Кіріспе
Музыкадағы гармониялық қатынастардың диаграммасы Музыкалық күйлеу мен гармонияда Тонец (неміс тілінде "тондық желі") - 1739 жылы Леонхард Эйлер алғаш рет сипаттаған тоналды кеңістікті бейнелейтін тұжырымдамалық тор диаграммасы. Еуропалық классикалық музыкадағы дәстүрлі гармониялық қатынастарды көрсету үшін Тоннецтің әртүрлі визуалды бейнелерін қолдануға болады.
In musical tuning and harmony, the Tonnetz (German for 'tone net') is a conceptual lattice diagram representing tonal space first described by Leonhard Euler in 1739. Various visual representations of the Tonnetz can be used to show traditional harmonic relationships in European classical music.
1900 жылға дейінгі тарих
Тоннец алғаш рет Леонард Эйлердің 1739 жылы шыққан "Tentamen novae theoriae musicae ex certissismis harmoniae principiis dilucide expositae" атты еңбегінде пайда болды. Сол жақтағы суреттегі Эйлер тонецінде кемелді бесінші және үлкен үшінші үшеуінің триадикалық қатынастары көрсетілген: суреттің жоғарғы жағында F нотасы, сол жақта төменгі жағында C (F үстіне кемелді бесінші), оң жағында A (F үстіне үлкен үшінші). Готфрид Вебер, Versuch einer geordneten Theorie der Tonsetzkunst, кілттер арасындағы қатынастарды талқылайды, оларды Эйлердің Тоннецке ұқсас желіде ұсынады, бірақ жазбалар емес, кілттерді көрсетеді. Тоннецтің өзі 1858 жылы Эрнст Науманның "Harmoniesystem in dualer Entwickelung" еңбегінде қайта ашылды және 1866 жылы Артур фон Эттенгеннің трактатында таратылды. Оттенген және ықпалды музыколог Хьюго Риман (математик Бернхард Риманмен шатастырмау керек) кеңістіктің акордтар арасындағы гармониялық қозғалысты және пернелер арасындағы модуляцияны карталау қабілетін зерттеді. Тоннецтің осыған ұқсас түсініктері XIX ғасырдың аяғындағы көптеген неміс музыка теоретиктерінің жұмысында пайда болды. Оттенген мен Риман екеуі де диаграммадағы қатынастарды тек интонация арқылы анықтайды, ол таза интервалдарды қолданады. Тонецтің көлденең қатарларының біреуін шексіз ұзартуға болады, бұл толық бесіншілердің аяқталмайтын тізбегін құрайды: F C G D A E B F C G D A E B F C G (т.б.) F-ден басталып, 12 пәннен кейін E-ге жетеді. Тек интонациядағы кемелді биіктіктер қазіргі кезде кең таралған тең темпераментті күйлеу жүйелерінде қолданылатын компромистік биіктіктерге қарағанда сәл үлкен. Бұл дегеніміз, егер F-ден басталып, 12 биттенді жинасақ, біз жеткен E F-ден жеті октава жоғары болмайды. Оттенген мен Риманның Тоннецтері осылайша кез келген бағытта шексіз жалғасты, ешқандай биіктікті қайталамады. ХХ ғасырда Бен Джонстон және Джеймс Тенни сияқты композитор теоретиктері жаңадан интонацияланған Тоннецке қатысты теориялар мен қолданбаларды әзірлеуді жалғастырды. Тонецтің 19-ғасырдағы неміс теоретиктеріне жағымдылығы - оның тоналды қашықтық пен тоналды қатынастарды кеңістікте көрсетуге мүмкіндік беруі. Мысалы, мақаланың басындағы графиктегі қара көк түсті А-минорлық үшбұрышты қарасақ, оның параллельді ірі үшбұрышы (А C E) А және Е ұштарымен бөлісетін төмендегі үшбұрышты құрайды. А-минорлық, С-минорлық (С E G) салыстырмалы ірісі C және E ұштарымен бөлісетін жоғарғы оң жақ жанасатын үшбұрышты құрайды. А минордың басым үшбұрышы, Е мажор (E G B) E түбіне диагональ бойынша орналасқан және басқа түбі жоқ. Бір маңызды тұсы - үшбұрыштардың жұбының ортақ түбегі әрқайсысы - қос үтірдің ортақ биіктігі. Бұл үнділік дауыс жетекшілігінің принципін бейнелейді, онда акордтар арасындағы қозғалыстар биіктіктер аз өзгергенде тегіс болып саналады. Бұл принцип әсіресе Вагнер сияқты 19-ғасырдың аяғындағы композиторлардың музыкасын талдау кезінде маңызды, олар дәстүрлі тоналды қатынастардан жиі аулақ болды.
ХХ ғасырдағы қайта түсіндіру
Нео-Риманндық музыка теоретиктері Дэвид Левин, Брайан Хайер және басқалар Тонецті қайта жаңғыртты. Қазіргі заманғы музыка теоретиктері, әдетте, теньетцті тең темпераментпен және биіктік кластарын қолдана отырып құрастырады, олар биіктіктің октавалық транспозициялары арасында айырмашылықты көрсетпейді. Тең темперамент жағдайында жоғарыда айтылған бесіншілердің үнемі өсуі циклге айналады. Нео-Риман теоретиктері әдетте энгармониялық баламалық (басқаша айтқанда, A = G) деп қабылдайды, сондықтан 19-шы ғасырдағы Тонецтің екі өлшемді жазықтығы екі түрлі бағытта өз бетінше айналады және математикалық тұрғыдан торусқа изоморфты болып табылады. Теориялық зерттеушілер бұл жаңа циклдік нұсқаның құрылымын математикалық топ теориясын қолдана отырып зерттеді. Нео-Риман теоретиктері тоннецті тондық емес триадикалық қатынастарды бейнелеу үшін де қолданған. Мысалы, мақаланың басындағы диаграммада С-тен жоғары және сол жаққа қарай өтетін диагональ октаваны үш негізгі үштікке бөледі: C A E C (E - бұл F, ал соңғы C - D). Ричард Конның пікірінше, осы үш биіктікке (C мажор, A мажор және E мажор) негізделген үштік тізбекті функционалдық үйлесімнің дәстүрлі тұжырымдамаларын қолдану арқылы жеткілікті түрде сипаттауға болмайды, бұл циклдің Tonnetz-те оңай байқалатын тегіс дауыс жетекшілігі мен басқа да маңызды топтық қасиеттері бар.
Басқа графикалық жүйелермен ұқсастықтар
Гармониялық кестелік ноталар - топологиялық жағынан Тонецке тең болатын ноталар, және бірнеше музыка аспаптарында бір саусақпен үлкен және кіші акорды ойнауға мүмкіндік беретін ноталар орналасуы. Тонецтің WickiHayden ноталық орналасуы, онда үлкен екінші үлкен үшінші жартысында кездеседі. Тонец - бұл Шенбергтің аймақтар диаграммасының қос графигі және, әрине, керісінше. Музыкалық танымға қатысты зерттеулер адам миының тоналды қатынастарды өңдеу үшін "аймақтардың диаграммасын" пайдаланатынын көрсетті.