Кіріспе

Өсімдік түрі Tetragonia tetragonioides, әдетте Жаңа Зеландия шпинаты, Warrigal жасыл және басқа да жергілікті атаулар деп аталады, өрік қызғалдақ туысына жататын гүлді өсімдік (Aizoaceae). Оны көбінесе жапырақты көкөніс ретінде өсіреді. Бұл кең таралған түр, шығыс Азия, Австралия және Жаңа Зеландияда өседі. Бұл Африканың, Еуропаның, Солтүстік Американың және Оңтүстік Американың көптеген жерлеріне енгізілген және инвазивті түр болып табылады. Оның табиғи мекені құмды жағалаулар мен жартастар, көбінесе бұзылған аймақтар. Ол галофит болып табылады және тұзды жерде жақсы өседі.

Сипаттама

Өсімдіктің артта қалу әдеті бар, ол жерде қалың кілем жасайды немесе басқа өсімдіктер арқылы көтеріліп, төмен қарай ілінеді. Жас кезінде тік өсіп келуі мүмкін. Өсімдіктің жапырақтары 315 см ұзындықта, үшбұрышты және ашық жасыл түсті. Жапырақтары қалың, жапырақтың жоғарғы және төменгі жағында су тамшыларына ұқсайтын ұсақ папиллярлармен қапталған. Өсімдіктің гүлдері сары түсті, неміс ботаник Отто Кунце 1891 жылы өзінің Revisio Generum Plantarum еңбегінде түрді Tetragonia тұқымдасына жатқызды, нәтижесінде оның қазіргі биномдық атауы пайда болды. Бұл кең таралған өсімдіктің жеріне байланысты көптеген жалпы атауы бар. Жаңа Зеландия шпинаты атауына қоса, ол Ботаника шығанағының шпинаты, Кук көбігі, кокихи (маори тілінде), теңіз шпинаты және тетрагон деп те аталады. Австралиялық атаулары: Уоригал көкөнісі және Уоригал көкөнісі

Өсіру

Ол жеуге жарамды жапырақтары үшін өсіріледі және азық-түлік немесе жер жамылғысы үшін сәндік өсімдік ретінде пайдаланылуы мүмкін. Бұл бір жылдық немесе көпжылдық болуы мүмкін. Оның кейбір атаулары білдіргендей, оның дәмін және пішінін шпинатқа ұқсас қасиеттері бар және шпинат сияқты пісіріледі. Оның құрамында оксалат бар, сондықтан оны жапырақтарын ыстық суға бір минут бойы салып, кейін суық сумен шайыңыз. Ол ыстық ауа райында жақсы өседі және мұралық көкөніс болып саналады. Оны тек кейбір жәндіктер ғана жейді, тіпті шұжықтар мен шаяндар да жей алмайды. Қалың, қалыпсыз пішінді тұқымдарды соңғы көктемгі аяздан кейін отырғызу керек. Егіс алдында тұқымдарды 12 сағат бойы суық суға немесе 3 сағат бойы жылы суға батыру керек. Тұқымдарды терең жерге отырғызу керек, арақашықтықты сақтаңыз. Өскіндер 10-20 күн ішінде шығады және жазда жасыл желектерді беруді жалғастырады. Жетілген өсімдік өздігінен себуге болады. Тұқымдар 5-ші аймаққа дейін қыстайды.

Тамақ ретінде

Жерлестер жапырақты көкөніс ретінде сирек қолданатын түрді алғаш рет капитан Кук жазған. Оны дереу жинап, пісіріп, ащыға қарсы күресуге көмектесу үшін маринадтады және "Эндевор" экипажымен бірге алып кетті. Ол 18 ғасырдың соңғы жартысында барлаушы және ботаник Джозеф Бэнкс тұқымдарды Кью Гарднсқа алып келгенде тарады. Екі ғасыр бойы Т. tetragonioides Австралия мен Жаңа Зеландиядан шыққан жалғыз өсірілетін көкөніс болды. Маорилер кокихиді жиі жегенін көрсететін кейбір белгілер бар. Мёрдок Райлидің айтуынша, "маорилер бұл шөптің ескі жапырақтарының ащылығына қарсы тұру үшін оны конволулус (pōhue) тамырларымен қайнатты", бұл қазір Калистегия деп жіктелетін Convolvulaceae түрлеріне қатысты. Шпинаттың ұштарын кесіп алып, оны шикі немесе пісірілген күйінде жеуге болады.

Тамақ

Қайнатылғаннан кейін тұтынылған Жаңа Зеландия шпинаты 95% судан, 2% көмірсулардан, 1% ақуыздан тұрады және салмағы аз майдан тұрады, ал тек 12 калорияны береді (кесте). 100 грамм мөлшерде сілекейде К витамині өте көп, ол тәуліктік қажеттіліктің 278%-ын құрайды. Сондай-ақ, құрамында В6 витаминінің, С витаминінің және марганецтің (1825% DV) қомақты мөлшері бар.