Кіріспе
Кезекпен жұмыс істеу ұйқысының бұзылуы (SWSD) - ұйқысыздық, шамадан тыс ұйқысыздық немесе екеуі де жұмыс уақыты әдеттегі ұйқы кезеңімен сәйкес келетін адамдарға әсер ететін циркадтық ырғақ ұйқысының бұзылуы. Ұйқысыздық - бұл адам жеткілікті ұйықтамай жатып ұйықтап кетуі немесе оянуы мүмкін. Жұмыс істейтін халықтың 20%-ы ауысымдық жұмысқа қатысады. SWSD диагнозы қойылмайды, сондықтан ауысымдық жұмыскерлердің 10-40%-ы SWSD-мен ауысады. Артық ұйқысырау адам өнімді, ояу және сергек болуы керек кезде пайда болады. Бірнеше ауысымдық жұмыс кестелері бар, олар тұрақты, үзіліссіз немесе айналымдық болуы мүмкін; нәтижесінде SWSD көріністері өте өзгермелі. Әдеттегіден басқа кестесі бар адамдардың көпшілігі (сағат 8-ден 6-ға дейін) осы симптомдарға ие болуы мүмкін, бірақ айырмашылық - бұл SWSD үздіксіз, ұзақ мерзімді және адамның өміріне кедергі келтіре бастайды. Кезекті жұмыскерлерде төменгі босану деңгейі мен жүктілік кезіндегі проблемалар көбейеді. Түнгі ауысымда жұмыс істейтіндер арасында семіздік, қант диабеті, инсулинге қарсы тұру, денедегі майдың жоғары деңгейі және липидемияның көп екені анықталды. СВСД психикалық бұзылулар қаупін арттырады.
Ұйқы сапасы
Ұйқының аз болуы және сапасының төмендеуі - ауысымдық жұмыстың тағы бір әсері. Денсаулықты сақтау үшін Америка ұйықтайтын медицина академиясы ересектерге күніне 7 немесе одан да көп сағат ұйықтауды ұсынды. Жыл сайын АҚШ-та дәрігерлік қателіктердің салдарынан 100 мыңға жуық адам өледі. Ұйқының аз болуы адамның санасына әсер етеді. Жұмыс орнында болған жазатайым оқиғалар ауысыммен жұмыс істейтіндердің арасында 60% жоғары екені анықталды.
Ұйқы және сергектік
ТМШ көптеген ауысымдық жұмысшыларға әсер етсе де, оның көрінісі жалпы ауысымдық жұмыс істейтін тұрғындар арасында әлі де анық емес. Финляндиядағы ауысымдық жұмысшылардың эксперименталды (SWD) және бақылау (SWD жоқ) тобында SWD табиғатын зерттеген далалық зерттеуде жалпы ұйқы уақыты (TST) азайып, таңғы ауысым алдында ұйқы тапшылығының артқаны анықталды. Akkerstedt және басқалар жүргізген зерттеуде соңғы екі аптада ұйқысы ауырғандардың жұмыс орнында өлімге әкелетін жазатайым оқиғаға ұшырау қаупі жоғары болды (RR = 1,89, 95% CI 1,222,94). Ұйқының басқа бұзылулары, мысалы, ОСА, бұл SWSD үшін қауіп факторлары, сондай-ақ төмен өнімділікпен, сабақтан қалушылықпен және апаттармен байланысты. IL 6 сияқты қабынуға қарсы маркерлердің төмендеуі, IL 10 сияқты, ісікті басуда рөл атқарады. Созылмалы ауысымдық жұмыс медбикелердің иммундық қызметінің төмендеуімен байланысты. Найги және басқалар жүргізген зерттеуде медбикелер ауысым кезінде табиғи өлтіруші жасушалардың деңгейінің төмендеуін көрсетті. Бұл инфекциялық аурулар мен ісікті басуда рөл атқаратын туа біткен иммундық жауап. Басқа зерттеушілер түнде аз ұйықтаған адамның өлім қаупі жоғары екенін анықтады. Мохер және басқалар жасаған зерттеу. ауысыммен жұмыс істейтіндер күндізгі жұмысшыларға қарағанда жұқпалы ауруларға көбірек шалдыққан. Иммундық жүйенің нашар жұмыс істеуі жұмысшыларды кәсіптік ауруларға ұшырауға бейім етеді. Ұйқының аз болуы жүйелік иммундық жұмыс істеуінің маркері ТНФ- ның артуымен байланысты.
Жүрек- қан тамырлары аурулары
Ұйқының сапасы мен ұзақтығының төмендеуі жүрек-қан тамырлары аурулары сияқты басқа да созылмалы аурулармен байланысты. Көптеген зерттеулер ұзағырақ ұйқысыздық пен ұйқының бұзылуы, мысалы, ОСА, жүрек-қан тамырлары ауруының белгісі - КРП-ның жүйелік деңгейін арттыратынын көрсетті. Ұйқының бұзылуы бар адамдарда автокөлік апатына ұшырау қаупі жоғары болды (OR=2, 0 95% CI 1, 293, 12, p=0, 0021), апатқа жақын (OR=2, 49 95% CI 2, 132, 91, p < 0, 0001) және жүргізу кезінде ұйқыға түсу қаупі жоғары болды (OR=2, 41 95% CI 2, 062, 82, p < 0, 0001). Түнгі уақытта жұмыс істейтін әйелдер ерлерге қарағанда аз ұйықтайтын шығар.
Танымдық әсері
Сменалық жұмыс ұйқысының бұзылуы көптеген адамдарға, әсіресе медициналық саладағыларға әсер етеді. "The Journal Of Sleep Research" журналының зерттеуінде ұйқысыз және жақсы демалған медбикелердің өз өмірбаянын есте сақтау қабілетін пайдалану арқылы танымдық функцияның айырмашылығы қарастырылған. Қатысушылар автобиографиялық естелік сынағын, сондай-ақ, уайым мен депрессиялық инвентаризациядан өтті. Зерттеушілер ұйқысыз қалған топтың депрессияға қатысты көрсеткіштері жоғары екенін және жағымды емес, кері жайттарды көбірек естеріне түсіргенін анықтады. Ұйқысыз қалған топ автобиографиялық естелік пен ерекше естеліктер бойынша жақсы демалған топқа қарағанда айтарлықтай төмен нәтиже көрсетті. Бұл зерттеу Ұлттық биотехнологиялық ақпарат орталығы жасаған зерттеуге ұқсас. Оның қорытындысында ұйқының жетіспеушілігі және оның медбикелерге әсері 69% ауысымдық жұмыскерлерде қатты қолдау тапты. Ұйқы сапасының нашарлауы мен ояу кезінде сергектіктің төмендеуіне байланысты жалпы интеллект, реакция уақыты және есте сақтау сияқты танымдық көрсеткіштердің нашарлауы қызметкер медбикелер арасында статистикалық тұрғыдан маңызды болды.
Науқас күтімі
Сменалық жұмыс ұйқысының бұзылуы медициналық саланың барлық аспектілеріндегі науқасқа қамқорлыққа әсер етеді. European Review for Medical and Pharmacological Sciences журналында жарияланған зерттеулер клиникалық тәуекелдерді басқару мен дәрілік қателіктердің пайда болуы мен ауысымдық жұмыстың емханалық медбикелерге әсерін талдауды қарастырды. Зерттеушілер 217 зерттеу мақаласының 19-ын қарастырып, жұмыс жүктемесінің, ауысымның және ұйқының аздығының дәрі-дәрмекпен айналысудың ықтималдығына әсеріне назар аударды. Олар дәрі-дәрмекті дұрыс қабылдамаудың басты себептерінің стресс, шаршау, жұмыс жүктемесінің артуы, түнгі ауысым, медбикелердің саны мен жұмыс ағынының үзілуі екенін анықтады.
Механизм
Дене белсенділігін күндіз циркадтық жүйе, ал ұйқыны түнде жүйе ынталандырады. Ритмдер мидың алдыңғы гипоталамусында орналасқан супарахиазматикалық ядрода (SCN) сақталады және күн / түн циклымен синхрондалады. Экспозицияның өзгеруі бұл ырғақтарды жеделдетуі немесе кешіктіруі мүмкін. Мысалы, түнде жарыққа түсуден ритмдер кешіктірілуі мүмкін. Симптомдар ауысымдық жұмыс уақытына сәйкес келеді және әдетте әдеттегі ұйқы-ояну кестесін қабылдаумен өтеді.
Ұйқы мен оянудың белгіленген кестесі
Мамандар түнгі жұмыс кестесі "әдемі" деп айта алмайтындығын айтады, бірақ кейбір кестелер басқаларына қарағанда жақсырақ болуы мүмкін. Мысалы, екі апта сайын алға (келесі) бағытта айналу артқа (алдыңғы) бағытта айналудан оңай екені анықталды. Ұйқы мен эндогендік циркадтық ырғақ арасындағы синхрондылықты сақтау үшін зертханалық жағдайда біртіндеп кешігу (күнделікті бір сағат шамасында циркадтық жүйені "жүргізу") көрсетілді, бірақ бұл кесте нақты әлемдегі жағдайлардың көпшілігі үшін практикалық емес. Кейбір сарапшылар қысқа мерзімді (1-ден 2 күнге дейін) түнгі жұмыс істеуді қалпына келтіру үшін уақыт беруді ұсынды; алайда дәстүрлі ауыр өнеркәсіптерде ұзақ мерзімді (5-ден 7 күнге дейін) жұмыс істеу ережесі болып қала береді. Ақырында, жоспарлау шешімдері әдетте бос уақытты барынша ұлғайтуды, еңбек қатынастарында әділдікті және т.б. қамтиды. хронобиологиялық мән-жайлар емес. Сменамен жұмыс істейтіндер ұйқы гигиеналық ережелерін ұйқы мен ояну кестесіне байланысты ұстануға тиіс. Көлік саласында қауіпсіздік басты мәселе болып табылады, ал міндетті жұмыс уақыты ережелері демалыс уақытын қамтамасыз етуге тырысады.
Жарықпен емдеу
Жарық-қараңғы цикл - бұл адам сияқты көптеген түрлердің циркадтық ырғақтарын қалыптастырудың ең маңызды экологиялық уақыт белгісі. Жарық-қараңғы цикл - бұл адам үшін циркадтық ырғақтарды қалыптастырудың ең маңызды экологиялық уақыт белгісі. Жарық сәулесін қолдану уақыты оның фазалық ауысу әсері үшін өте маңызды. Организмнің сағатын барынша кешіктіру үшін, жарық жарыққа кешке немесе түннің алғашқы бөлігінде түсу керек, ал таңертең жарық жарықтан аулақ болу керек. Таңертеңгі уақытта жұмыстан үйге оралғанда қараңғы түстегі (жарқын жарықтан аулақ болу) немесе көк түсті бұғаттағыш көзілдірік кию циркадтық бейімделуді жақсарта алады. Жарық терапиясын қолдануды қалаған жұмысшылар үшін қысқы депрессияны емдеу үшін қолданылатын типтегі тиісті құрылғылар бар, бірақ науқастарды оларды дұрыс пайдалану туралы, әсіресе уақытты белгілеу туралы білім беру қажет. Жарыққа сезімтал немесе көз ауруы бар науқастарға жарықпен емдеу ұсынылмайды.
Мелатонинмен емдеу
Мелатонин - қараңғыда, әдетте түнде, эпинеялық без бөліп шығаратын гормон. Оның өндірісі жарыққа, негізінен 460 - 480 нм шамасындағы көк жарыққа, әсер ету арқылы басылады. Жарықпен шектелу немесе қараңғы терапия, ұйықтайтын уақыт алдындағы сағаттарда оның өндірісіне мүмкіндік береді. Қараңғы терапия толық қараңғылықты қажет етпейді. Күлдір немесе қызғылт сары түсті көз айнек көк жарықты көзден алып тастайды, бірақ көруді қамтамасыз етеді. Мелатонинді ауызға қабылдау қосымша түрінде де алуға болады. АҚШ пен Канадада мелатонин гормоны дәрі ретінде классификацияланбайды; ол тамақ қоспасы ретінде сатылады. Басқа елдерде рецептпен немесе рецептсіз алуға болады. FDA-ның қандай да бір ауруды емдеу үшін лицензиясы болмаса да, бүгінгі күнге дейін ешқандай ауыр жанама әсерлер немесе асқынулар туралы хабарланбаған. Мелатонин циркадтық жүйенің түнгі жұмыс кестесіне бейімделуін жеделдетеді. Мелатонин түнгі уақытта жұмыс істейтіндерге күндізгі ұйқыға қосымша тікелей ұйқыны ынталандыру механизмі арқылы пайдасын тигізуі мүмкін. Мелатонинмен емдеу түнгі ауысымда жұмыс істейтін жұмыскерлердің күндізгі және түнгі ұйқысын ұзартуы мүмкін.
Сергектікті арттыратын дәрілер
Кофеин - әлемде ең көп қолданылатын есірткі және түнгі жұмыста сергектікті арттырады. Түнгі ауысым алдында кофеинді ішіп, ұйқысыраған адам ауысым кезінде ұйқысырады. Модафинил және армодафинил - бұл амфетаминді емес, бастапқыда нарколепсияны емдеу үшін әзірленген, ал оларды АЕК (АҚШ Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы) СВС-пен байланысты шамадан тыс ұйқыға қарсы қолданады.
Күндізгі ұйқыны қозғайтын дәрілер
Түнгі уақытта жұмыс істейтіндер үшін күндіз жақсы ұйықтау қиынға соғады. Таңертеңгі уақытта берілген гипноздық препараттар күндізгі ұйқыны ұзарта алады; алайда кейбір зерттеулер түнгі ұйқысыздыққа әсер етпейтінін көрсетті. Зопиклон ауысыммен жұмыс істейтін жұмыскерлердің ұйқысын көбейтуге әсері жоқ екені дәлелденді.