Кіріспе
Calendula officinalis, құмыралы маригольд, кәдімгі маригольд, руддлз, Мэридің алтын немесе шотланд маригольд, маригольдтар тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Бұл өсімдіктің шығу тегі Оңтүстік Еуропаға тән болса керек, бірақ оны ұзақ уақыт бойы өсіру тарихы оның нақты шығу тегін белгісіз етеді. Сонымен қатар, ол Еуропаның солтүстігінде (Англияның оңтүстігіне дейін) және әлемнің басқа жылы аймақтарында кеңінен табиғидастырылған. Латыншаның officinalis деген атағы өсімдіктің дәрілік және шөптік қолданысына қатысты.
Calendula officinalis, the pot marigold, common marigold, ruddles, Mary's gold or Scotch marigold, is a flowering plant in the daisy family Asteraceae. It is probably native to southern Europe, though its long history of cultivation makes its precise origin unknown. It is also widely naturalised farther north in Europe (as far as southern England) and elsewhere in warm temperate regions of the world. The Latin specific epithet officinalis refers to the plant's medicinal and herbal uses.
Сипаттама
Calendula officinalis - қысқа өмір сүретін хош иісті шөптесін көпжылдық өсімдік, биік өседі, шағылысқан салдарлы немесе тік сабақтары бар. Жапырақтары ұзын, екі жағында да түкті, шеттері тұтас немесе кейде толқымалы немесе әлсіз тісті. Гүлжапырақтары сары түсті, қалың капитулдан немесе екі қатарлы түкті брактермен қоршалған гүлжапырақтың диаметрінен тұрады; жабайы өсімдікте олардың орталық диск гүлжапырақтарын қоршап тұрған бір сақиналы сәуле гүлдері бар. Диск гүлдері түтікшелі және гермафродиттік, әдетте әйелдерге қарағанда қызғылт сары түсті, тридент, шеткі сәуле гүлдері. Гүлдер қолайлы жағдайда жыл бойы гүлдей алады. Жемісі - тікенді , иілген ахена
Қолданылуы
Гүлді гүлді гүлдер жеуге жарамды. Олар көбінесе салатқа түс қосу үшін немесе шафранның орнына ыдысқа гарнир ретінде қосылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болса да, олар әдетте дәмді деп саналмайды, бірақ тарихи түрде олар шөптер мен салаттарға қосылған. Сонымен қатар, өсімдік шай дайындауда қолданылады. Грек, рим, Таяу Шығыс және Үндістанның ежелгі мәдениеттерінде гүлдер дәрілік шөп ретінде, сондай-ақ мата, тамақ және косметикаға бояу ретінде қолданылған. Ол көз тамшыларында да қолданылады. Сонымен қатар, Calendula officinalis гүлдерінде флавонол гликозидтері, тритерпен олигогликозидтері, олеанды типтегі тритерпен гликозидтері, сапониндер және сесквитерпен глюкозиді бар. Календула гүлдері лютеиннің бай көзі болып табылады, оның құрамында 29,8 мг/100 г.
Әлеуетті фармакология
Өсімдіктердің фармакологиялық зерттеулері Calendula экстракттерінің вирусқа қарсы, антигенотоксикалық және қабынуға қарсы қасиеттері бар екенін көрсетті. In vitro сынағында C. officinalis метанол экстрактының антибактериялық белсенділігі, ал метанол мен этанол экстракттерінің антигрибкологиялық белсенділігі байқалды.