Кіріспе

Эвангелистік протестантизм Албаниядағы ресми түрде танылған бес діннің бірі болып табылады. Бұл - Иса Мәсіхті өзінің негізін қалаушы және басшысы ретінде, ал Киелі кітапты (әсіресе Жаңа Келісімді) өзінің жазу авторитеті ретінде қарастыратын христиандық сенім. АҚШ-тың 2022 жылғы Халықаралық діни еркіндік туралы баяндамасында халықтың 38% -ы (бір миллионнан астам адам) христиандық ағымнан шыққан деп атап өтті. Елде 95 христиандық топ бар, оның ішінде 174 евангелистік топтар. Албаниядағы евангелистік протестанттардың саны 1998 жылы шамамен 8000-дан 2020 жылдардың басында шамамен 14000-ға дейін өсті. Алайда 2011 жылғы санақта респонденттердің 70% -ы аталған діндердің бірде-біреуіне сенуді жариялаудан бас тартты. Албаниядағы басқа ресми діндерден айырмашылығы, евангелистік протестанттар ресми басшымен иерархиялық жүйеде ұйымдастырылмаған, бірақ әртүрлі конфессиялық немесе конфессиялық емес атаулары бар жеке шіркеулерде немесе ұйымдарда дербес жұмыс істейді. Евангелистік / протестанттық топтардың көпшілігі, бірақ барлығы емес, Албанияның Евангелистік бауырластығының (VUSH) мүшелері, бұл өзін "шіркәүлер арасындағы бірлікті насихаттау, әрбір жергілікті шіркеуді абыроймен білдіру және евангелизмді насихаттау мақсатында батаның құралы" ретінде қарастыратын ынтымақтастық ұйымы. Протестанттық ағымдарға баптистер, лютеран және англикан діндері жатады.

Тарих

1816 жылы 26 тамызда Роберт Пинкертон Британдық және шетелдік және Киелі кітап қоғамына Жаңа Келісімді албан тіліне аударуға шақыру үшін хат жазды. 1857 жылы Сайрус Хамлин албандықтардың протестанттық семинарияға түсуге өтініш бергенін хабарлады. Алғашқы албан протестанты - Костадин Кристофориди, ол православие дінінен кетіп, православие, католик және протестанттық теологиялық мәтіндерді салыстыра отырып, протестантизмге өз бетінше көшті. 1856 немесе 1857 жылы Смирна протестанттық шіркеуіне қосылып, теологиялық білім алу үшін Стамбулға жіберілді. Монастырда Герасим Кириази де протестантизмге айналды. 1876 - 1877 жылдары, және ол жердегі көп ұлтты протестанттық шіркеумен бірікті. Алғашқы екі албан протестанттық евангелистік шіркеулерді Герасим Кириази құрды, алдымен 1884 жылы Монастырда, кейіннен 1890 жылы Корчада (екі қала да Осман империясының бір бөлігі). 1890 жылы сәуірде Герасим Кириази Монастырдағы жыл сайынғы жиналыста Американың шетелдік миссионерлер жөніндегі комиссарлар кеңесінің алғашқы албан евангелисті және уағыздаушысы болып тағайындалды. Корчада албандар арасында екінші шіркеу ашылды. Кириази сонымен қатар Албаниядағы алғашқы ұлттық қоғамдардың бірі - "Евангелистік бауырлас" деп аталатын қоғамның басшысы болды. Нәтижесінде Герасим Кириази албан протестант шіркеуінің атасы болып саналады. ХХ ғасырдың аяғында коммунистік режим кезінде Албания әлемдегі ең алғашқы атеистік ел деп жарияланды. 2000 дін мекемелері жабылды. Бірнеше діни жетекшілер мен уағыздаушылар тұтқындалып, түрмеге қамалып, өлім жазасына кесілді. Сол кезде Киелі кітапты сатып алу заңға қайшы еді. 1991 жылы режим құлаған кезде елде 20-дан аз евангелистік мәсіхшілер болды. 1991 жылдың шілде айында өздерін "Албандық жігерлендіру жобасы" (AEP) деп атаған он бір миссионерлік агенттіктердің халықаралық консорциумы Тиранада евангелистік жиын өткізуге үкімет рұқсатын алды. АЭП-тің құрамында 45 агенттік болды және олар бірнеше жыл бойы өз жұмысын жалғастырды.

Дінге деген еркіндік

2023 жылы конституция діни сенім мен ар-ұждан бостандығын қамтамасыз етеді. Ол ресми дін жоқ екенін, бірақ албандық сунниттер, бекташилер, католиктер, албандық автокефальдық православие және ВУШ-ты ресми түрде танитынын айтады. 2022 жылы Албания діни еркіндік бойынша 4 баллдан 4-ке ие болды.