Кіріспе

Салқын кесілген сүтсіз ет желесі немесе террин – ет өнімі.

Бас ірімшігі (голланд тілінде: hoofdkaas) немесе бастың еті – Еуропадан шыққан салқын кесілген террин немесе ет желесі. Ол бұзаудың немесе шошқаның (сирек қойдың немесе сиырдың) басының етінен жасалады, әдетте аспикке салынады және көбінесе салқын, бөлме температурасында немесе сэндвич ретінде желінеді. Атауына қарамастан, бұл тағам ірімшік емес және сүт өнімдерін қамтымайды. Қолданылатын бас бөліктері әртүрлі болуы мүмкін, тілі де кіре алады, бірақ ми, көздері немесе құлақтары көбінесе қолданылмайды. Көбінесе шошқа мен бұзау етінің кесілген қалдықтары, кейде аяқтары мен жүрегі пайдаланылады, сондай-ақ байланыстыру үшін желатин қосылады. Бас ірімшігінің түрлері Еуропа және басқа да аймақтарда кездеседі, дайындалу әдісі мен ингредиенттері әртүрлі. Сирке суымен маринадталған түрі соус деп аталады. Тарихи тұрғыдан, ет желесі жануардың басынан, ішкі органдарынан басқа, жасалған, олар қайнатылып, тағам суығанда қатып қалатын табиғи желатинге толы қорық жасау үшін қолданылған. Осылай дайындалған ет желесі көбінесе шаруалардың тағамы болған және орта ғасырлардан бері дайындалып келеді. Қазіргі бас ірімшігінің рецептеріне қосымша желатин қажет болуы мүмкін, немесе дұрыс қатаюы үшін көбінесе қайнату қажет.

Этимология

Ағылшын тіліндегі "head cheese" термині голланд тіліндегі hoofdkaas сөзінен тікелей аударма арқылы алынған, ол сөзбе-сөз "бас сыры" деп аударылады. hoofdkaas сөзі тағамды дайындау үшін көбінесе қолданылатын жануарлардың басынан шыққан hoofd (бас) және сырға ұқсас текстураны сипаттайтын kaas (сыр) деп екіге бөлінеді.

Терминология

"Head cheese" термині Солтүстік Америкада, "potted heid" Шотландияда, ал "brawn" термині Ұлыбритания мен Австралияда қолданылады. "Souse" термині, неміс тіліндегі "Sülze" сөзінің өзгеруінен пайда болған, Солтүстік Америкада және Батыс Үндістандағы тұздалған түріне қолданылады.

Еуропа

Австрия: Басты ірімшік батыс өңірлерде Presswurst, Sulz немесе Schwartamaga деп аталады. Аймаққа байланысты, көбінесе жеңіл соусымен (тұнтық, күнбағыс тұқымы майы немесе құбыз тұқымы майы, кесілген пияз) беріледі. Болгария: Пача (pacha) тағамы шошқаның басынан (көбінесе құлақтарынан), аяқтарынан және жиі тілінен дайындалады. Қайнату алдында сарымсақпен мол дәмделеді. Хорватия: Бұл кесім әдетте hladetina деп аталады және дәстүрлі шошқа союдан кейін жасалады. Осы кесімнің күшті дәмді түрі tlačenica деп аталады. Шваргл атауы, ұсақталған ет шошқаның ішегіне толтырылған, шотланд хаггисіне ұқсас нұсқаға қолданылады. Кипр: шошқа етінен жасалған және залатина деп аталады, бұл сөз ағылшын тіліндегі "gelatin" сөзінен туындаған болуы мүмкін. Көбінесе лимон шырынымен дәмделеді. Чехия: Хуспенина немесе сульц (немісше Sülze) шошқаның бас-аяқтарын бірге қайнатып, ұсақтап, сорпасына араластырып, табаға құйып, суық жерде қатыру үшін қалдырады. Оған пияз, бұрыш, аспабыс, лавр жапырағы, сірке, тұз, морковь, петрушка, түймедақ, кейде жұмыртқа да қосылуы мүмкін. Ұқсас өнім, тляченка, негізінен хуспенинаға ет, ұсақталған бауыр және әртүрлі ішектер қосылған нұсқасы болып табылады. Тлаченка әдетте хуспенинадан қалың болады және оны кесілген пиязбен және сірке суымен шашыратып жейді. Дания, Норвегия және Швеция: Sylte, sylta немесе aladåb бастапқыда шошқаның басынан жасалған, бірақ қазір көбінесе шошқа немесе бұзау етінің алдыңғы төрттен немесе сабақтарынан жасалады және аспабыс, лавр жапырақтары және тимьянмен дәмделеді; бұл дәстүрлі Рождестволық smörgåsbord құрамына кіреді, ол күшті қыша және маринадталған қызылшамен rugbrød немесе lefse-де беріледі. Дәл осылай жасалған (даниялық / норвегиялық: rullepølse, швед: rullsylta) оралған нұсқасы да бар, бірақ онда аспик азырақ. Эстония: Сюльт неміс немесе хорват тағамдарына ұқсас (атауы да қарыз), бірақ әдетте аз дәмді және жоғары сапалы еттен жасалады. Сюльт - бұл ет пен аспик арақатынасы жоғары және аспик жұмсақ, егер бөлме температурасында қалдырылса, ыдыс сәл ыдырайды / балқып кетеді (қатаң нұсқалары да бар). Кейде морковь немесе жасыл шөптер қосылады. Бұл дәстүрлі Рождестволық тағам, бірақ дүкендерде жыл бойы сатылады. Салт бойынша, сульт шошқа етінен жасалып, оның желатинозды бөліктері пайдаланылады. Сондай-ақ, ет, құс және балық түрлері де бар. Сюльт пісіру кезінде оған сұйылтылған сірке суын құйып жеуге болады. Қарақұмық немесе күшті қыша да жиі қолданылады. Финляндия: Бас ірімшігін сильти, титина немесе аладоби деп атайды. Франция және Бельгия: Француз тілінде оны fromage de tête, tête pressée, tête fromagée (аударғанда "сырланған бас") немесе pâté de tête деп атайды. Германия: Бас ірімшігін Sülze, Schwartenmagen немесе Presskopf деп атайды. Баварияда Presssack үш түрлі (қою қызыл, қызғылт және сұр) үлкен (15 см диаметрлі) шұжық түрінде болады. Сюльзе қырыққабат немесе сірке суын қосып, дәмді дәмге ие болады. Ол әдетте тік төртбұрышты нан пішініне ие, содан кейін оны бөліктерге кесіп алады. Ақ түсті сорт және екі түрлі қызыл, қанды қолданады, біреуі сиыр тілінен (Zungenwurst сияқты) және аспикпен, екіншісісіз. Франконияда Saurer Presssack винегрет пен көкөністермен салатпен беріледі. Сулце туралы алғашқы мәліметтер Кацененленбоген графтарының құжаттарында 1410 және 1430 жылдар аралығында кездеседі. Тек ең жоғары сапалы таза ет қолданғанда (яғни, майсыз, шұжықсыз немесе сапасы төмен етсіз) ол Kaisersülze (Император аспигі) деп аталады. Грекия: Грецияда және грек диаспорасында пихти "πηχτή" деп аталады және көбінесе сірке қосылады. Венгрия: Бас ірімшігінің бір түрі, дизносайт немесе дизнофьосайт (тоңазытқыш ірімшік немесе тоңазытқыш ірімшік), аралас ет кесінділерінен (әсіресе шошқаның басынан), дәмдеуіштерден, паприкадан және пісірілген тұздықта пісірілген беконның кесектерінен жасалады. Шошқаның ішіне ет толтырылып, артық майды алып тастау үшін салмақпен басылады. Көбінесе ол шұжық немесе ветчина сияқты түткіленеді. Исландия: Sviðasulta - бұл бас ірімшігінің бір түрі, ол svið, күйдірілген қой басынан жасалады, кейде сүт қышқылымен тазартылады. Ирландия: Мысқылдар сирек кездесетін деликатес болып саналады және шошқаның басынан жасалады. Бұл кем дегенде 19-шы ғасырдың басында жазылған. Италия: Генуяда ұқсас суық кесу testa in cassetta деп аталады, сөзбе-сөз "қораптағы бас", бірақ оны бүкіл орталық және солтүстік Италияда табуға болады, онда оны коппа ди тесто немесе Тосканадағы коппа, сопрессата немесе кейбір солтүстік аймақтарда формагио ди тесто деп атайды. Орталық Италияда (Лацио, Умбрия) оған апельсин қабығын қосу немесе оны апельсин мен қара зәйтүнмен салатпен беріледі. Кампания аймағында бас және аяқ, "'O pere e 'o musso" деп аталады, қайнатылып, тұтас қалдырылып, кесіледі, бұршақ және лимонмен беріледі. Сицилиядан келген аспик нұсқасы "liatina" бас, аяқ, тері және құлақтарды, лавр жапырағы, бұрыш, сірке және лимонмен дәмделген. Латвия: Galerts - желатиндегі еттен тұратын ұқсас латыш тағамы, көбінесе морковь және түймедақ сияқты көкөністер қосылады. Galerts-ті берген кезде оған қарақұмық немесе сірке суын құюға болады. Литва: Košeliena (коше (қайнатылған) немесе шалтиена (салқындатылған) сөздерінен туындаған), әдетте шошқаның аяқтарынан жасалады; кейде басының бір бөлігі қосылады. Люксембург: Jelli негізінен Германия мен Франциядағыдай, шошқа етінен жасалады және әдетте майлы нанмен (қажет болса, қышамен) желеді. Ең танымал - Rieslingspaschtéit, Riesling шарабын қамтитын желемен толтырылған әртүрлі печеньелер. Нидерланды және Бельгия: Бас ірімшігі әртүрлі аймақтық атаулармен және нұсқаларымен белгілі. Брабантта оны zult деп атайды және қан қосылады. Шошқаның аяғы желатин береді және аздап сірке суы қосылады. Лимбургте оны hoofdkaas деп атайды, яғни бас ірімшігі, және оны нанмен немесе Лимбург шұжығымен аш ретінде жейді. Қызыл, тәтті сорт және аздап қышқыл, сұр сорт бар. Қызыл сорт Брабанттық zult-қа ұқсас. Zult және preskop Лимбургте де табылса, zult азырақ қышқыл, ал preskop көбінесе қара бұрыш қамтиды және толық асты нанмен жейді. Бельгияда бас ірімшігі kop немесе kopvlees деп те аталады, яғни "бас еті". Польша: Бас ірімшігінің ең жақын польшалық баламасы - salceson. Słownik Wyrazów Obcych PWN сөздігіне сәйкес, бұл сөз итальяндық salsiccione сөзінен келген, яғни "ірі шұжық". Wielka Encyklopedia Powszechna PWN энциклопедиясына сәйкес, salceson дәстүрлі түрде шошқаның ішегіне немесе сиырдың қабығына салынады. Нақты сорттарына: s. ozorkowy (тіл) - сиыр тілінен жасалған; s. brunszwicki (Брунсвик) - бауырдан жасалған және майражанмен дәмделген; s. włoski (итальяндық) - сарымсақ, қара бұрыш, фундук және зира тұқымдарымен дәмделген; s. czarny (қара) - қан, манка және нан кесектерден тұрады және кашанканың бір түрі болып саналады. Португалия: cabeça de xara деп белгілі, көбінесе Алентежу аймағында дайындалады. Румыния: Оның екі нұсқасы бар: tobă (дабыл) немесе, әсіресе Трансильванияда, caş de cap de porc (шошқаның бас ірімшігі, венгрлік дизнофьосайтқа ұқсас), ол диаметрі шамамен 10 см болатын шұжық сияқты көрінеді және сәл ұқсас piftie. Бұл серб және македон пихтиесімен бірдей тағам, ингредиенттер ыдысқа құйылып, тоңазытылады. Piftie міндетті түрде бас етінен жасалмайды, бірақ әртүрлі еттер қайнатылуы мүмкін...

Африка

Оңтүстік Африка: Африкаанс тілінде "sult", ал Оңтүстік Африка ағылшын тілінде "brawn" деп аталады. Көбінесе, оған карри қосылады.

Азия

Иран: Таңғы асқа жиі дайындалатын тағам – "калепаче", немесе жалпы мәдениетте калапч арнайы "калепази" мейрамханаларында беріледі. Қойдың басы майға және корицаға маринадталып пісіріледі. Ирандықтар оны шамамен сағат 5-тен бастап ауыр тағам ретінде жейді. Қытай: Солтүстік Қытайдың, мысалы, Пекин сияқты аймақтарында шошқаның бас еті пісіріліп, жұқалап кесіліп, бөлме температурасында ұсынылады. Қытайдың оңтүстік бөлігінде Сяо Ру (肴肉) шошқаның аяқтарынан сүйектері алынып, тұзды су мен кваспен маринадталады. Содан кейін ет оралып, сығылады және суық күйінде желінеді. Солтүстік-Шығыс Қытайда жиі шошқа терісінен жасалған желелі тағам дайындалады, оны дәмді соя соусы және сірке су қоспасымен, ұсақталған сарымсақ пен қызыл бұрыш ұнтағымен бірге береді. Корея: Корея асханасында осыған ұқсас піёньюк (편육) тағамы шошқаның басынан, әдетте етті сығу арқылы жасалады. Оны анжу (алкогольдік ішімдіктерге қосымша берілетін тағамдар) ретінде жейді немесе джанчи (잔치, той-кештерге) пайдаланады. Вьетнам: Вьетнамда гио thủ – жаңа жылдық Тет мерекесінде дайындалатын ұқсас суық ет тағамы. Бұл тағам солтүстік аймақта танымал және шошқаның қабырғасы, шошқаның құлағы, сарымсақ, көкпияз, пияз, ағаш құлағы, балық соусы және қара бұрыштан жасалады. Дәстүр бойынша, гио thủ банан жапырақтарына оралып, шошқаның құлағындағы желатин оны байланыстырғанша ағаш қалыпқа сығылады.

Австралия

Австралияда оны бrawn немесе Presswurst деп атайды. Ол көбінесе көне тағам ретінде қарастырылады, бірақ D'Orsogna, Don Smallgoods және KR Castlemaine сияқты ірі компаниялар оны өндіреді.

Кариб теңізі

Соус – бұл маринадталған ет және әдетте шошқа аяқтары, тауық аяқтары немесе сиыр тілі сияқты бөліктерден жасалған кесектер. Пісірілген ет немесе кесектертің бөлшектері жұмсақ тістеуге ыңғайлы мөлшерде кесіліп, су, лайм шырыны, қияр, ащы бұрыш, тұз және арнайы дайындалған дәмдеуіштер қосылған тұзды ерітіндіде маринадталады. Көбінесе оны сенбі күні таңертең, әсіресе Сент-Винсент және Барбадос елдерінде жейді. Тринидад және Тобагода бұл тағам көптеген қоғамдық шараларда, мысалы, кештерде, «бәрі кірген» мерекелерде және спорт жарыстарында ұсынылады немесе сатылады.

Латын Америкасы

Бас ірімшігі танымал және Чили мен Колумбияда әдетте queso de cabeza деп аталады. Перу, Эквадор, Боливия және Коста-Рикада ол сондай-ақ queso de chancho деп аталады. Уругвай мен Аргентинада queso de Cerdo деп танылады. Панамада оны sous (карибтік ағылшын тілінен алынған) деп атайды, ол шошқаның аяқтарынан дайындалады және Кариб аймағындағыдай етіп жасалады; бұл Кариб теңізінің жағалауындағы тағам, онда Панаманың батыс үнді қауымының көп бөлігі тұрады. Бразилияда гаучолар арасында танымал және queijo de porco (шошқа іріңбігі) деп белгілі. Неміс отарлаушыларының қалаларында, мысалы, Помероде мен Блуменауда, неміс рецептісі бойынша дайындалады және Sülze деп аталады. Мексикада бұл тағам queso de puerco деп аталады және әдетте зәйтүн, сірке су, сарысақ және қара бұрышпен дәмделеді.

Солтүстік Америка

Альберта, Канада: Дүкендерде сатылатын әдеттегі желелі ет "бас ірімшігі" деп таңбаланады, тіпті ол бастан жасалмаған болса да. Облыстағы үлкен Шығыс Еуропалық қауымдастығының үй жағдайында, әдетте шошқаның аяқтарынан желелі ет жасау дәстүрі бар, ол украин тілінің жергілікті диалектісінде "студенец" деп аталады. Пенсильвания, АҚШ: Пенсильвания голланд диалектісінде бас ірімшігін "соус" деп атайды. Пенсильваниялық немістер оны көбінесе шошқаның аяғының немесе тілінің етінен дайындайды және оны шұжықпен маринадтайды. Висконсин, Иллинойс, Мичиган және АҚШ-тың Жоғарғы Орта Батысының басқа да аймақтарында: Бас ірімшігі мен "сульзе" екеуі де шошқаның мұрыны мен тілінен жасалады, бірақ бас ірімшігі көбінесе ірі кесектерге бөлінген, ысталған етті пайдаланады, ал "сульзе" әдетте ысталмаған, ұсақталған етті пайдаланады және оған сірке су мен тұршы қосылады. Луизиана, Миссисипи, Алабама және АҚШ-тың Оңтүстік аймақтарында: Дәмделі шошқаның бас ірімшігі суық кесім ретінде немесе апетив ретінде өте танымал. Шошқаның аяғы ірімшікті қатайтатын желатинді береді, ал қышқыл дәм беру үшін сірке су қосылады. Бұл қажұн тағамының популярлы түрі және көбінесе көк пиязбен дәмделген кезде кездеседі. Луизиана француз тілінде "fromage de cochon" деп аталады. Миссисипи, Алабама және басқа да Оңтүстік штаттарында, "соус" немесе аздау дәмді шошқаның бас ірімшігі деп аталатын дәмді түрі кездеседі. Ньюфаундленд және Лабрадор, Канада: Ньюфаундленд аймағында "браун" әдетте қаз және карибу сияқты жабайы жануарлар етінен жасалады. Онтарио, Канада: Шошқа етінен жасалған коммерциялық, өңделген түрлері Онтариодағы кейбір азық-түлік дүкендерінің деликатес бөлімінде сатылады, мысалы, Ватерлоо аймағындағы неміс "heimat"-ында. Квебек, Канада: "Tête fromagée" деп аталады, ол азық-түлік дүкендері мен ет дүкендерінде кретон мен терринмен бірге кеңінен қол жетімді. Принс-Эдуард аралы, Канада: Қазір сирек кездеседі және көне деп есептеледі. 1970 жылға дейін кең таралған және көбінесе "Potted head" немесе "Potted meat" деп аталды. Нью-Брансуик, Канада: Шошқаның басы мен Бостонның иығынан жасалған, негізінен пияз, тұз және жазғы шөптермен дәмделген, кретонға ұқсас тағам көбінесе бас ірімшігі деп аталады.