Кіріспе

Ұйқыда пайда болатын дірілдемелі дыбыс

Норфолк ауылы, Англия

Құрқырау – ұйқы кезінде тыныс алу кезінде ауа жолдарының тоқырауынан туындайтын тыныс алу мүшелерінің дірілдемесі және одан пайда болатын дыбыс. Дыбыс жұмсақ немесе қатты әрі жағымсыз болуы мүмкін. Ұйқыда құрқырау – бұл обструктивті ұйқы апноэсінің (OSA) белгісі немесе алғашқы ескертуі болуы мүмкін. Зерттеулер құрқыраудың ұйқының жетіспеуіне себеп болатын факторлардың бірі екенін көрсетеді.

Себептер

Құрқырау – тілше және жұмсақ таңдайдың босаңсуының салдары. Бұл тіндер тыныс жолын ішінара жауып, ауа ағынының бұзылуына және дірілдеуге әкелуі мүмкін. Құрқырауға бір немесе бірнеше себептер ықпал етуі мүмкін: генетикалық бейімділік, оның бір бөлігі дене салмағы индексі, темекі шегу және алкоголь ішу сияқты басқа да тұқым қуалайтын өмір салты факторлары арқылы көрінеді. Жұтқыншақтың әлсіздігі, ұйықтаған кезде оның тарылуына себеп болады. Бұлшық еттерінің кернелуінен туындайтын дұрыс емес жағдай.

Мүмкін болатын салдарлар

Құрқырау ұйықтамауға, сондай-ақ күндізгі ұйқысырауға, тітіркенішке, денсаулықтың нашарлауына және либидоның төмендеуіне себеп болатыны белгілі. Бұл жағдайдың зардап шеккендерге психологиялық және әлеуметтік зиян келтіруі мүмкін екені де айтылады. 2008 жылғы зерттеуде қатты құрқыраудың жүрек шабуы (шамамен +34% ықтималдық) және инсульт (шамамен +67% ықтималдық) қаупімен тікелей байланысы бар екені анықталды. 2021 жылғы мета-талдау инсульт қаупінің 46%-ға дейін артатынын көрсетті. Құрқырау көбінесе жеңіл жағдай деп есептелсе де, ол кейде өмір салтының айқын нашарлауына әкелуі мүмкін. Армстронг және авторлар тобы жүргізген зерттеуде, құрқырау хирургиялық жолмен емделгеннен кейін отбасылық қарым-қатынастардың жақсарғаны анықталды. Бұл Gall және авторлар, Cartwright және Knight, Fitzpatrick және авторлардың мәліметтерімен расталды. Зерттеулер қатты құрқырауды каротидтік артерияның атеросклерозының дамуымен байланыстырады. Amatoury және авторлар құрқыраудың дірілінің каротидтік артерияға берілетінін көрсетті, бұл құрқыраумен байланысты артерия зақымдануы мен атеросклеротикалық плаканың пайда болуының ықтимал механизмін анықтады. Бұл зерттеушілер сонымен қатар, белгілі бір жиіліктерде құрқырау энергиясының каротидтік қуыста күшеюін анықтады, бұл оқиғаға қосымша фактор болды. Құрқыраумен байланысты каротидтік артерияның дірілі атеросклеротикалық плаканың жарылуының және салдарынан ишемиялық инсульттың болуына ықтимал себеп болуы мүмкін. Жалпы айтқанда, қан ағынының күшеюі қан жасушаларын тітіркендіреді және бұрын атеросклероздың себебі ретінде қарастырылған. Құрқыраудың каротидтік артерия/жүрек-қан тамырлары ауруының тәуелсіз көзі ретінде қарастырылуына негіз бар және алғашқы дәлелдер де қолдау көрсетеді, бірақ бұл гипотезаны одан әрі нақтылау үшін қосымша зерттеулер қажет.

Емдеу

Қазірге дейін құрғақсуды толығымен тоқтатуға арналған нақты емдеу жоқ. Құрғақсуды емдеудің көбісі ауа жолындағы кедергіні жою арқылы тыныс алудағы қиындықтарды азайтуға бағытталған. Дәрі-дәрмектер көбінесе мұрын біту және аллергиялық реакциялар сияқты себептерді бақылауға көмектеседі, бірақ құрғақсу симптомдарын емдеуде тиімді емес. Сондықтан дәрігерлер құрғақсуды тоқтату үшін алғашқы қадам ретінде өмір салтын өзгертуді жиі ұсынады. Сондықтан құрғақсудан зардап шегетіндерге салмақ жоғалту (мойынға май жиналуын тоқтату үшін), темекі тастау (темекі тарту тамақты әлсіретеді және тарылтады), ұйықтау алдында алкоголь мен ұйқы тартқыштардан аулақ болу (олар тамақ және тіл бұлшық еттерін босаңсытады, бұл тыныс жолдарын тарылтады) және бүйірімен ұйықтау (тіл тамақты бітеп тастамауы үшін) кеңес беріледі. Құрғақсуды тоқтату үшін тағы да бірнеше емдеу әдістері қолданылады. Оларға мұрынға шашыратылатын спрейлер, мұрынға жабылатын таспалар немесе мұрынға кигізілетін клиптер, майлағыш спрейлер, ауызға салынатын құрылғылар, "құрғақсуға қарсы" киім мен жастықтар, сондай-ақ диджериду тарту сияқты ерекше әрекеттер жатады. Көптеген дәріханада сатылатын құрғақсуға қарсы емдеулер, мысалы, құрғақсуды тоқтату сақиналары немесе білезікке тағылатын электрлік стимуляциялық таспалар, олардың тиімділігін дәлелдейтін ғылыми мәліметтерге ие емес.

Тіл жаттығулары

Миофункционалдық терапия, ауыз қуысы мен тіл жаттығуларын қамтиды, ересектердегі құрқырауды субъективті сауалнамалар және объективті ұйқы зерттеулерінің нәтижелері бойынша азайтады. Құрқыраудың қарқындылығы 51%-ға төмендеді.

Ортопедиялық жаздықтар

Ортопедиялық жастықтар – ұрқытуды азайтудың ең қарапайым тәсілі. Бұл жастықтар бас пен мойынды сондай етіп қолдайды, нәтижесінде жақ ашық және сәл алға қарай орналасады. Бұл тыныс жолдарының мүмкіндігінше еркін болуына көмектеседі және ұрқытуды азайтуға ықпал етеді.

Тіс техникасы

Қоғайды тоқтату үшін арнайы жасалған тіс тірілту құрылғылары (төменгі жақты алға жылжытатын тіс қаптары) жиі қолданылады. Мұндай құрылғылар жеңіл немесе орташа деңгейдегі апноэ жағдайында қоғайды азайтуға және ұйқы апноэсін емдеуге тиімді екені дәлелденген. Төменгі жақты алға жылжытатын тіс қаптары көбінесе CPAP аппараттарына қарағанда жақсы қабылданады.

Тыныс алу жолдарының оң қысымы

Ұйқыдағы дем тоқтауы мен оған байланысты қоқыс тартуды бақылау үшін көбінесе үздіксіз оң қысымды ауа таратқышы (CPAP) қолданылады. Бұл салыстырмалы түрде қауіпсіз медициналық емдеу. Ауа жолын ашық ұстау үшін құрылғы иілгіш шланг арқылы мұрынға, ауызға немесе екеуіне де кигізілетін маскаға бақыланатын ауа ағынын жібереді. CPAP көбінесе мұрын мен/немесе ауызға бекітілетін CPAP маскасы арқылы қолданылады. Осы маска арқылы ауа жолын ашық ұстауға қажетті ауа қысымы беріледі және ол ауа компрессоры сияқты CPAP машинасына қосылады. CPAP тарататын ауа әдетте "қалыпты ауа" болып табылады, шоғырланған оттегі емес. Машина ауа қысымын ауа жолын ашық ұстау үшін "ауа тірегі" ретінде пайдаланады. Кедергілі дем тоқтауы кезінде жұтқыншақтың артқы бөлігіндегі ауа жолы біте қалуға бейім.

Хирургиялық операция

Сонымен қатар, әлеуметтік ұрқыруды түзету үшін хирургиялық операция қолданылуы мүмкін. Увулопалатофарингопластика сияқты кейбір процедуралар, ауыздың артқы жағындағы тіндерді – увула мен фаринксті қоса алып тастау арқылы, тыныс жолдарын кеңейтуге бағытталған. Дегенмен, бұл операциялар өте инвазивті, және қолайсыз жағынқы әсерлердің қаупі бар. Ең қауіптісі – операция кесігінің нәтижесінде жұмсақ тіндердің көп мөлшерде пайда болуы, бұл тыныс жолын операцияға дейін болғаннан да тар қылып, велофаринкстің кеңістігін азайтуы мүмкін. Жарақаттануға бейімділік әр адамда жекеше болып табылады, сондықтан хирург үшін адамның жарақаттану қаупін болжау қиын. Қазіргі уақытта Америка медициналық қауымдастығы фаринкс немесе увулаға операция жасау үшін лазерлерді қолдануға рұқсат бермейді. Радиожиілікпен абляция (РЖА) – ұрқыруды емдеудің салыстырмалы түрде жаңа хирургиялық әдісі. Бұл емдеу радиожиілік энергиясы мен жылуды (77 °C мен 85 °C аралығында) жұмсақ тіндерге, мысалы, жұмсақ таңдай мен увулаға қолданып, тері астындағы тіндердің қатаюына себеп болады. Емдеуден кейін бұл қаталдануға әкеледі. Процедура бір сағаттан кем уақыт алады, көбінесе амбулаториялық жағдайда жүргізіледі және әдетте бірнеше емдеу сеанстарын қажет етеді. Радиожиілікпен абляция көбінесе ұрқырудың ауырлығын азайтуға тиімді, бірақ оны толығымен жоймайды. Бipolar радиожиілікпен абляция, коблациялық тонзиллэктомия үшін қолданылатын техника, сондай-ақ ұрқыруды емдеу үшін де қолданылады.

Бағандық рәсім

Бағандық процедура – ұйықтау кезіндегі қырылдау мен обструктивті ұйқы апноэсіне жасалатын минималды инвазивті емдеу. АҚШ-та бұл процедура 2004 жылы FDA арқылы мақұлданған. Процедура барысында, өзгертілген шприц және жергілікті анестезия қолданылып, жұмсақ таңдайға үштен алтыға дейін Dacron (тұрақты тігістерде қолданылатын материал) жолақтары енгізіледі. Алғашында процедура жұмсақ таңдайға үш "баған" енгізу үшін бекітілгенімен, тиісті кандидаттарда бағандардың саны артқан сайын айқын нәтиже байқалды. Әдетте 30 минуттан аспайтын бұл амбулаториялық операция нәтижесінде жұмсақ таңдай қатаяды, бұл ұйқы апноэсі мен қырылдаудың жиілігін азайтуға мүмкіндік береді. Бұл процедура қырылдау мен ұйқы апноэсінің ең көп кездесетін себептерінің біріне – жұмсақ таңдайдың дірілдеуіне немесе құлауына қатысты. Егер қырылдауға немесе ұйқы апноэсіне басқа факторлар да себеп болса, мысалы, мұрын жолдарының жағдайы немесе тілдің үлкейгені, тиімділігін арттыру үшін оны басқа емдеулермен бірге қолдану қажет.

Эпидемиология

Құрқырау туралы статистика көбінесе қайшы келеді, бірақ ересектердің кем дегенде 30%-ы, ал кейбір демографиялық топтарда 50%-ға дейін адамдар құрқырайды. 5713 америкалық тұрғыны арасында жүргізілген бір сауалнама бойынша, ерлердің 24%-ы және әйелдердің 13,8%-ы әдетте құрқырайтыны анықталды, бұл көрсеткіш 60-65 жас аралығындағы ерлерде 60%-ға, ал әйелдерде 40%-ға дейін жетеді; бұл жас өскен сайын құрқырауға бейімділіктің артатынын көрсетеді. Ұлыбритания биобанкінде жүргізілген бақылау зерттеуі 408 317 қатысушының шамамен 37%-ы әдетте құрқырайтынын және бұл дене салмағының жоғарылауымен, төмен әлеуметтік-экономикалық жағдайымен, темекі шегу мен алкогольді жиі тұтынумен байланысты екенін растады.