудашысы" деген басылымда былай делінген: "Шығыс Италияда Рождество қарсаңында жас жігіттер мысықтарды сойып, терісін алып, екі-үш күн бойы суға батырып алады. Олар Рождество күні өте мұқият пісіріледі және сағат 13.30-да ыстықтай ұсынылады. Көптеген италиялықтар "тыныш" күйінде мысықтарды ұстайды, ағылшындар қоянды сойып өлтіреді. Сол жерде мысық терісінің құны он пенс, өйткені қыздарға арналған маффик материалдары жануарларды сатып алуда ерекше қамқорлық жасау керек, өйткені мысықтарды қорғау жөніндегі итальяндық қоғам абай, ал заңға қарсы әрекеттер тек түрмеге қамалады. Италияда айыппұл жоқ". 1905 жылы шыққан "Диетикалық және гигиеналық газетте" жазылғандай, "Италияда мысықтарды үйде тамақтану үшін, ағылшындар қоян өсіргендей өсіреді. Бұл тыныш жасалуы тиіс, дегенмен, бизнес пайда және нәзіктік сұранысқа қарамастан, заңға назар аудару керек, және мысықтарға қатыгездіктің алдын алу қоғамы абай. Заңға қарсы жасалған қылмыстар түрме жазасымен жазаланады. Алайда мысықтар нарыққа арналған. Ең жақсы сүтке тойынып, таңдаулы мысық он бес фунт салмаққа жетеді". Фабрицио Де Андре жазған Генуялық Crêuza de mä әнінде "қонақ үйдің кірпіштері" (яғни мысық, қоян етінің бір түрі ретінде өткізілген) татты және қышқыл хаш келтірілген.

Швейцария

Азық-түлік қауіпсіздігі және ветеринария басқармасының мәліметінше, ит пен мысық етін сатуға тыйым салынған, бірақ адамдардың өз жануарларын жеуіне рұқсат етілген. 1993 жылы Швейцария парламенті иттер мен мысықтарды адам тұтынуынан қорғау туралы заңдарды өзгертуді қабылдамады. Жануарларды қорғау тобы 2014 жылы Швейцарияда мысық етін тұтынуды заңсыз деп 16 000 қол жинады.

Басқа аудандар

Кейде мысықтарды қатал қыста, нашар егін жинау кезінде және соғыс кезінде ашаршылық кезінде жейтін. Мысықтар Орталық Еуропаның қиын кезеңдерінде Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде "қонақ қоян" (de) ретінде танымал болды.

Австралия

Элис-Спрингс аймағындағы жергілікті австралиялықтар ашық отта жабайы мысықтарды пісіреді. Олар мысыққа арналған тамақ дайындауға да дайын. Бұл дәстүрді сол аймақтың басқа тұрғындары да қабылдады. Ғалымдар аңшы мысықтарды жеудің зиянды бактериялар мен уларды жұқтыруы мүмкін екенін ескертеді.

Аргентина

1996 жылы телеарналардың екі хабарлауында, Telefe Noticias және Todo Noticias, Аргентинаның Санта-Фе қаласында орналасқан бір шатырдың тұрғындары экономикалық дағдарыс кезінде көршілес балаларды мысық етімен тамақтандыруға мәжбүр болғанын айтып: "Бұлақ жеу адамды қорламайды, ол баланың асқазанын толы етеді" деп түсіндірді. Бұл ақпараттардың дұрыстығына күмән келтірген журналистер Габриэль Руссо мен Эдгардо Миллер кітап шығарғанмен, авторлар ешқандай дәлел келтірмеді, сондай-ақ, жалған ақпараттарға кінәлі екенін мойындаған адамның өкінуін де жаздырмады. Сонымен қатар, Росарионың сол кездегі мэрі телеарналардың қалалық билікті жамандау үшін ойын ойнағаны туралы хабардың көзі болды. 2013 жылы бұрынғы қалалық кеңес мүшесі, 1996 жылы теледидарлық хабарларға дейін жергілікті муниципалдық билікке балаларды мысықтармен тамақтандыру туралы шағымдағанын, бірақ муниципалдық билік басшылары оны үндетпеуге тырысқанын мәлімдеді. Аргентинаның танымал газеті "La Nación" журналының журналисі Рикардо Луке бір кездегі жағдайды баяндап, бір шатырдың тұрғыны айтқан сөзді келтірді: "Балалар тамақ сұраған кезде, оларға ештеңе берудің қажеті жоқ, сондықтан біз мысықтарды аулауға барамыз, оларды тамақтандыру үшін кез келген нәрсе".

Перу

Мысық Перуде тұрақты мәзір элементі емес, бірақ фрикасси және елдің екі нақты жерінде көп таралған күймеленген тағамдарда қолданылады: оңтүстік Чинча-Альта (Ика аймағы, көбінесе афро-перу) және солтүстік орталық Анд қаласы Хуари (Анкаш аймағы). Бастысы, афро перуандықтар қолданады, мысық пісіру әдістері әр қыркүйекте Ла Квебрада қаласында Сент-Эфигения мерекесі кезінде көрсетіледі. 2013 жылдың қазан айында судья жыл сайынғы El Festival Gastronomico del Gato (Cat Gastronomic Festival) фестивалін тыйым салды, ол әр қыркүйекте Ла Квебрада тіршілік ету үшін мысықтарды жеуге мәжбүр болған қоныс аударушылардың келуін еске алу үшін өткізілетін болды. Сотталушы сонымен қатар ет қауіпсіздігіне қатысты мәселелерді атап өтті, бұл тұрғындардың сын-пікірлеріне себеп болды, олар мысық еті қоян мен қаздан гөрі бай екенін және ол ұзақ уақыт бойы бүкіл әлемде зиянды әсерлерсіз тұтынылғанын айтады. Сол айда судья Мария Луйо Сан-Луис қалашығындағы Куруньяо мейрамына тыйым салды. Жергілікті тұрғындар айтыуынша, бұл мерекеде мысықтарды суға батырып, терісін алып, отқа байлап, өртеп жібереді. Бұл дәстүр колониялық дәуірде қант құмырасы плантацияларында жұмыс істеген африкалық құлдардың мысықтарды жеу салтына барып тіреледі. Луйо өзінің үкіміне сәйкес, фестиваль "жануарларға қарсы қатыгез әрекеттерге негізделген зорлық-зомбылықты күшейтеді, бұл әлеуметтік зиян келтіреді және қоғамдық денсаулыққа зиян келтіреді" және кәмелетке толмағандар оқиғаларды көру арқылы "психологиялық жағынан зақымдалуы мүмкін".

Америка Құрама Штаттары

2018 жылдың желтоқсан айында ит пен мысық етін саудаға тыйым салу туралы заңға қол қойылды, бұл коммерциялық сою мен мысық етін саудалауды заңсыз және 5000 доллар айыппұлмен жазаланады, тек қана жергілікті американдықтардың діни рәсімдерінің бөлігі ретінде. Бұл заңға дейін мысық етін 44 штатта жеу заңды болған.

Ислам діні

Исламның тамақтану заңдары мысық етін жеуге тыйым салады, өйткені ол жердегі жыртқыш жануар.

Иудаизм

Еврей Кашрут заңдары мысық етін жеуге тыйым салады, өйткені ол жыртқыш. Емшектер жыртқыш емес, сонымен қатар олар қошер деп саналу үшін, сояу жануарлар да тамақ жеуі және тырнақтары болуы керек.

Мысық етін тұтынуға қарсылық

Қытайда үй жануарлары ретінде мысықтарды ұстау кеңінен тарағандықтан, мысық етін тұтынуға қарсылық да көбейді. 2006 жылдың маусым айында 40 жануарларды қорғаушы белсенділер тобы мысық етін сататын Шэньчжэньдегі Фанцзи мейрамханасына шабуыл жасап, мейрамхананы мысық етін сатуды тоқтатуға мәжбүр етті. Бұл оқиға 2006 жылдың қаңтарында, бастапқыда Гуанчжоу қаласында, содан кейін оннан астам басқа қалаларда ит пен мысық етін тұтынуға қарсы көпшілікке танымал наразылық акцияларын ұйымдастыра бастаған Қытай жануарларды қорғау желісі (CAPN) құрылғаннан кейін шамамен екі жыл өткен соң болды. 2020 жылдың ақпан айында Four Paws "Оңтүстік-шығыс Азиядағы ит пен мысық етінің саудасы: жануарлар мен адамдарға қауіп" атты нарықтық талдау есебін жариялады және Change For Animals Foundation бірлесіп, Вьетнам үкіметін мысық етінің саудасына тыйым салатын бұрынғы заңдарды қайта қалпына келтіруге шақырды.